Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. K., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami), odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości [...] zł.
Organ pouczył wnioskodawcę, że zgodnie z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, może zwrócić się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Pismem, które wpłynęło do organu w dniu [...] J. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przytaczając argumenty odnoszące się do trudnej sytuacji materialnej i życiowej jego oraz jego rodziny. Nadto wskazał, że otrzymał decyzję z opóźnieniem i z tego powodu uchybił terminowi do złożenia wniosku albowiem zmieniał miejsce pobytu w związku z osadzeniem w Zakładzie Karnym, początkowo w [...] a następnie w [...].
Decyzją z dnia [...] Nr [...], Zastępca [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83b us. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) w związku z art. 58 i art. 127 Kpa, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzja organu I instancji została doręczona wnioskodawcy w dniu [...], a zatem ustawowy termin złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu [...]. Tymczasem wniosek sporządzony przez J. K. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...].
Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał nadto, że decyzja została przesłana na wskazany przez J. K. adres do korespondencji [...] i tam odebrana. Organ podniósł również, że ze względu na przedłożone zaświadczenie z Aresztu Śledczego [...] z dnia [...] z którego wynikało, że J. K. jest osobą skazaną i wnioskodawca winien podać inny adres do doręczeń. Uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło zatem z winy wnioskodawcy i z tego powodu brak jest podstaw do jego przywrócenia.
J. K. w terminie do wniesienia skargi wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z pismem nazwanym "zażaleniem", w którym domagał się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją z dnia [...]. Podniósł, że wskazany adres do korespondencji był adresem czasowym żony, natomiast nie podawał adresu Aresztu Śledczego w którym przebywał, albowiem w każdej mógł zostać przeniesiony do innego zakładu karnego. Skarżący przytoczył również argumenty odnoszące się do jego trudnej sytuacji rodzinnej i bytowej, tożsame z zawartymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Organ podniósł nadto, że skarżący nie wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i z tego powodu należało wydać decyzję o uchybieniu terminu do wniesienia środka odwoławczego na podstawie art. 134 Kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zmianami), zwanej dalej sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
O uprawnieniach i obowiązkach stron wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Zasadę stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych ustala art. 180 § 1 tej ustawy oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami) dopuszczając równocześnie odrębności w uregulowaniach wynikających wprost z tego aktu prawnego (art. 83b ust. 1).
Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego aktu lub czynności.
W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd, wniesiona skarga jest zasadna, jednakże z innych przyczyn, aniżeli te, które podniósł J. K..
Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej stanowi rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwestii procesowej- decyzja w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 Kpa.
Z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że skarżący otrzymał decyzję organu I instancji później, aniżeli wynika to z daty jej doręczenia to okoliczność ta miała bezpośredni wpływ na wniesienie środka odwoławczego z uchybieniem terminu ustawowego.
Jakkolwiek skarżący nie złożył odrębnego wniosku (prośby) o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, to jednak z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikają okoliczności, które, wskazują na taką wolę strony.
Kwestią, która wymaga rozpatrzenia w pierwszej kolejności jest stwierdzenie prawidłowego doręczenia decyzji stronie, albowiem okoliczność ta stanowi podstawę do rozważań o skutkach wynikających z doręczenia.
Okolicznością w sprawie bezsporną jest, że skarżący w postępowaniu toczącym się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych podał adres do doręczeń [...]. Bezsporne jest również i to, że organ decyzję z dnia [...] przesłał na wskazany adres do doręczeń.
Zgodnie z art. 41 § 1 i 2 Kpa, w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny.
Skarżący, co wynika z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i z zarzutów skargi świadomie nie informował organu o zmianie adresu obawiając się, że zmiana zakładu karnego opóźni lub uniemożliwi dręczenie pism. Przyjął zatem pełną odpowiedzialność za skuteczne doręczenie pism pod wskazany adres do korespondencji.
Nieobecność adresata pod wskazanym adresem nie uniemożliwia skutecznego doręczenia pism. Zgodnie z art. 43 Kpa, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.
Sąd dokonując oceny skuteczności doręczenia decyzji stronie doszedł do przekonania, że doręczenie, pomimo przyjęcia formuły tzw. doręczenia zastępczego nie było prawidłowe.
Niezbędną przesłanką zastosowania doręczenia zastępczego jest zobowiązanie się odbiorcy do oddania pisma adresatowi. Organ doręczający ma tu nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek zażądania, aby odbiorca złożył w tej kwestii wyraźne oświadczenie. W jego treści powinna znaleźć się zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego przekazania pisma adresatowi.
Okoliczności tych organ, rozpatrując wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, nie wziął pod uwagę.
Zwrotne poświadczenie odbioru decyzji zawarte w aktach administracyjnych sprawy nie zawiera zobowiązania osoby, która dokonała odbioru decyzji, iż osobiście przekaże pismo skarżącemu.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych błędnie zatem przyjął, że decyzja została doręczona prawidłowo i w konsekwencji uznał, że wniesienie środka odwoławczego przez J. K. z opóźnieniem było przez niego zawinione, co wywołało skutek procesowy w postaci odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozstrzygnięcie to z uwagi na powołane wyżej okoliczności, w świetle art. 58 § 1 i art. 43 Kpa, jest wadliwe. W konsekwencji tych ustaleń, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., zaskarżoną decyzję uchylił.
Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, co oznacza, że nie wywołuje skutków prawnych od chwili wydania wyroku do jego uprawomocnienia.
Dodatkowo Sąd stwierdza odnosząc się do treści odpowiedzi na skargę oraz zawartych w tym piśmie twierdzeń co do kwestii proceduralnych, że wniesienie odwołania po terminie może spowodować różne skutki procesowe. Jeżeli wnoszący odwołanie nie wystąpił jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia, wówczas organ odwoławczy jest zobowiązany do wydania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a jeżeli wraz z odwołaniem skarżący złożył taki wniosek, wówczas organ odwoławczy jest zobowiązany w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. W zależności od wyniku postępowania o przywrócenie terminu do złożenia odwołania, organ odwoławczy bądź wydaje postanowienie, w którym stwierdza, iż odwołanie zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu, bądź przyjmując odwołanie (gdy przywróci termin) rozpoznaje sprawę merytorycznie.