Uzasadnienie
Prezydent Miasta Ś. decyzją z dnia 25 października 2007 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 ust 1, art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 110 ust 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm.), odmówił przyznania P. J. zasiłku stałego.
Uzasadniając decyzję organ wskazał, że podaniem z dnia 28 września 2007 r. P. J. zwrócił się z prośbą o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego uzasadniając powyższe faktem, że obniżyły się jego dochody z tytułu dodatkowo świadczonych alimentów w wysokości 150 zł na rzecz córki M. J. Wnioskodawca oświadczył, że dochody uzyskiwane przez córkę uniemożliwiają jej godne życie, dlatego zażądała dodatkowej kwoty w wysokości 150 zł. Prezydent Miasta Ś. wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz załączonej do akt sprawy dokumentacji ustalił, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną i utrzymuje się z renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 451,92 zł (po potraceniu świadczenia alimentacyjnego w kwocie 223,46 zł), otrzymuje także dodatek mieszkaniowy w wysokości 76,29 zł. Dochód wnioskodawcy wynosi zatem 528,21 zł, a po odliczeniu kwoty 150 zł (dodatkowe dobrowolne alimenty) pozostaje mu do dyspozycji 378,21 zł miesięcznie.
Organ wskazał, że z załączonej do akt sprawy dokumentacji wynika iż w 2006 r. wnioskodawca czynił starania o zniesienie obowiązku alimentacyjnego względem córki, jednakże sąd I instancji nie uwzględnił powództwa, a Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił wniesioną przez niego apelację. Ponadto, że córka skarżącego złożyła do Sądu Rejonowego w Ś. III Wydział Rodzinny i Nieletnich pozew o podwyższenie alimentów, jednakże postanowieniem z dnia 11 września 2007 r. postępowanie w sprawie zostało zawieszone. Zatem nie zapadł prawomocny wyrok dający podstawę M. J. do żądania dodatkowych alimentów, a tym samym nakładający na wnioskodawcę obowiązek ich świadczenia.
Organ wskazał, że stosownie do art. 2 ust 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponadto zgodnie z art. 3 ust 3 i 4 ww. ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby rodzin i osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przekazanie przez stronę dobrowolnie dodatkowej kwoty 150 zł jako świadczenie alimentacyjne powoduje, iż wnioskodawca doprowadził do pogorszenia własnej sytuacji finansowej i życiowej. Z posiadanej przez organ dokumentacji wynika bowiem, że dziewiętnastoletnia córka wnioskodawcy M. J. utrzymuje się z renty socjalnej (447,71 zł), zasiłku pielęgnacyjnego (153 zł), połowy dodatku mieszkaniowego (52,94 zł) oraz zasądzonych wyrokiem sądu alimentów (223,46 zł) co daje miesięcznie kwotę 877,11 zł dochodu.
Dodatkowo przekazywane przez stronę środki w kwocie 150 zł zwiększają miesięczny dochód M. J. do kwoty 1027,11 zł, natomiast dochód strony zmniejszają do kwoty 378,21 zł. Z innego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w miejscu zamieszkania córki wynika, że sporadycznie dokłada się ona do kosztów utrzymania mieszkania w wysokości około 50 zł i jest to jedyny wydatek którym nie dysponuje na własne potrzeby M. J. Oceniając powyższe organ stwierdził, że przekazane córce dodatkowe świadczenie w wysokości 150 zł spowodowało znaczne pogorszenie niełatwej zresztą sytuacji materialnej P. J., tym bardziej że zakres świadczeń alimentacyjnych zależeć powinien od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Organ wskazał, że sąd podczas przewodu sądowego zapewne będzie badał ten stan rzeczy, a tym samym oceni zasadność podwyższenia bądź pozostawienia na dotychczasowym poziomie świadczenia alimentacyjnego.
