Uzasadnienie
W związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1340/07, mocą którego stwierdzono nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] oraz w związku z wnioskiem L. S. z dnia [...] maja 2006 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] podjął zawieszone postępowanie w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Następnie, decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił L. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia.
W toku postępowania ustalono, iż L. S., orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2008 r., został uznany za częściowo niezdolnego do pracy do dnia [...] kwietnia 2010 r., a zatem nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ustawy. Organ dodał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy ocenie podlegała również trudna sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
W dniu [...] czerwca 2008 r. L. S. skierował do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, motywując go bardzo trudną sytuacją zdrowotną. Podał, iż przy wydawaniu decyzji organ nie uwzględnił jego rzeczywistego stanu zdrowia, wykazanego szczegółową dokumentacją lekarską, który systematycznie się pogarsza i uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą tam argumentację. Wskazał, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2008 r. L. S. został ponownie uznany za częściowo niezdolnego do pracy, co eliminuje go z kręgu osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił ponadto, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS jest zatem wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu.
Na powyższą decyzję L. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podał, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej, przez którą jest całkowicie niezdolny do pracy. W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wymienione w art. 83 powołanej ustawy, niezbędne do przyznania mu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach.
W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2008 r. skarżący ponownie wskazał na swoją bardzo ciężką sytuację bytową.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności.
Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Stosownie do treści art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Brak choćby jednej z nich wyklucza bowiem możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż L. S. nie spełnił jednego z obligatoryjnych warunków do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego nie jest on bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (skarżący miał w dacie wydania zaskarżonej decyzji skończone [...] lat), a także nie została stwierdzona w stosunku do niego przez lekarza orzecznika ZUS, jak i przez komisję lekarską ZUS, całkowita niezdolność do pracy. Na podstawie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy wydawaniu zaskarżonej decyzji był związany ostatecznym orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2008 r., zaś rolą Sądu jest jedynie ocena legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych.
Należy również podkreślić, iż pomimo wydanego w dniu [...] kwietnia 2008 r. orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, stwierdzającego wyłącznie częściową niezdolność L. S. do pracy, ponownie rozpoznając sprawę organ jeszcze raz, celem ustalenia rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego, skierował go na badania lekarskie, w wyniku których wydano powołane orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2008 r.
Skoro zatem w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Nie ma również potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych przesłanek z tego przepisu, w szczególności podnoszonej przez skarżącego trudnej sytuacji bytowej, bowiem nawet w przypadku, gdyby pozostałe przesłanki były spełnione, przedmiotowe świadczenie i tak nie mogłoby zostać mu przyznane.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.