Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił małoletniemu R. O., reprezentowanemu przez przedstawicielkę ustawową H. O., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka, D. C. Podstawą tej decyzji był art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Organ wskazał w uzasadnieniu, że ojciec dziecka, zmarły w wieku 44 lat (data zgonu - 23 marca 2007 r.), miał wykazany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat, 10 miesięcy i 4 dni. W latach 1997 – 2001, 2002 – 2004 oraz 2004 – 2007 nie wykazał żadnego okresu zatrudnienia, nie była też wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Nie zaszły natomiast żadne szczególne okoliczności uzasadniające powyżej wskazane przerwy w zatrudnieniu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podkreśliła, że w latach 2002 – 2004 oraz 2004 – 2005 ojciec dziecka był zarejestrowany w urzędzie pracy, co wskazuje, że poszukiwał on zatrudnienia. Z tego powodu uznała decyzję z [...] lipca 2007 r. za błędną. Odmowę przyznania jej synowi wnioskowanego świadczenia uznała skarżąca za krzywdzącą, wskazała też na swoją chorobę, która uniemożliwia jej zatrudnienie. Otrzymywana przez nią renta nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Po śmierci ojca dziecka nie będzie też otrzymywała zaliczki alimentacyjnej. Brak tych środków uniemożliwi wykształcenie dziecka.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] lipca 2007 r. Organ podkreślił, że bezczynność zawodowa zmarłego w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią nie wyniknęła z żadnych szczególnych okoliczności. Nie można do nich zaliczyć braku ofert pracy czy też faktu zarejestrowania w urzędzie pracy. Organ wskazał ponadto na relatywnie krótki okres ubezpieczenia zmarłego na przestrzeni jego całego życia (niecałe 17 lat).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z [...] sierpnia 2007 r. skarżąca oceniła, że art. 83 ustawy ubezpieczeniowej nie wymaga łącznego spełnienia wskazanych w nim przesłanek. Uznała, że organ w sposób lekceważący odniósł się do trudnej sytuacji finansowej jej i jej syna. Podkreśliła, że jej były mąż szukał pracy, ale pracodawcy preferowali zatrudnienie "na czarno". Zmarły nie mógł więc posiadać ubezpieczenia. Powinno się uwzględnić, że zmarły pracował w sumie przez prawie 17 lat, a nie koncentrować się jedynie na ostatnim okresie jego życia. Ponownie wskazała na fakt poszukiwania pracy przez zmarłego ojca dziecka. Stanowisko organu, iż nawet najtrudniejsza sytuacja materialna nie pozwala, sama w sobie, przyznać świadczenia, skarżąca oceniła jako bezduszne.
W odpowiedzi na skargę organ podkreślił, że zmarły w ostatnim dziesięcioleciu wykazał tylko 1 rok i 7 miesięcy ubezpieczenia. Jego rejestracja jako bezrobotnego trwała tylko 22 miesiące, zatem przez 8 lat i 5 miesięcy pozostawał bez jakiegokolwiek ubezpieczenia. Trudna sytuacja materialna dziecka, której organ nie kwestionuje, nie wystarczała dla przyznania wnioskowanego świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiej decyzji.
Stosownie do art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1988 r. o rentach i emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organ właściwie uznał, że wyliczone w tym przepisie przesłanki nabycia świadczenia powinny być spełnione kumulatywnie. Oznacza to, że brak którejkolwiek z nich nie pozwala na przyznanie tego świadczenia.
W niniejszej sprawie organ uznał, że w sprawie zachodzi brak wymaganych przez cytowany przepis szczególnych okoliczności usprawiedliwiających fakt, że zmarły D. C. nie nabył prawa do świadczenia ustawowego.
Weryfikując ustalenia organu w zakresie braku wskazanych wyżej szczególnych okoliczności usprawiedliwiających bezczynność zawodową zmarłego ojca dziecka, należy przede wszystkim uznać, że organ właściwie zinterpretował przywołany przepis. Istotnie – w pierwszej kolejności należało ocenić, czy zmarły nie nabył tego prawa wskutek szczególnych okoliczności. Renta rodzinna przyznawana w drodze wyjątku po zmarłym ubezpieczonym jest bowiem pochodną uprawnień, jakie przysługiwałyby temu zmarłemu.
Ostatni okres zatrudnienia zmarłego przypada na lipiec 2004 r., zaś w okresie 10 lat przed śmiercią (tylko taki okres – wbrew twierdzeniom skargi - podlega analizie w sprawach o świadczenie w drodze wyjątku) zmarły pozostawał w zatrudnieniu przez mniej niż 2 lata. W okresie tego dziesięciolecia wystąpiły liczne przerwy w jego zatrudnieniu, a rejestracja w charakterze bezrobotnego (która i tak nie zalicza się do okresów składkowych lub bezskładkowych) trwała zaledwie 22 miesiące.
Niezasadnie uznaje skarżąca, że trudności w znalezieniu pracy, stan bezrobocia, potwierdzony nawet formalnym zarejestrowaniem w urzędzie pracy, nieformalne zatrudnienie u pracodawców, którzy woleli zatrudniać zmarłego "na czarno", stanowią okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ustawy ubezpieczeniowej. Organ prawidłowo przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych, które tych okoliczności nie zaliczają do szczególnych, nadzwyczajnych i usprawiedliwionych przyczyn bezczynności zawodowej. Gdyby okoliczności te stanowić miały podstawę przyznania świadczenia wyjątkowego, to świadczenie to straciłoby swój wyjątkowy charakter, a stałoby się regułą, wbrew treści i celowi przywołanego przepisu. W toku całego postępowania, a nadto w skardze do Sądu, skarżąca nie podała przy tym żadnej okoliczności, która w świetle art. 83 ustawy mogła został zakwalifikowana jako szczególna.
Zasadnie ponadto wskazuje organ, że sama trudna sytuacja materialna małoletniego R. O., której nie kwestionuje także Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie uprawniała do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o świadczenie wyjątkowe. Jak wyżej wyjaśniono – konieczne było bowiem łącznie spełnienie wszystkich czterech przesłanek z art. 83 ustawy. Brak którejkolwiek z nich wykluczał przyznanie tego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd skargę oddalił, uznając, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.