Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256) w zw. z art. 61 ust. 1, 2 i 2e, art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), dalej określanej też jako "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania K. E. od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] maja 2020 r., którą ustalono odwołującemu się miesięczną opłatę za pobyt G. S. w Domu Pomocy Społecznej w S. przy ul. [...] w wys. [...] zł, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazanych w podstawie prawnej decyzji i ustaliło, że zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt G. S. w Domu Pomocy Społecznej są jej córka E. S. oraz jej wnuk K. E.. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. ustalono miesięczną opłatę ponoszoną przez E. S. w wysokości [...] zł miesięcznie, przy czym zwolniono ww. z ponoszenia opłaty do kwot [...]zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę, że średni miesięczny koszty utrzymania w DPS wynosi [...] zł oraz że E. S. ma opłatę ustaloną w wysokości [...] zł, a G. S. w wys. [...] zł, to brakującą opłatę do której ponoszenia może zostać zobowiązany drugi zstępny wynosi [...] zł.
Dalej Kolegium stwierdziło, że organ I instancji był uprawniony do ustalenia wysokości należnej opłaty w oparciu o przepis art. 61 ust. 2e ustawy, jako różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.
K. E., reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zaskarżył ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając jej:
- 1) naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez działanie wbrew słusznym interesom obywatela, nie działając w celu dążenia do ujawnienia prawdy obiektywnej, a z góry powziętym kierunkowym zamiarem przypisania określonych okoliczności pod przyjętą tezę, bez podjęcia wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w szczególności poprzez nieustalenie poziomu dochodów skarżącego, jego zobowiązań wynikłych z prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a przez to zakresu możliwości finansowych pozwalających ustalić w jakim stopniu może partycypować w kosztach pobytu G. S. w Domu Pomocy Społecznej bez uszczerbku dla własnego utrzymania;
- 2) naruszenie art. 77 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie na gruncie przedmiotowej sprawy innych osób obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt G. S. w Domu Pomocy Społecznej, przede wszystkim wynikające z zupełnego pominięcia innych zstępnych babci skarżącego, w sytuacji kiedy G. S. posiadała zmarłego syna P. S., którego córka K. S. także jest wnuczką uprawnionej, a pominięto zupełnie jej istnienie we wszelkiej korespondencji i w aktach sprawy MOPR, co spowodowało znaczne obciążenie finansowe K. E. i jego matki E. S. w kosztach utrzymania G. S., zaś okoliczność posiadania przez mieszkankę Domu Pomocy Społecznej innych zstępnych, winna być znana organowi administracji z urzędu, a wobec pomięcia tego faktu organ przeprowadził postępowanie w sposób niebudzący zaufanie i z naruszeniem sztandarowych reguł postępowania w administracji;
- 3) naruszenie art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że K. E. odmówił zawarcia umowy oraz nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, w sytuacji kiedy nie można uznać za odmowę dokonania czynności przez osobę, która swoim zachowaniem prezentuje postawę bierną, gdyż obowiązek i kolejność osób, których obciąża obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wynika ex lege z przepisu art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zaś zawiązanie umowy, czy też wydanie decyzji w sprawie nie stanowi wykreowania obowiązku opłaty, wobec czego "odmowę" należy uznać jako rzeczywiste i stanowcze oświadczenie, że osoba zobowiązania nie poczuwa się do konieczności wnoszenia opłat.
W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie odnosząc się merytorycznie do przedstawionych w niej zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Zasady ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876).
Art. 61 ustawy w poszczególnych ustępach stanowi, że:
- 1. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
- 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
- 2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
- 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
- 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
- a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
- b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
- 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
W myśl art. 61 ust. 2d ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Stosownie do postanowień art. 61 ust. 2e ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący został prawidłowo pouczony o zasadach ponoszenia odpłatności za pobyt jego wstępnej (babci) G. S. w Domu Pomocy Społecznej. Skarżącego poinformowano o potrzebie stawienia się w Ośrodku Pomocy Społecznej w O. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na potrzeby ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, w celu zawarcia umowy w sprawie określenia wysokości opłaty od skarżącego z tytułu pobytu G. S. w Domu Pomocy Społecznej. Skarżącego pouczono również o skutkach odmowy zawarcia umowy wynikających z przepisu art. 61 ust. 2d ustawy. O powyższym świadczy treść pisma Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzenie w S. z dnia 18 listopada 2019 r., którego odbiór potwierdził osobiście skarżący w dniu 27 listopada 2019 r.
Nietrafne są zatem zarzuty skargi wyartykułowane w punktach 1 i 3 skargi, mające polegać na nieustaleniu poziomu dochodów skarżącego, jego zobowiązań wynikłych z prowadzenia własnego gospodarstwa domowego a przez to zakresu możliwości finansowych pozwalających ustalić w jakim stopniu może partycypować w kosztach pobytu G. S. w Domu Pomocy Społecznej bez uszczerbku dla własnego utrzymania oraz na naruszeniu art. 61 ust. 2e ustawy poprzez uznanir, że skarżący odmówił zawarcia umowy oraz nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Skoro skarżący w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ I instancji, pomimo kierowanej doń korespondencji w sprawie (np. pism z dnia: 16 października 2019 r., 18 listopada 2019 r.), przyjął całkowicie bierną postawę, nie stawiając się w ośrodkach pomocy społecznej celem umożliwienia sporządzenia z nim wywiadu środowiskowego, nie wyrażając przy tym jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, organy miały wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 61 ust. 2e ustawy. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.
Zasadny okazał się natomiast zarzut skargi naruszenia art. 77 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 2f ustawy. Zgodnie z art. 61 ust. 2f ustawy, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Według informacji podanych w skardze, G. S. posiada dwoje wnucząt, skarżącego oraz K. S., córkę nieżyjącego P. S., syna G. S.. Z akt sprawy nie wynika, aby organy orzekające w sprawie podejmowały czynności mające na celu ustalenie wszystkich zstępnych po G. S.. Informacji w tym zakresie nie można odnaleźć z dołączonych do akt decyzji wydanych wobec G. S., czy E. S.. W przekazanych dokumentach brak jest wywiadów środowiskowych sporządzonych na potrzeby wydania wskazanych decyzji.
Przyjmując za wiarygodne informacje podane w skardze uzasadnionym stało się uznanie, że ustalając wobec skarżącego wysokość opłaty mogło dojść do nieuwzględnienia innych osób, mogących być potencjalnie obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt G. S. w Domu Pomocy Społecznej. Oczywiście może się zdarzyć, że nie każdy ze zstępnych spełnia przesłanki do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, musi to jednak wynikać z decyzji i poczynionych w tym kontekście ustaleń faktycznych. Takich ustaleń w zaskarżonej decyzji brak.
Niewyjaśnienie tej okoliczności stanowiło uchybienie przepisom postępowania w zakresie poczynienia należytych ustaleń stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rolą organu w ramach ponownie prowadzonego postępowania będzie ustalenie wszystkich zstępnych G. S. i podjęcie decyzji ustalającej ich odpłatność za jej pobyt w Domu Pomocy Społecznej, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
Dodatkowo zwrócić należy uwagę, iż w orzecznictwie sądowym przyjmuje się celowość prowadzenia postępowania jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt pensjonariusza domu pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 711/2019, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 110/2020, WSA w Białymstoku z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 97/20 – dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl)
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania obejmujących wynagrodzenie ustanowionego przez skarżącego pełnomocnika Sąd orzekł zgodnie z art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy.