Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku M. Z. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] marca 2007 r. nr [...] odmawiającą przyznania wnioskodawczyni świadczenia w drodze wyjątku po zmarłej matce.
W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki:
- – jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- – nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Prezes ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały łącznie spełnione wszystkie przesłanki, o których mowa w powołanym przepisie. Wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy. Zarówno wiek, jak i stan zdrowia nie stanowią zatem przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu niezbędnych środków utrzymania. Sama konieczność kontynuowania nauki nie skutkuje przyznaniem świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wyjaśnił, że przez pojęcie wieku, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność, czyli wiek poniżej 18 lat. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie stanowi przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłej matce.
Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 226/01. Prezes ZUS stwierdził również, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia.
Wymieniona decyzja stała się przedmiotem skargi M. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1 - 4 kpa, nieuwzględnienie przedłożonych dokumentów, nieuwzględnienie sytuacji faktycznej oraz stanu zdrowia zmarłej matki w kontekście zachowania terminu wyznaczanych jej kolejnych badań kontrolnych ZUS, niepowołanie lekarza biegłego sądowego i nieuwzględnienie dokumentacji leczenia zmarłej matki. W uzasadnieniu wniosła o powołanie i dopuszczenie dowodu w postaci opinii biegłego lekarza psychiatrii, który wypowie się na podstawie dokumentacji leczniczej i orzeczniczej o stanie zdrowia zmarłej matki, bowiem w ocenie skarżącej dokonano błędnych ustaleń w tym zakresie. W dalszych pismach procesowych skarżąca podnosiła wadliwość postępowania oddziału ZUS w sprawie dotyczącej jej matki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podał, że skarżąca ma 22 lata i jest w pełni zdolna do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podkreślił, że nauka w systemie zaocznym nie stanowi przeszkody w podejmowaniu zatrudnienia. Dodatkowo wskazał, że podniesione w skardze okoliczności, z powodu których matka skarżącej nie wypracowała prawa do renty w trybie zwykłym nie mają w niniejszej sprawie znaczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie.
W sprawie bezsporne jest, że skarżąca jest osobą pełnoletnią, kontynuującą naukę (studia w systemie zaocznym). Warunkiem koniecznym zaś, umożliwiającym organowi rozważenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy lub osiągnięcie wieku emerytalnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 (Lex nr 54535) wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy".
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stwierdza, że wobec niespełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, Prezes ZUS nie miał możliwości przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Skarżąca jest osobą pełnoletnią i zdolną do podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co wyklucza ją z kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 697/05). Sama trudna sytuacja materialna, na co powoływała się skarżąca, nie wystarcza do przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnionego od spełnienia łącznie wszystkich przesłanek wymienionych w tym przepisie.
Odnosząc się do wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu w postaci opinii biegłego lekarza psychiatrii, który miałby wypowiedzieć się, na podstawie dokumentacji leczniczej i orzeczniczej, o stanie zdrowia zmarłej matki skarżącej stwierdzić należy, że brak było podstaw do jego uwzględnienia. Przepis art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowi bowiem o możliwości przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu, który nie został uwzględniony w postępowaniu administracyjnym, a przeprowadzenie tego dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości.
Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.