Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. nr [...] [...], wydanym na podstawie art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), art. 49 ust. 1 i 2 w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 ze zm., zwanej dalej: "p.b."), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. ustalił wysokość opłaty legalizacyjnej w kwocie [...]złotych za samowolne wybudowanie budynku mieszkalnego, usytuowanego na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym Ś., gmina M. (dotyczy budynku oznaczonego na mapie jako nr [...], fragment mapy umieszczony w treści ww. postanowienia) oraz nałożył na I. P. i M. P. (zwanych dalej: "inwestorami" lub "skarżącymi"), obowiązek uiszczenia tej opłaty w terminie 7 dni na podane konto. Organ wskazał, że ww. budynek został zaliczony do kategorii I - budynki mieszkalne jednorodzinne oraz przedstawił sposób obliczenia przedmiotowej opłaty.
W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji, wyjaśnił, że w dniu 5 lipca 2019 r. wpłynęło pismo Wójta Gminy M. znak: [...] o sprawdzenie legalności budowy posadowionych budynków na działce nr [...], obr. ew. Ś., gmina M.. Organ I instancji przeprowadził czynności kontrolne dotyczące sprawdzenia legalności usytuowania obiektów budowlanych na ww. nieruchomości. Podczas kontroli ustalił, iż na ww. działce usytuowany jest budynek gospodarczy (z poddaszem użytkowym) o konstrukcji murowanej, kryty blachodachówką, o wymiarach ok. 8,20 x 7,00 metra - oznaczony na rys. jako nr 1 na mapie. Na parterze obiektu znajdują się: dwa pokoje, kuchnia, łazienka i wiatrołap. Na poddaszu: łazienka, pokój, pomieszczenie gospodarcze i balkon. W obiekcie wykonano instalację elektryczną, wodno-kanalizacyjną oraz ogrzewanie w postaci kominka. Obiekt został rozbudowany w 2015 r. o około 3,10 x 8,00 m (jeden pokój).
Organ podał dalej, że w dniu [...] października 2019 r. skarżąca złożyła wyjaśnienia oraz oświadczyła, że ww. obiekt jest budynkiem mieszkalnym, który został wybudowany w latach 2010-2015 i jest zainteresowana jego legalizacją.
W dniu [...] listopada 2019 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie samowolnie wybudowanego ww. budynku mieszkalnego ww. działce (obiektu oznaczonego nr 1 na mapie), wskazując jako zobowiązanych I. P. i M. P..
W dniu [...] grudnia 2019 r. organ przeprowadził ponowną kontrolę w celu sprawdzenia wielkości obiektu budowlanego. Podczas kontroli ustalił, że budynek mieszkalny ma wymiary około 8,20 x 7,00 metra. Jest to obiekt parterowy z poddaszem użytkowym o konstrukcji murowanej, z dachem krytym blachodachówką. W obiekcie wykonano instalację elektryczną, wodno-kanalizacyjną oraz ogrzewanie w postaci kominka.
PINB wskazał, że inwestorzy nie legitymują się pozwoleniem na budowę (art. 28 ust. 1 p.b.) lub zgłoszeniem budowy, co skutkowało uznaniem, że ww. obiekt został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej. Dodał, że organy nadzoru budowlanego w przypadku nielegalnych robót budowlanych mają obowiązek stosować procedurę określoną w art. 48-49 oraz 49b p.b.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r., organ I instancji nałożył na inwestorów obowiązek wykonania i dostarczenia dokumentów na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 p.b., tj.:
- 1. zaświadczenia wójta gminy o zgodności budowy z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego - decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu,
- 2. czterech egzemplarzy projektu budowlanego wraz z opiniami i uzgodnieniami wykonanego przez uprawnioną osobę posiadającą aktualny wpis na listę stosownej izby samorządu zawodowego.
- 3. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
- 4. inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej wykonanej budowy.
W dniu [...] grudnia 2019 r. inwestor wystąpił o zawieszenie postępowania administracyjnego, ponieważ Gmina M. przystąpiła do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla działki inwestorów, co zostało potwierdzone pismem Sekretarza Gminy z dnia [...] stycznia 2020 r.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r., organ I instancji zawiesił postępowanie w sprawie. W dniu [...] czerwca 2021 r. inwestorzy wnieśli o podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego w sprawie samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego oraz przedłożyli wymagane prawem dokumenty.
W wykonaniu zobowiązania organu I instancji, geodeta powiatowy poinformował, że budynek o numerze ewidencyjnym [...] został zainwentaryzowany w 2019 r., a jego rodzaj określono jako budynki produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa. W związku z nieścisłościami w wykonanej inwentaryzacji geodezyjnej (błędne oznaczenie obiektu budowlanego) w dniu [...] lipca 2021 r. inwestorzy zostali wezwani do przedłożenia inwentaryzacji geodezyjnej z poprawnie oznaczonym budynkiem.
Dokumentacja została uzupełniona w dniu [...] sierpnia 2021 r.
Postanowieniem z dnia [...] września 2021 r. PINB podjął z urzędu zawieszone postępowanie administracyjne.
Organ I instancji wskazał, że ze zgromadzonego materiału wynika, że inwestorzy wybudowali budynek mieszkalny jednorodzinny bez wymaganej zgody właściwego organu. Wskazując na brzmienie art. 29 ust. 1 pkt 1a p.b., organ wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonych akt sprawy niezaprzeczalnym jest fakt, że ww. budynek mieszkalny jednorodzinny (przed, jak i po rozbudowie) wybudowany został w trybie samowoli budowlanej. Organ uznał za zasadne rozpatrywanie sprawy na podstawie art. 48 p.b. i nałożenie opłaty legalizacyjnej na podstawie art. 49 tej ustawy.
Zdaniem organu I instancji, wszystkie wytyczne z art. 49 ust. 1 p.b. zostały spełnione. Obiekt budowlany został wybudowany zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Działka inwestorów, znajduje się w granicach terenu oznaczonego jako teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i usługowej "MN,U".
Kierując się powyższym, organ I instancji, na podstawie art. 49 p.b., nałożył na inwestorów obowiązek uiszczenia opłaty legalizacyjnej, ustalonej na podstawie art. 49 ust. 2 p.b.
Inwestorzy, zastępowani przez adwokata, wnieśli zażalenie na ww. postanowienie organu I instancji z dnia [...] października 2021 r. zarzucając organowi błędne ustalenia faktyczne skutkujące stwierdzeniem, że budynek będący przedmiotem postanowienia został wybudowany samowolnie, co skutkowało nałożeniem na nich obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej.
W uzasadnieniu zażalenia wnoszący je uszczegółowili zarzut i przedstawili okoliczności, podważające ich zdaniem fakt budowy przedmiotowego obiektu budowlanego w warunkach samowoli, a w konsekwencji zanegowali zasadność wszczęcia i prowadzenia przedmiotowego postępowania legalizacyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 49 ust. 2, art. 59f oraz art. 83 ust. 2 p.b. w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 września 2020 r. włącznie w związku z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 471), Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...] października 2021 r.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ II instancji stwierdził, że budowa przedmiotowego obiektu budowlanego, zarówno ze względu na jego przeznaczenie, jako budynku mieszkalnego, jak i jego powierzchnię zabudowy wynoszącą 60,51 m2, nie mieści się w katalogu obiektów wymienionych w art. 3 pkt 7 i art. 28 ust. 1 p.b., zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Zatem budowa przedmiotowego budynku wymagała uprzedniego uzyskania pozwolenia na budowę. Jednocześnie inwestorzy nie wykazali, że legitymują się takim pozwoleniem. W przypadku zaś wybudowania obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego pozwolenia na budowę zastosowanie znajdują przepisy art. 48 p.b.
Według organu II instancji, podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie jest uzasadnione i wydane zastało w oparciu o właściwą podstawę prawną. Wysokość opłaty legalizacyjnej została ustalona prawidłowo i adekwatnie do właściwie zakwalifikowanego obiektu budowlanego, jako obiektu budowlanego kat. I wg załącznika do ustawy Prawo budowlane, tj. budynki mieszkalne jednorodzinne. Uwzględniając brzmienie art. 49 ust. 2 i art. 59f ust. 1 p.b. oraz kat. I obiektów budowlanych wg ww. załącznika do p.b., organ II instancji przedstawił wskaźniki służące obliczeniu, według wzoru, opłaty legalizacyjnej w wysokości 50.000 zł.
Odnosząc się do argumentów podniesionych w zażaleniu organ II instancji wskazał, że w przypadku bezspornego ustalenia przez organy nadzoru budowlanego faktu budowy obiektu budowlanego w warunkach samowoli, istnieje możliwość doprowadzenia wykonywanych robót do stanu zgodnego z prawem, pod warunkiem spełnienia przez inwestora określonych wymagań, wynikających z przepisów art. 48 i 49 ustawy Prawo budowlane.
W tej sprawie do organu I instancji przedłożone zostały wszystkie wymagane prawem dokumenty, z których wynika, że przedmiotowa budowa wykonana została zgodnie z zasadami wiedzy technicznej oraz w sposób nienaruszający obowiązujących przepisów prawa, tak więc organ I instancji zobowiązany był do wydania zaskarżonego postanowienia, ustalającego wysokość opłaty legalizacyjnej.
Z kolei, w odniesieniu do zarzutów zażalenia dotyczących zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania legalizacyjnego, organ II instancji wyjaśnił, że nie może podjąć się oceny ich zasadności w niniejszym postępowaniu zażaleniowym, bowiem postępowanie to - jak wykazano powyżej - ma na celu jedynie ustalenie zasadności i prawidłowości ustalenia opłaty legalizacyjnej, nie zaś zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania legalizacyjnego jako takiego. Innymi słowy podniesione przez inwestorów w zażaleniu zarzuty nie mogą zostać rozpatrzone na obecnym etapie postępowania. Stanowisko takie potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 108/21.
I. P. i M. P., zastępowani przez adwokata, wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na postanowienie organu II instancji z dnia [...] stycznia 2022 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Na mocy art. 119 pkt 2 p.p.s.a., skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wydanej decyzji skarżący zarzucili naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, skutkującej uznaniem, że doszło do samowoli budowlanej, co następnie doprowadziło do wydania postanowienia o ustaleniu wysokości opłaty legalizacyjnej w wysokości 50.000 zł.
W uzasadnieniu skargi przedstawili okoliczności nabycia działki nr [...], o pow. 0,47 ha od Skarbu Państwa w 1990 r. oraz powtórzyli okoliczności przedstawione w zażaleniu od postanowienia organu I instancji z dnia [...] października 2021 r. dotyczące wydania przez Starostę [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 1999 r. zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenie na budowę dla "budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem typu [...] w miejscowości Ś. gm. M. na działce [...]." Skarżący wskazali, że prace budowlane realizowane na podstawie ww. decyzji zostały zakończone w 2005 r. W dniu [...] sierpnia 2005 r. PINB w S. przyjął zawiadomienie o zakończeniu budowy dotyczące budowy ww. budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego z garażem i nie zgłosił sprzeciwu w jego użytkowaniu. Wyjaśnili, że dla ww. nieruchomości posiadają umowę na dostarczenie wody oraz o przyłączeniu do sieci. Wójt Gminy M. nadał przedmiotowej nieruchomości numer, określony jako [...].
Skarżący podali, że w 2005 r. zgłosili budowę dwóch garaży/budynków gospodarczych w zabudowie wolnostojącej i po braku sprzeciwu przystąpili do ich realizacji. Z uwagi na toczące się postępowanie przed PINB w lipcu 2021 r. wystąpili do Starostwa Powiatowego w S. w zakresie udzielenia informacji na temat zmian w ewidencji gruntów i budynków Gminy M. dla ich działki nr [...]. Po przeanalizowaniu Powiatowego Zasobu Geodezji i Kartografii w S., Starostwo stwierdziło, że "faktycznie w roku 2011 zostały wprowadzone do bazy informatycznej przedmiotowe obiekty, jednak brak jest dokumentacji potwierdzającej pomiar tych obiektów - obecnie będących budynkami gospodarczymi posiadającym numery ewidencyjne [...]
Według skarżących, treść przytoczonego pisma poddaje w wątpliwość wniosek organu I instancji o samowoli budowlanej. Inwestorzy, musieli dopełnić odpowiednich formalności związanych z budową ww. obiektów w 2011 r., ponieważ Starosta pismem z dnia [...] lipca 2021 r. stwierdził, że obiekty te zostały wprowadzone w ww. roku do bazy danych. Podkreślili, że nie mają możliwości weryfikacji danych prowadzonych w zasobach geodezji i kartografii w S. oraz sposobu przechowywania akt związanych z procesem budowlanym zarówno w Wydziale Architektury i Budownictwa w S., jak i PINB w S.. Zgodnie z ustawą z dnia [...] lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, część dokumentów w przedmiotowej sprawie mogła zostać zlikwidowana jako materiały małoistotne. Skarżący uważają, że organ I instancji bez szczegółowego zbadania sprawy przyjął najmniej korzystny kierunek postępowania administracyjnego i wskazał przedmiotowy budynek jako samowolę budowlaną.
Zdaniem skarżących, przytoczone w postanowieniu organu I instancji z dnia [...] grudnia 2019 r., a także w kwestionowanym zażaleniem postanowieniu stwierdzenie, że "w dniu [...] października 2019 r Pani I. P. złożyła wyjaśnienia, (bez udziału współwłaściciela) oświadczyła, że garaż został wybudowany w 2005 roku i jest zainteresowana jego legalizacją" nie może być jedynym kryterium oceny stanu faktycznego. Oświadczenie takie złożone przez zainteresowaną wynikało z emocji towarzyszących całej sprawie i zostało złożone w nieświadomości o ich konsekwencji. Tym bardziej, że wszelkie sprawy budowlane prowadził dla nich K. S., który zginął w wypadku samochodowym i posiadał pełną dokumentację obiektów zlokalizowanych na działce nr [...]. W ww. wypadku spłonęły przedmiotowe dokumenty.
Dalej skarżący wskazali, że we wrześniu 2015 r. wnieśli zgłoszenie budowy wolnostojącego budynku gospodarczego parterowego o wym. 3,20 x 6,60 m, systemem gospodarczym - w ramach uzupełnienia istniejącej zabudowy zagrodowej na działce nr [...]. Do zgłoszenia oprócz mapy załączyli szkice projektowanej rozbudowy obiektu o dodatkową powierzchnię 21,12 m2. Starosta [...] decyzją z dnia [...] września 2015 r. wniósł sprzeciw do ww. zgłoszenia podnosząc m.in., że przedmiotowa działka zlokalizowana jest na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Gminy M., uchwalonego przez Radę Gminy M. uchwałą Nr [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. oznaczonym jako lasy i parki leśne.
Po powzięciu informacji, że przedmiotowa działka zlokalizowana jest na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, skarżący w dniu [...] października 2015 r. złożyli w Urzędzie Gminy M. wniosek o zmianę w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W listopadzie 2019 r. Rada Gminy podjęła uchwałę o przystąpieniu do sporządzenia planu zagospodarowania przestrzennego dla działki nr [...] w obrębie Ś.. Wójt [...], mając świadomość odnośnie do okresu realizacji wniosku zainteresowanych w dniu [...] lipca 2019 r. wniósł do PINB w S. wniosek o sprawdzenie legalności posadowionych budynków na działce nr [...], co – zdaniem skarżących - może świadczyć o działaniu w złej wierze w stosunku do inwestorów. W dniu [...] maja 2021 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] pod poz. [...] opublikowano uchwałę Nr [...] Rady Gminy M. z dnia [...] kwietnia 2021 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy M. w obrębie Ś..
Skarżący wskazali, że w uzasadnieniu projektu uchwały podniesiono, że bezpośrednią przyczyną podjęcia uchwały inicjującej jest niezgodność zapisów obowiązującego Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego podjętego uchwałą Nr [...] Rady Gminy M. z dnia [...] grudnia 1996 r. ze stanem faktycznym oraz obowiązującym Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy M., przyjętego uchwałą Nr [...] Rady Gminy w M. z dnia [...] grudnia 2001 r., wielokrotnie zmienianego. Zmiana planu pozwoli na wykorzystywanie budynków zgodnie ich przeznaczeniem oraz spowoduje zgodność zagospodarowania terenu zarówno pod względem sąsiedztwa, jak i wykorzystania terenu. Obowiązujące zapisy planu miejscowego uniemożliwiają zagospodarowanie terenu zgodnie ze stanem faktycznym i potrzebami terenowymi. Inwestorzy wskazali, że w załączniku graficznym do ww. uchwały naniesiono na mapie zasadniczej w skali 1:1.000 z dnia 10 marca 2020 r. istniejące obiekty budowlane przyjmując, że jeden z obiektów posadowiony jest na szambie, co w rzeczywistości nie jest prawdą.
Nadto podnieśli, że według informacji uzyskanych od uprawnionego geodety W. C. (współpracującego z inwestorami) mapa o takiej lokalizacji obiektów jest w zasobach Starostwa Powiatowego w S. od 2011 r., a więc najprawdopodobniej obiekty wniesiono przed tą datą. Wykonana w sierpniu br. inwentaryzacja geodezyjna powykonawcza przez ww. geodetę podaje rzeczywistą lokalizację obiektów w zakresie zabudowy działki nr [...]. Wskazali, że pomimo braku zasadniczej wiedzy z zakresu budownictwa próbowali własnym działaniem wyjaśnić sprawy związane z wykonaniem przedmiotowych obiektów wymienionych w decyzjach Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] października 2021 r.
