Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r., którą to decyzją odmówił przyznania W.M. prawa do świadczenia w drodze wyjątku.
W motywach uzasadnienia wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ stwierdzając, że W.M. pobiera świadczenie przyznane w trybie zwykłym, uznał, że nie spełnia on jednej z przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi W.M. do tutejszego Sądu. Skarżący wniósł o "podwyższenie emerytury w trybie nadzwyczajnym", w celu zrekompensowania "krzywdy wyrządzonej przez ZUS", decyzjami z dnia [...] września 1998 r. oraz z dnia [...] maja 2007 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że świadczenia w drodze wyjątku przysługują wyłącznie osobom, które są pozbawione prawa do świadczeń ustawowych, nadto nie służą one do uzupełniania tych świadczeń żadnymi dodatkami, czy też w formie odszkodowań, czy rekompensat.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków.
Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. Po stronie skarżącego nie zachodzi bowiem przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku.
Przesłanka niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach, jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 112/06, publ. Lex nr 321169; z dnia 7 sierpnia 2000 r., sygn. akt II SA 815/00, publ. Lex nr 55028).
W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, iż skarżący jest uprawniony do otrzymywania emerytury ustawowej. W ocenie Sądu, chociaż środki te nie są wystarczające na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącego, to jednak w porównaniu z innymi świadczeniami nie są to środki, które nie zapewniają niezbędnego utrzymania.
Przepisy omawianej ustawy nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi, przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Przepis art. 95 ust. 1 cytowanej ustawy stanowi, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Zatem skarżącemu przysługiwałoby prawo wyboru świadczenia tylko w sytuacji, gdyby obok prawa do emerytury uzyskał prawo do innego ustawowego świadczenia, np. renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej i - co należy podkreślić odnośnie tej ostatniej - przyznanej w trybie zwykłym, a nie w szczególnym. Nie jest również możliwe dokonanie przez skarżącego wyboru pomiędzy świadczeniem w drodze wyjątku a emeryturą, bowiem nie ma on prawa do świadczenia określonego w art. 83 ust. 1 ustawy, a ponadto świadczenie to nie ma charakteru świadczenia zwykłego, przewidzianego w art. 95 ust. 1 tej ustawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01, publ. LEX nr 55032).
Reasumując, skoro zatem w przedmiotowej sprawie skarżący jest uprawniony do emerytury w trybie zwykłym, to - w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy - jest to okoliczność eliminującego z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Fakt ten więc przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków, jakie wynikają z tego przepisu.
Jednocześnie należy wskazać, że sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, a w szczególności nie przyznaje odpowiednich świadczeń. Mając uprawnienia wyłącznie kasacyjne (art. 145 § 1 p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie na dzień wydania zaskarżonej decyzji, dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał obowiązujących reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty.
W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku