Uzasadnienie
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 154 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r. o odmowie zmiany decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] odmawiającej przyznania A. B. emerytury specjalnej w trybie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.).
W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy własną decyzję odmawiającą przyznania A. B. emerytury specjalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 219/11, oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie.
A. B. wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia specjalnego, w którym przedstawiła nowe okoliczności. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. odmawiającą przyznania wnioskodawczym emerytury specjalnej. Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1296/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny ponownie oddalił skargę na rozstrzygnięcie Prezesa Rady Ministrów.
Zdaniem organu w toku postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezesa Rady Ministrów A. B. nie udokumentowała osiągnięć i zasług, które można było uznać za wybitne i jednostkowe. Organ nie kwestionował działalności opozycyjnej strony w tym współpracy z Kościołem Katolickim, utraty pracy związanej z tą działalnością i następczych problemów z jej podjęciem (niemożliwości wypracowania wyższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym oraz problemów finansowych jak również zdrowotnych), jednakże ocenił ją odmiennie niż wnioskodawczyni.
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2015 r. A. B. wystąpiła z wnioskiem o zmianę decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2010 r. na podstawie art. 154 § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. A. B. wskazała, że w okresie od [...] kwietnia 1987 r. do [...] czerwca 1989 r. nie wykonywała pracy na skutek represji politycznych, fakt jej prześladowania przez aparat komunistyczny został potwierdzony oświadczeniem księdza J. K., księdza biskupa E. F. oraz zaświadczeniami Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność". Strona wskazała, że w wyniku doznanych represji nie mogła podjąć zatrudnienia, a ponadto doznała trwałej utraty zdrowia. Zdaniem strony jej nadzwyczajna działalność uzasadnia przyznanie świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organy administracji publicznej nie dostrzegły heroicznej i nadzwyczajnej postawy A. B., uzasadniającej przyznanie świadczenia specjalnego.
Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił w trybie art. 154 § 1 k.p.a. zmiany decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2010 r.
A. B. we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania polegające na nierozpoznaniu sprawy we wszystkich jej aspektach prawnych i faktycznych, wyrażające się w nierozpoznaniu przesłanek art. 154 k.p.a. oraz brakiem konkretnych, szczegółowych ustaleń faktycznych odnośnie miejsca, czasu, charakteru zdarzeń stanowiących podstawę do przyznania świadczenia.
W treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. Prezes Rady Ministrów zaznaczył, że przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 154 § 1 k.p.a. jest weryfikacji decyzji w przypadku, gdy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Słuszny interes strony nie może być rozumiany jako kwestionowanie decyzji z powodu odczucia strony, iż jest ona wadliwa merytorycznie i tym samym dla niej krzywdząca.
Określenie słuszny interes strony wskazuje, że nie chodzi w nim o każdy interes strony ale wyłącznie o interes zgodny przede wszystkim z prawem i zasadami współżycia społecznego. Interes strony ma być obiektywnie słuszny, a nie jedynie zgodny z oczekiwaniem strony. Słuszny interes strony w przedmiotowej sprawie zasługiwałby na uznanie jedynie w sytuacji, gdy A. B. spełniłaby cele ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, potwierdzone przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006), oraz orzecznictwo sądów administracyjnych. Organ podkreślił, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dwukrotnie dokonał oceny powołanych powyżej ostatecznych decyzji Prezesa Rady Ministrów i swymi wyrokami potwierdził ich prawidłowość.
Podsumowując, organ stwierdził, że całe postępowanie administracyjne prowadzone było zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, a ponowna weryfikacja decyzji ostatecznej Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2010 r. nie ujawniła podstaw do jej zmiany.
A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2016 r., domagając się jej zmiany.
Stwierdziła, że została zniszczona zawodowo finansowo i zdrowotnie przez służby bezpieczeństwa PRL. Podniosła, że choruje na raka, migotanie serca oraz nadciśnienie tętnicze, a otrzymuje jedynie 760 zł świadczenia pieniężnego. Dotychczasowe decyzje organów administracji opowiadają się po stronie służb bezpieczeństwa a nie po stronie sprawiedliwości i człowieka.
