Uzasadnienie
W dniu 4 grudnia 2017 r., U. P. i E. P. (dalej jako "wnioskodawcy"), reprezentowani przez pełnomocnika profesjonalnego r. pr. M. P. (córkę), złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wniosku wskazali, że dochody nie starczają na bieżące życie. Wnioskodawcy są emerytami o wielu schorzeniach. Oboje w ciągu ostatnich 2 lat przebyli operacje kręgosłupa. Nadto wnioskodawca E. P., aby chodzić, musi odbywać zabiegi rehabilitacyjne. Natomiast córka wnioskodawców "pomimo pięknego zawodu, wskutek konkurencji zarabia tyle, ile może".
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wskazali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. Posiadają dom o powierzchni ok. 170 m² (wartość ok. 580.000 złotych) oraz 30% udziału w prawie własności samochodu o wartości wg. ubezpieczenia 28.000 zł. Wnioskodawcy oświadczyli, że nie posiadają innego majątku, w tym oszczędności.
Wnioskodawcy wskazali, że na dochód netto gospodarstwa domowego miesięcznie składa się: emerytura wnioskodawcy E. P. w wysokości 2.800 zł, emerytura wnioskodawczyni U. P. w wysokości 1.213 zł oraz dochód uzyskiwany przez córkę wnioskodawców M. P. z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.500 zł – łącznie kwota 7.513 zł netto miesięcznie.
Jako zobowiązania i stałe wydatki miesięczne wnioskodawcy wskazali: kredyt hipoteczny - rata miesięczna ok. 1.580 zł, kredyt/ pożyczka - 1245 zł, debet na kartach łącznie i bieżąco w całości wykorzystany (9000 zł, 15000 i 5700 zł) – spłata tylko jednej karty 677 zł miesięcznie, leki ok. 900 zł miesięcznie, rehabilitacja wnioskodawcy 240 zł miesięcznie, telefony 248 zł, telewizja 49,99 zł, paliwo łącznie 540 zł, woda + kanalizacja 136 zł miesięcznie/średnio, prąd – 173 zł miesięcznie/średnio, gaz – rocznie ok. 3.238 zł = 275 zł miesięcznie, drewno kominkowe na opał – 10m3 – 1800 zł rocznie = 150 zł miesięcznie. Wnioskodawcy oświadczyli, że wydatki bez żywności wynoszą 6.214 zł, a na żywność 3 osobowej rodziny pozostaje ok. 1.300 zł, dlatego rodzina ma debety na kartach płatniczych i kredytowych.
Do wniosku skarżący dołączyli kserokopię pisma z banku informujące o wysokości oprocentowania kredytu hipotecznego z dnia 30 stycznia 2008 r., z którego wynika, że rata kredytu w okresie od 20 sierpnia 2017 r. do 20 stycznia 2018 r. wynosi 400.62 CHF, kserokopię pierwszej strony umowy o kredyt zawartej przez M. P. w dniu 15 kwietnia 2016 r. na kwotę 86.700 zł, wydruk z konta U. P. z którego wynika podsumowanie finansów (Rachunki Lokaty razem 1150,35 zł, Rachunki Kredyty i pożyczki Karty razem -8.585,81 zł), wydruk z konta z kredytem odnawialnym M. P., z którego wynika, że posiada ona konto z limitem kredytowym 10.0000 zł a saldo na dzień wydruku to -5.299,75 zł, dostępne środki 4.700,25 zł, wydruk ze wskazaniem stanu konta [...] M. P., z którego wynika stan dostępnych środków na kwotę 2.025,51 zł, wydruk zawierający informację o całkowitym zadłużeniu M. P. na karcie kredytowej na kwotę 17.938,57 zł, kserokopie paragonów i faktur potwierdzających wysokość opłat za prąd, gaz, wodę i kanalizację.
W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje:
Stosownie do art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować np. tylko zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Odnosząc się zatem do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzić trzeba, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku.
Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo, w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Każdy występując na drogę postępowania sądowego powinien natomiast mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinien uprawdopodobnić, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.
W rozpoznawanej sprawie w złożonym wniosku E. P. i U. P. nie wykazali, że są osobami ubogimi, które stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb mieszkaniowo-bytowych.
Nie budzą wątpliwości okoliczności, że wnioskodawcy posiadają stały dochód z tytułu emerytur w łącznej wysokości 4.013 zł. Ponadto córka wnioskodawców, która prowadzi z wnioskodawcami wspólne gospodarstwo domowe, uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności ok. 3.500 zł. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 7.513 zł netto miesięcznie. Należy ponadto zauważyć, że wnioskodawcy posiadają dom o pow. 170 m² (wartość ok. 580.000 złotych) oraz 30% udziału we własności samochodu o wartości ok. 28.000 zł.
Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawcy wskazali kredyt hipoteczny - rata miesięczna ok. 1.580 zł, leki ok. 900 zł miesięcznie, rehabilitacja wnioskodawcy 240 zł miesięcznie, telefony 248 zł, telewizja 49,99 zł, paliwo łącznie 540 zł, woda + kanalizacja 136 zł miesięcznie/średnio, prąd – 173 zł miesięcznie/średnio, gaz – rocznie ok. 3.238 zł = 275 zł miesięcznie, drewno kominkowe na opał – 10m3 – 1800 zł rocznie = 150 zł miesięcznie – łączna suma wskazanych wydatków to 4291,99 zł. Wnioskodawcy wskazali ponadto na konieczność spłaty innych zadłużeń tj. kredyt/ pożyczka - 1245 zł, debet na kartach łącznie i bieżąco w całości wykorzystany (9000 zł, 15000 i 5700 zł) – spłata tylko jednej karty 677 zł miesięcznie.
W świetle powyższego nie można uznać, że wnioskodawcy są osobami pozbawionymi środków do życia oraz że nie są w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - ponieść kosztów postępowania, które na tym etapie wynoszą 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi.
Jak już wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Nie można zatem przyjąć, że wnioskodawcy znajdują się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od nich niezależnych.
Zwrócić należy uwagę, że gospodarstwo domowe wnioskodawców uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 7.513 zł, przy czym zobowiązania i stałe wydatki obejmujące kredyt hipoteczny, lekarstwa, rehabilitację wnioskodawcy, media, opłaty za telefon, koszty związane z utrzymaniem domu oraz koszty paliwa (uznano bowiem, że w związku z ograniczoną sprawną ruchową wnioskodawcy i koniecznością rehabilitacji korzystanie z samochodu i ponoszenie kosztów paliwa jest wydatkiem koniecznym) wynoszą łącznie 4.291,99 zł, zatem w gospodarstwie domowym pozostaje kwota 3.221 zł miesięcznie.
Wnioskodawcy akcentują obowiązek spłat licznych zobowiązań z tytułu kredytów i kart kredytowych, wskazując w uzasadnieniu wniosku, że dochody nie starczają na bieżące życie, dlatego rodzina ma debety na kartach płatniczych. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji, stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji wnioskodawców i ich córki dotyczących zaciągania kredytów.
Należy zauważyć, że co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o zdolnościach płatniczych wnioskodawców (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Zadłużenie kredytowe, musiało się przecież wiązać ze wcześniejszą oceną przez bank tzw. zdolności kredytowej wskazującej, czy wnioskodawcy będą w stanie spłacać kredyt.
Z przedstawionych okoliczności obrazujących sytuację materialną wnioskodawców wynika, że uzyskiwane dochody rodziny przewyższają ponoszone niezbędne wydatki. Jak już wyżej wskazano, po odjęciu od wysokości uzyskiwanych dochodów kwoty podanych comiesięcznych, niezbędnych wydatków (a zatem nie uwzględniając rat kredytów konsumpcyjnych i zadłużeń na kartach kredytowych), pozostaje kwota około 3.221 zł miesięcznie. Oczywiście, od wskazanej kwoty należy odliczyć także koszty wyżywienia, zakupu środków czystości, jednakże w ocenie referendarza sądowego, z kwoty tej możliwe jest wygospodarowanie stosownych środków na opłatę kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 200 zł.
Stwierdzić zatem należy, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Tym samym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w postanowieniu.