Końcowo skarżący podnieśli, że postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone pobieżnie, bez wyjaśnienia podniesionych przez nich okoliczności. Tym samym zaskarżone orzeczenie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszelkich istotnych okoliczności sprawy oraz dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego. Naruszenia te skutkowały błędnym przyjęciem, że doszło do samowoli budowlanej, co następnie doprowadziło do wydania postanowienia - opartego na błędnych ustaleniach faktycznych - o nałożeniu na nich opłaty legalizacyjnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje rozstrzygnięcie w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności zaskarżonego postanowienia.
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.", zgodnie z którym, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Postanowienie w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej stanowi integralny element procedury legalizacji obiektu budowlanego, określonej w art. 48 i 49 ustawy z 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.; dalej określanej jako "p.b."). Organy orzekające w sprawie prawidłowo zastosowały przepisy ustawy w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej w dniu 19 września 2020 r., albowiem przepis art. 25 ustawy z 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 471) stanowi, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, przepisy ustawy - Prawo budowlane stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Postępowanie w sprawie samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego (obiekt na mapie oznaczony nr 1) na działce nr [...] obr. ew. Ś. gmina M. zostało wszczęte w dniu [...] listopada 2019 r.
W rozpoznawanej sprawie organ w oparciu o dokonane ustalenia stwierdził, że ww. budynek mieszkalny o wymiarach 8,20 m x 7,70 m został wybudowany na działce skarżących bez wymaganego pozwolenia na budowę, albowiem nie mieści się w katalogu obiektów zwolnionych z obowiązku uzyskania takiego pozwolenia (art. 29-31 p.b. określających wyjątki od obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę).
Z ustaleń organów orzekających w sprawie wynika, że skarżący nie złożyli we właściwym organie architektoniczno-budowlanym wniosku o wydanie pozwolenia na budowę. Skarżący wprawdzie wyjaśniali, że dokumenty dotyczące budowy spłonęły w samochodzie kierownika budowy, który zginął w wypadku komunikacyjnym, to nie zmienia to faktu, że przystąpili do realizacji i wybudowali przedmiotowy obiekt bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę, czego winni być świadomi skoro nie posiadają jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego fakt uzyskania zgody na jego budowę. Dokumentów potwierdzających uzyskanie przez skarżących pozwolenia na budowę nie odnaleziono również w rejestrach organu architektoniczno-budowlanego, zaś wpisów (niekompletnych) we właściwym miejscowo zasobie geodezyjno-kartograficznym nie można traktować równoważnie z uzyskaniem pozwolenia na budowę.
Ponadto, zważywszy na obowiązujący w czasie budowy plan miejscowy - zaliczający działkę skarżących do terenów leśnych i parków - pozwolenie takie nie mogło zostać udzielone, albowiem pozostawałoby w sprzeczności z planem. Plan miejscowy umożliwiający inwestowanie na działce nr [...] został zmieniony dopiero w 2021 r. (uchwała nr [...] Rady Gminy M.).
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, na żadnym etapie postępowania skarżący nie wykazali, że ww. budynek mieszkalny (oznaczony nr 1) wybudowali na podstawie pozwolenia na budowę lub w oparciu o zgłoszenie, wobec którego organ architektoniczno-budowlany nie wniósł sprzeciwu. Na działce skarżących co prawda istnieje drugi budynek mieszkalny, wybudowany został jednak wcześniej, na podstawie pozwolenia na budowę udzielonego przez Starostę [...] decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r. Natomiast w 2015 r. próbie zgłoszenia zamiaru budowy podlegał obiekt o wymiarach 6,60 m x 3,20 m, wobec którego organ w dniu [...] września 2015 r. wniósł sprzeciw. Będący przedmiotem sprawy budynek mieszkalny znajduje się w innej od powyższej lokalizacji oraz posiada inne parametry - wg przedłożonego przez inwestorów projektu budowlanego - 60,51 m˛.
Skoro wykonane roboty budowlane nie zostały zwolnione z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, a inwestorzy nie legitymowali się decyzją w tym zakresie, zasadnie PINB rozpoczął procedurę zmierzającą do legalizacji wykonanych robót. Kwestią nie istotną z punktu widzenia wszczęcia procedury legalizacyjnej było przyzwolenie na przeprowadzenie takiej procedury lub jego brak po stronie współwłaścicieli nieruchomości. Ustalenie przez organ, że budowa jest zgodna z przepisami i możliwe jest doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z prawem, która to sytuacja miała miejsce w tej sprawie, obligowało organ do wszczęcia postępowanie zmierzające do legalizacji obiektu budowlanego. Odrębnym zagadnieniem jest to, czy sprawcy samowoli budowlanej podejmą działania umożliwiające legalizację wykonanych robót budowlanych.