Ponadto, sytuacja materialna i osobista wnioskodawcy jest znana Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie, w związku z czym został on objęty pomocą w formie świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zakup opału w wysokości 500 zł w październiku 2007 r., oraz na zakup posiłków lub żywności w wysokości po 100 zł w okresie od września do grudnia 2007 r. Wyjaśnił, że sytuacja wnioskodawcy jako osoby niepełnosprawnej przy uzyskiwanych dochodach (pomniejszonych o świadczenia alimentacyjne) warunkujących przyznanie zasiłku stałego czyniłaby z niego beneficjenta do uzyskania tego świadczenia, jednakże po przeanalizowaniu sytuacji wnioskodawcy przyznanie zasiłku nie jest celowe z uwagi na celowe pogorszenie przez wnioskodawcę jego trudnej sytuacji finansowej.
W odwołaniu P. J. zarzucił decyzji naruszenie prawa materialnego i procesowego poprzez błędną interpretację i zastosowanie tj. art. 3, art. 5 ust. 1 i 14, art. 6 ust. 4, art. 8 pkt 1 ust 14, art. 15 ust 1 i innych ustawy o pomocy społecznej, art. 6-12 kpa oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazał, że nie podziela stanowiska organu I instancji, iż rentę alimentacyjną świadczy dobrowolnie pogarszając swoją złą sytuację materialną, gdyż obciąża go ustawowy obowiązek alimentacyjny. Odmowa przyznania zasiłku celowego z tej przyczyny powoduje, że jest on karany za spełnianie obowiązku alimentacyjnego. Podniósł, że MOPR naruszył wyrażoną w art. 7 kpa zasadę równoważenia interesu społecznego i słusznego interesu strony, preferując interes publiczny. Ponadto wskazał, że decyzja nosi cechy dowolności bowiem żaden przepis prawa nie wskazuje zakresu i formy świadczeń alimentacyjnych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 5 grudnia 2007 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazało, że w myśl art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
- 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Kolegium wskazało, że z dowodu nadania przekazu pocztowego wynika, że strona w dniu 24 sierpnia 2007 r. przekazała na rzecz córki kwotę 150 zł, która w świetle oświadczenia strony jest świadczeniem typu renty alimentacyjnej na zwiększone potrzeby córki. Ponadto, że odwołujący się jest uprawniony do renty ZUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym której wysokość do wypłaty po potrąceniu świadczenia alimentacyjnego wynosi 451,92 zł. Dochodem strony jest także dodatek mieszkaniowy w kwocie 76,29 zł, zatem łączny miesięczny dochód wynosi 528,21 zł czyli jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej tj. kwoty 477 zł. Przekazywanie miesięcznie 150 zł ponad kwotę dotychczasowych alimentów powoduje zmniejszenie dochodu strony do kwoty 378,21 zł, czyli poniżej kryterium dochodowego.
Zgodnie z art. 37 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Kryterium to wynosi 477 zł (art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy). Wysokość zasiłku stałego, w myśl art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się w wysokości różnicy miedzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 444 zł. W przypadku strony różnicę tę stanowi kwota 98,79 zł. Powyższe oznacza, że dodatkowa renta alimentacyjna byłaby faktycznie finansowana ze środków pomocy społecznej tj. zasiłku stałego i przyznanych zasiłków celowych, co nie mieści się w celach pomocy społecznej określonych w art. 2 ust. 1 ustawy.
Zgodnie z tym przepisem, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna jest kierowana w sposób bezpośredni do osób uprawnionych, a nie w sposób pośredni, np. poprzez alimenty. Córka wnioskodawcy, podobnie jak ojciec, jest objęta zabezpieczeniem społecznym zarówno w formie renty jak i dodatku pielęgnacyjnego, a jej dochód jest bezspornie wyższy od kwoty 477 zł. Nie oznacza to jednak, że nie może uzyskać świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego. W takiej sytuacji jej niezbędne potrzeby byłyby zaspokojone w sposób bezpośredni ze środków pomocy społecznej, a nie za pośrednictwem alimentów finansowanych przez pomoc społeczną. Podniesiona przez stronę w odwołaniu zasada pomocniczości (subsydiarności) pomocy społecznej określona w art. 2 ust 1 ustawy wyraża spoczywającą na osobie czy rodzinie powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej.
Uprawnieniem strony jest osiąganie dochodu miesięcznego w wysokości 528,21 zł. Rezygnacja z tego uprawnienia poprzez dobrowolną alimentację narusza powyższą zasadę. Pomoc społeczną osoba lub rodzina może uzyskać dopiero wówczas, gdy wykorzysta własne możliwości i uprawnienia, a nadal jej niezbędne potrzeby bytowe pozostają niezaspokojone. Z pomocy przyznanej w takich właśnie okolicznościach korzystał wnioskodawca na podstawie decyzji z dnia 14 maja 2007 r.
Z zasadą subsydiarności związana jest zasada aktywności, współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co wynika wprost z art. 4 ustawy. Stanowi on, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wnioskodawca natomiast w okresie korzystania ze specjalnego zasiłku celowego na zakup posiłków (czyli w sytuacji braku środków na zaspokojenie najważniejszej potrzeby życiowej) dobrowolnie, tj. bez wyroku sądu, zwiększył swoje obciążenia alimentacyjne, czym pogorszył, a nie rozwiązał swoją trudną sytuację życiową. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Kolegium wskazało, że w rozpoznawanym stanie faktycznym, odmowa przyznania prawa do zasiłku stałego jest zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej i nie przekracza granic uznania administracyjnego.
Fakt, że zasiłek stały jest świadczeniem o charakterze obligatoryjnym nie wyłącza obowiązku stosowania ogólnych zasad wyrażonych w ustawie o pomocy społecznej określających komu, w jakiej sytuacji i na jakie cele pomoc powinna być przyznana. SKO podkreśliło, że decyzja nie wyklucza możliwości dalszego korzystania przez stronę z doraźnej pomocy celowej, a w razie podjęcia przez sąd zawieszonego z powodu niestawiennictwa postępowania i podwyższenia alimentów, ponownego zwrócenia się z wnioskiem o zasiłek stały.
W skardze do Sądu P. J. zarzucił decyzji rażące naruszenie prawa tj. art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez uznanie, że ustawowy obowiązek względem krewnych w linii prostej nie wynika z tego przepisu ale wyłącznie z wyroku sądu lub orzeczenia mu równoważnego, art. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez dowolne uznanie, że skarżący nie spełnia ustawowych kryteriów do otrzymania zasiłku stałego ponieważ dobrowolnie pogorszył swoją sytuację materialną, art. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez dowolne uznanie, że nie współdziała w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej, art. 37 tej ustawy poprzez błędne uznanie, że przekazywane świadczenia alimentacyjne na rzecz M. J. nie podlegają odliczeniu od sumy dochodów skoro w myśl art. 8 ustawy o pomocy społecznej alimenty takiemu odliczeniu podlegają. Ponadto zarzucił naruszenie art. 6 -11 kpa poprzez obciążenie tylko skarżącego obowiązkiem czynnego udziału w postępowaniu.
Skarżący wskazał, że organy obu instancji zupełnie dowolnie odmówiły mu prawa do przyznania obligatoryjnego zasiłku stałego, a uzasadnienie decyzji organu II instancji powiela jaskrawe błędy i sprzeczności organu I instancji uznając, że renta alimentacyjna na rzecz córki jest dobrowolnym świadczeniem. Wskazał, że organy obu instancji naruszyły art. 7, 77 i 107 kpa nie wykazując należytej dbałości o dokładne zbadanie sprawy i właściwą interpretację oraz zastosowanie przepisów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie.
Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008 r. skarżący oświadczył, że dobrowolnie płaci alimenty w kwocie 150 zł miesięcznie i wysyła je przekazem pocztowym od sierpnia 2007 r., oraz, że córka wniosła o podwyższenie alimentów do kwoty 700 zł miesięcznie ale sprawa o podwyższenie alimentów została zawieszona. Wskazał, że płaci po 150 zł miesięcznie ponieważ córka listownie zażądała takiej kwoty i jeżeli jej nie otrzyma złoży doniesienie w postępowaniu karnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonej decyzji doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd, że decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu zasiłku stałego z opieki społecznej. Jak ustaliły organy orzekające w sprawie, czego skarżący nie kwestionował, jego miesięczny dochód po potrąceniu przez ZUS kwoty 223,46 zł tytułem świadczenia alimentacyjnego na rzecz córki wynosi 528,21 zł i jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z opieki społecznej tj. od kwoty 477 zł. Jednakże skarżący od sierpnia 2007 r. płaci córce dodatkowo 150 zł tytułem alimentów, pomimo że sprawa z powództwa M. J. przeciwko skarżącemu o podwyższenie alimentów została zawieszona. Przekazywanie córce dodatkowej kwoty 150 zł miesięcznie tytułem alimentów zmniejsza miesięczny dochód skarżącego do kwoty 378,21 zł, zatem w jego ocenie czyni go osobą uprawnioną do otrzymania zasiłku stałego z opieki społecznej.
Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64 poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 4 tej ustawy, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jak trafnie wskazały organy orzekające w niniejszej sprawie, finansowanie dodatkowej, dobrowolnej renty alimentacyjnej na rzecz córki skarżącego, nie mieści się w celach polityki społecznej wynikających z ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest bowiem kierowana do osób uprawnionych w sposób bezpośredni, a nie pośredni np. za pośrednictwem alimentów faktycznie finansowanych ze środków pomocy społecznej.
Skarżący spełnia ciążący na nim obowiązek alimentacyjny względem córki, skonkretyzowany w wyroku sądu zasądzającym alimenty, i organy orzekające w sprawie kwotę tę odliczyły od miesięcznego dochodu skarżącego zgodnie z art. 8 ust 3 pkt. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie natomiast nie została odliczona dodatkowa kwota przekazywana przez skarżącego dobrowolnie.
Wbrew zarzutom podniesionym w skardze sytuacja taka nie narusza art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 z późn. zm.) który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepis ten ustanawia bowiem potencjalny obowiązek alimentacyjny obciążający krewnych, a konkretyzacja tego obowiązku następuje w postaci konkretnego stosunku zobowiązaniowego alimentacji. W realiach niniejszej sprawy konkretyzacja obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec córki nastąpiła w wyroku sądu zasądzającym alimenty, a wysokość tego świadczenia nie została dotychczas zmieniona.
Dlatego, chociaż w ocenie skarżącego spełnia on przesłanki z art. 37 ust 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do otrzymania zasiłku stałego z opieki społecznej, odmowa przyznania tego świadczenia w niniejszej sprawie nie narusza prawa.
Reasumując stwierdzić trzeba, że skoro skarżący z własnej woli pogorszył swoją trudną sytuację życiową przekazując córce alimenty w kwocie przewyższającej wysokość zobowiązania alimentacyjnego ustalonego w wyroku sądu, nie przysługuje mu prawo do zasiłku stałego z opieki społecznej.
Świadczenia o charakterze socjalnym przyznawane są bowiem wedle kryterium trudnej sytuacji życiowej (majątkowej, finansowej, zdrowotnej) osoby uprawnionej, a ich celem jest zapewnienie osobie lub rodzinie środków na podstawowe potrzeby życiowe (minimum egzystencji). Istotną cechą świadczeń socjalnych, odróżniającą je np. od świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, jest również i to, że osobie ubiegającej się o takie świadczenie nie przysługuje roszczenie o jego przyznanie.
Z powyższych względów, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.