Skarżąca wniosła o przyznanie godnego świadczenia specjalnego wobec jej działalności na rzecz Kościoła Katolickiego, niepodległości ojczyzny oraz doznanych represji politycznych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia.
Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak przyjmuje się w literaturze prawniczej, postępowanie w sprawie zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. dotyczy zarówno decyzji prawidłowych, jak i wadliwych, ale dotkniętych innymi wadami niż wady kwalifikowane – to znaczy takie, które dają podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania. Przesłanki wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy. Jak wynika z tego, postępowanie administracyjne prowadzone w ramach przepisu art. 154 § 1 k.p.a. powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy za uwzględnieniem wniosku o zmianę lub uchylenie decyzji przemawia wzgląd na interes społeczny lub słuszny interes strony. Przesłanką zastosowania art. 154 k.p.a. jest zgodność wzruszenia decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem strony, co oznacza, iż organ administracji publicznej przy rozpoznawaniu sprawy o zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej winien ustosunkować się do celowości wzruszenia decyzji.
Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 154 k.p.a. jest ustalenie przesłanek do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, a zatem przesłanek, o jakich mowa w tymże przepisie, nie zaś – do czego zmierza strona – kolejne merytoryczne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania świadczenia pieniężnego i kolejna kontrola merytoryczna decyzji ostatecznej.
W postępowaniu toczącym się w trybie art. 154 k.p.a. nie dokonuje się ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy administracyjnej zakończonej ostateczną decyzją. Jest to postępowanie nowe, w którym badane są tylko i wyłącznie przesłanki z art. 154 § 1 k.p.a. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 154 k.p.a. jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem – w przeciwieństwie do postępowania głównego zakończonego decyzją ostateczną – nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz zweryfikowanie decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.
Rozstrzygnięcie, jakie wydaje organ, orzekając na podstawie art. 154 k.p.a., oparte jest na uznaniu administracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt II OSK 1796/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Przedmiotem zatem kontroli sądowej winno być poddane to, czy organ odmawiając zmiany swojej decyzji z dnia [...] listopada 2010 r., mocą której odmówiono skarżącej przyznania emerytury specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalnej z dnia 17 grudnia 1998 r., w sposób prawidłowy rozważył kwestie interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy nie przekroczył granic uznania administracyjnego.
Organ badając sprawę, analizował kwestie działalności opozycyjnej skarżącej i uznał, że działalność ta nie wyczerpuje przesłanki słusznego interesu strony przemawiającej za zmianą decyzji odmownej z dnia [...] listopada 2010 r. Organ trafnie zwrócił uwagę na to, iż działalność opozycyjna skarżącej była już dwukrotnie przedmiotem oceny w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie została uznana za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 82 ust. 1 cytowanej ustawy emerytalnej (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 219/11 oraz z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/WA 1296/13).
Działalność opozycyjna skarżącej nie może zatem stanowić podstawy do uchylenia kwestionowanej decyzji, skoro jednocześnie działalność ta nie spełnia przesłanek szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym słusznie przyjmuje się, iż istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony może uzasadniać uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 k.p.a. jedynie wówczas, gdy strona spełnia przesłanki materialnoprawne do przyznania jej danego uprawnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OSK 296/11).
Wskazane powyżej wyroki są prawomocne, co oznacza, że na mocy art. 170 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wiążą nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie zaś tymi wyrokami wyklucza przyjęcie na podstawie stwierdzonych okoliczności faktycznych – odmiennej niż poprzednio – oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania jej świadczenia specjalnego. Z tych też powodów niemożliwa jest w niniejszej sprawie zmiana decyzji w trybie art. 154 k.p.a. Zastosowanie bowiem tego trybu nie może prowadzić do wydania rozstrzygnięcia sprzecznego z prawem. Innymi słowy, istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu strony może uzasadniać uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznej na podstawie art. 154 k.p.a. jedynie wówczas, gdy strona spełnia przesłanki materialnoprawne do przyznania jej danego uprawnienia. Z taką zaś sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, co zostało już potwierdzone w ww. prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.