Przepis art. 48 ust. 2 p.b. stanowi bowiem, że właściwy organ nadzoru budowlanego, stwierdzając możliwość zalegalizowania obiektu budowlanego będącego w budowie lub już wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, jest obowiązany wydać postanowienie, w którym wstrzymuje prowadzone roboty, określa wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń budowy oraz nakłada obowiązek przedstawienia w określonym terminie niezbędnych do załatwienia sprawy dokumentów. Przedstawienie przez inwestora żądanych dokumentów, w myśl art. 48 ust. 5 ustawy, traktowane jest jak wniosek o zatwierdzenie projektu budowlanego i o pozwolenie na wznowienie robót, o ile budowa nie została już zakończona. W toku postępowania legalizacyjnego, stosownie do art. 49 ust. 1 ustawy, właściwy organ zobowiązany jest do zbadania zgodności projektu zagospodarowania działki lub terenu z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, kompletności projektu budowlanego i posiadanie wymaganych opinii, uzgodnień, pozwoleń i sprawdzeń oraz wykonania projektu budowlanego przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane. Pozytywny wynik powyższych sprawdzeń powoduje, że możliwe jest wydanie postanowienia o ustaleniu opłaty legalizacyjnej.
W tej sprawie powyższe wymogi zostały spełnione.
Zgodnie z art. 49 ust. 2 p.b., do opłaty legalizacyjnej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega pięćdziesięciokrotnemu podwyższeniu. Wymierzana opłata legalizacyjna stanowi natomiast iloczyn stawki opłaty (s), współczynnika kategorii obiektu budowlanego (k) i współczynnika wielkości obiektu budowlanego (w), stawka opłaty (s) wynosi 500 zł (art. 59f ust. 1 i ust. 2 p.b.). Nieuiszczenie opłaty legalizacyjnej skutkuje wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego lub jego części (art. 49 ust. 3 i ust. 4).
Opłata legalizacyjna nie jest karą, gdyż postępowanie legalizacyjne, w toku którego zapada postanowienie ustalające taką opłatę, stwarza inwestorowi możliwość uniknięcia rozbiórki samowolnie wybudowanego (rozbudowanego, nadbudowanego) obiektu budowlanego, z której ma on prawo, a nie obowiązek, skorzystać. Opłata legalizacyjna jest wprawdzie obowiązkowym elementem procesu legalizacji samowolnie wybudowanego obiektu, a jej uiszczenie jest podstawą do legalizacji obiektu, lecz opłata ta ma charakter dobrowolny i stanowi alternatywę dla sankcji rozbiórki samowoli budowlanej, przewidzianej w art. 48 ust. 1 ustawy. Na gruncie niniejszej sprawy zasadnie PINB, postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. r., ustalił opłatę legalizacyjną w wysokości 50.000 zł, a ustalona opłata została wyliczona prawidłowo.
Wysokość opłaty legalizacyjnej ustalana jest na podstawie sztywnych, ustawowo określonych kryteriów. Przepisy nie przewidują możliwości miarkowania jej wysokości. Bez wpływu na nałożenie tej opłaty, jak i jej wysokość, mają takie czynniki jak okoliczności popełnienia samowoli, jej zakres, czy też wartość wykonanych robót.
Podsumowując powyższe rozważania, zarzuty podnoszone przez skarżących Sąd ocenił jako niezasadne. Przy tym argumentacja podniesiona w uzasadnieniu skargi zasadniczo nie odnosi się do przedmiotu sprawy, którym jest ustalenie wysokości opłaty legalizacyjnej dotyczącej budynku mieszkalnego.
W ocenie Sądu, wydanie kwestionowanego postanowienia poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla jego podjęcia (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie nosi przy tym cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Zgodnie z art. 107 k.p.a. organ odwoławczy w sposób wyczerpujący uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie, odwołując się do obowiązujących regulacji prawnych. W oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny zastosowano odpowiednie normy prawne i przeprowadzono procedurę legalizacyjną. Zasadność zastosowania wskazanej procedury nie budzi wątpliwości Sądu.
W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.