Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Burmistrza [...] odmówił M.J. umorzenia spłaty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od [...] w łącznej wysokości [...] zł oraz ustawowych odsetek ustalonych decyzją [...].Decyzja została wydana na podstawie art. 23 ust. 1, 5, 6, 7, 8, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 z późn. zm.), a także na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż z poczynionych w toku postępowania ustaleń wynika, że M.J. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i dysponuje dochodem z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł miesięcznie. Dochód przekracza kryterium uprawniające do korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej tj. [...] zł. Wydatki M.J. związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą [...] zł miesięcznie. Organ ocenił, iż wnioskodawczyni dysponuje stałym źródłem dochodu mogącym stanowić zabezpieczenie należnego długu. Z tych względów organ uznał, że brak jest podstaw do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Od powyższej decyzji M.J. wniosła odwołanie podważając ustalenia organu co do jej sytuacji materialnej. Przede wszystkim wskazała, że organ mylnie przyjął, by jej miesięcznie wydatki wynosiły [...] zł miesięcznie, albowiem organy nie uwzględniły faktu, iż poza opłatami za mieszkanie spłaca dodatkowo kredyt w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto odwołująca się wyjaśniła, iż część jej wydatków stanowią zakupy żywności, środków czystości i higieny osobistej. Dodatkowo podkreśliła, że do zaistniałej sytuacji doszło nie z jej winy ani ze złej woli, zaś pobrane nienależnie świadczenie spożytkowała na codzienne utrzymanie.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 z późn zm.), art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) oraz §1 pkt 16 lit. a rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925), utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.
Organ II instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji uznał, iż przesłanka zawarta w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest przesłanką fakultatywną, która daje organowi możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń jeżeli zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organ wskazał, iż ustawa nie definiuje pojęcia szczególnych okoliczności, uznając jednocześnie, że szczególna okoliczność występuje w przypadku gdy dochód na osobę w rodzinie byłby znacznie niższy od kwoty uprawniającej do otrzymania świadczenia alimentacyjnego tj. znacznie poniżej 725 zł na osobę. Wobec faktu, że w przedmiotowej sprawie okoliczność taka nie ma miejsca, a dochody pomimo że są niskie, to kształtują się powyżej wskazanego kryterium, Kolegium uznało zgodność zaskarżonej decyzji z prawem i orzekło o utrzymaniu jej w mocy. Ponadto organ wskazał na możliwość wystąpienia przez stronę z wnioskiem o rozłożenie spłaty należnej kwoty na raty.
M.J. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca zarzuciła decyzji organu I oraz organu II instancji naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przedłożonych dowodów i pominięcie w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji tych dowodów. Ponadto skarżąca wskazała, że organy obu instancji nie ustosunkowały się do jej argumentów i wyjaśnień dotyczących zastosowania w niniejszej sprawie przepisów kodeksu cywilnego odnoszących się do faktu, iż sporne świadczenie spożytkowała w dobrej wierze na codzienne podstawowe utrzymanie czyli na cel, w jakim udzielona została pomoc społeczna. Skarżąca podkreśliła także, że żaden z organów orzekających w sprawie nie uwzględnił faktu, że do pobrania spornych świadczeń doszło nie z jej winy, ale w wyniku nieporozumienia z zagubionym dokumentem, za które odpowiada Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...].
Dalej skarżąca wywiodła, iż organ II instancji nieprawidłowo ograniczył definicję "szczególnych okoliczności" zawartą w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, do kryterium dochodu nieprzekraczającego kwoty [...] zł na osobę, skoro ustawa określenia tego w taki sposób nie definiuje. Według skarżącej organy rozpatrujące sprawę powinny w myśl art. 7 k.p.a. urzędu wziąć pod uwagę wszystkie istotne dla danej sprawy okoliczności i fakty, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Wobec powyższego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz umorzenie postępowania przed tymi organami.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc, iż skarżąca nie wniosła do sprawy nowych okoliczności, mogących mieć wpływ na zmianę decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje
Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy co do meritum, a dokonuje jedynie kontroli zgodności z prawem wydanych decyzji. W związku z tym Sąd nie może umorzyć postępowania administracyjnego, ani rozstrzygnąć merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach.
Przedmiotem oceny Sądu w niniejszym postępowaniu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie jest przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń odnosząc się jedynie do nieostrego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny".
Wobec tego należy stwierdzić, że przepis art. 23 ust. 8 ustawy przyznaje organowi prawo wydania decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego według własnego uznania. Jednakże uznanie to nie może być utożsamiane z całkowitą dowolnością organu co do wydania decyzji określonej treści, gdyż organ rozpoznając sprawę zobowiązany jest do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 1 k.p.a.). Decyzję opartą na zasadzie uznania administracyjnego Sąd może zakwestionować wyłącznie w sytuacji gdy organ nienależycie uzasadnił swoje stanowisko w sprawie.
Sąd w niniejszej sprawie nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Zdaniem Sądu, organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z k.p.a. i orzekły w ramach uznania administracyjnego, wobec czego skarga nie mogła zostać uwzględniona.
Rozstrzygając sprawę organy prawidłowo upatrywały przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji materialnej strony skarżącej, dokonując w tym względzie niezbędnych ustaleń. Z tych ustaleń wynika, że M.J. jest osobą zdolną do pracy, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe z miesięcznym dochodem z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. Wobec tego słusznie Kolegium wywiodło, że skoro skarżąca osiąga stałe dochody powyżej kwoty uprawniającej do otrzymania świadczenia alimentacyjnego, zatem jej sytuacja materialna nie jest sytuacją szczególną warunkującą umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wskazał kryterium jakim kierował się rozstrzygając sprawę, a zatem nie można przyjąć poglądu reprezentowanego w skardze, iż organ niesłusznie i wbrew przepisom ustawy ograniczył definicję "szczególnych okoliczności" do kryterium dochodu nieprzekraczającego kwoty [...] zł na osobę. W orzecznictwie reprezentowane jest stanowisko zgodnie z którym, użyty w art. 23 ust. 8 ustawy zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe.
Zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie względem wszystkich innych rodzin (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 października 2010r., sygn. akt II SA/Łd 742/10 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Skromność dochodów nie przesądza zatem o braku możliwości dopełnienia spłaty zadłużenia, a wskazane przez skarżącą wydatki nie mogą być podstawą do uznania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.
Należy podkreślić, iż Kolegium dostrzegając trudną sytuację materialną skarżącej, poinformowało o możliwości wystąpienia z wnioskiem do organu o rozłożenie zadłużenia na raty.
Umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w trybie art. 23 ust. 8 ustawy dopuszczalne jest wyjątkowo i stanowi odstępstwo od ogólnej zasady, że nienależnie pobrane świadczenie należy zwrócić. Przy ocenie powyższej przesłanki należy uwzględnić stan rodzinny, majątkowy, wiek i stan zdrowia wnioskodawcy jak i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wobec tego wbrew twierdzeniom skarżącej, w powstaniu zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie ma znaczenia kwestia winy, gdyż szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczyć mogą jedynie sytuacji rodziny.
Ponadto należy wyjaśnić skarżącej, iż w niniejszej sprawie nie mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, wobec tego podnoszona okoliczność spożytkowania spornego świadczenia w dobrej wierze na cel w jakim pomoc została udzielona (art. 409 i 410 kc) nie może mieć wpływu na wynik sprawy administracyjnej.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w wyroku.