Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 lutego 2009 r. oddalił skargę J. M. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego. W sprawie tej skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego.
Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej również ppsa, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, a do takich należy wymieniona sprawa, nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Koszty sądowe obejmują zarówno opłaty sądowe (wpis i opłatę kancelaryjną) jak i zwrot wydatków (art. 211 w zw. z art. 212 § 1 powołanej ustawy). Na mocy powołanego przepisu skarżący z mocy prawa zwolniony jest w niniejszej sprawie od ponoszenia kosztów sądowych w toku całego postępowania, a zatem zarówno przed sądem pierwszej instancji - Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, jak i sądem drugiej instancji - Naczelnym Sądem Administracyjnym. W związku z tym, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie podlega ocenie w odniesieniu do przesłanek określonych w ustawie i winien być oddalony.
Z tego względu, na podstawie art. 254 § 1, art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w punkcie 1 postanowienia.
Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego z urzędu wskazać należy, iż zgodnie z art. 262 powołanej wyżej ustawy przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi tylko ustanowienie radcy prawnego przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 ppsa).
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest inwalidą II grupy. Wskazał, że uzyskuje miesięcznie dochód z tytułu renty w wysokości 636,29 zł brutto. W formularzu, gdzie należało wpisać stan rodzinny – osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wpisał matkę, która jest inwalidką III grupy, jednakże w rubryce nr 11 oświadczył, że każdy jest na własnym utrzymaniu, gdyż niskie świadczenia nie pozwalają na wzajemną pomoc. Również z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku. Podał, że stałe miesięczne wydatki na leki i eksploatację mieszkania wynoszą miesięcznie 536 zł. Z akt postępowania administracyjnego wynika również, że w ubiegłym roku wnioskodawca ze względu na swoją sytuację finansową korzystał z pomocy społecznej.
Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prawo to powinno być przyznawane wówczas, gdy strona jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiałaby dostęp do sądu. Przez prawo do sądu należy przy tym rozumieć nie tylko prawo samego dostępu do sądu, tj. uruchomienia postępowania przed sądem ale również prawo do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, zwłaszcza, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy wnoszeniu środka odwoławczego od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że sytuacja materialna strony jest w chwili obecnej niezwykle trudna i nie pozwala na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Osiągany dochód należy do niezwykle niskich, a uwzględniając konieczność ponoszenia stałych wydatków m.in. na leki stwierdzić należy, że skarżący nie dysponuje środkami, które mógłby przeznaczyć na inny cel niż zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Strona wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 254 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w pkt. 2 i pkt. 3 postanowienia.