Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2007 r. znak sprawy [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.K. – przedstawiciela ustawowego małoletnich P. i A.K. od decyzji z dnia [...] sierpnia 2007 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
- - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,
- - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,
- - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,
- - nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawczyni przyznane, ponieważ z uwagi na wykazany dochód na członka rodziny nie można uznać, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...).
W toku postępowania ustalono, że M.K. prowadzi gospodarstwo domowe z dziećmi. Na dochód rodziny składa się: wynagrodzenie miesięczne w kwocie [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz świadczenia rodzinne w wysokości [...] zł (łącznie [...] zł miesięcznie). Zdaniem organu wykazany dochód na osobę w rodzinie wynoszący [...] zł miesięcznie jest znacznie wyższy od kwoty brutto minimalnego świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł brutto, przyjmowanej jako kwota stanowiąca zabezpieczenie niezbędnych środków utrzymania, co nie pozwala na uznanie, że w przypadku wnioskodawczyni nie jest spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której M.K. zakwestionowała zaskarżoną decyzję uznając ją za krzywdzącą oraz wnosząc o ponowne i wnikliwe rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazała, iż nie zgadza się z wadliwym sposobem obliczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskiwanego przez nią dochodu i ustalenia, że posiada niezbędne środki utrzymania. Podała, że jest pracownikiem produkcyjnym i nie ma stałego wynagrodzenia, bowiem jest ono uzależnione od wielkości produkcji w przedsiębiorstwie. Tak więc wyliczenie przez organ dochodu w wysokości [...] zł jest bezpodstawne. M.K. dołączyła do skargi zestawienie płac za okres od dnia [...] lipca 2007 r. do dnia [...] września 2007 r., z którego wynika, że jej średni dochód za [...] miesięcy wynosi [...] (wynagrodzenie) + [...] (dodatek do czynszu) + [...] zł (zasiłek rodzinny), co stanowi łącznie kwotę [...] zł. W ocenie skarżącej od kwoty [...] zł należy odjąć dodatek do komornego w wysokości [...] zł, a uzyskaną kwotę, tj. [...] zł podzielić przez trzy i [...] zł to faktyczna kwota przypadająca na jednego członka rodziny, a nie jak wyliczył to organ [...] zł. Jednocześnie podkreśliła swoją trudną sytuację materialną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że wszystkie wyliczenia skarżącej odnośnie ponoszonych wydatków nie zmieniają faktu, że dochód skarżącej brutto wynosi miesięcznie [...] zł wraz z dodatkami z MOPS. W ocenie organu, nie można przyjąć, że M.K. nie dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania, choć z pewnością kwoty te nie są wystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb rodziny.
W piśmie procesowym z dnia 22 lutego 2008 r. skarżąca podała, iż jej sytuacja finansowa uległa zmianie, ponieważ od końca grudnia 2007 r. nie otrzymuje dofinansowania z MOPS i w chwili obecnej uiszcza całą należność za czynsz, która wynosi [...] zł. Wzrosła także opłata za przedszkole, do którego uczęszcza córka. Zmniejszyły się zatem środki pieniężne do dyspozycji na utrzymanie dzieci i całego gospodarstwa domowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami.
Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści powyższego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W przedmiotowej sprawie należy zgodzić się z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż po stronie skarżącej nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje ją z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd rozpatrujący sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt. II SA 4189/01 (Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie [...] zł brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy na potrzeby skarżącej i jej dzieci, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tą, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych.
Świadczenie z przepisu art. 83 tej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione.
Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącą środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi 597,46 zł brutto. Taką wykładnię pojęcia niezbędne środki utrzymania podzielił także obecnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 112/06, którym oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06.
Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącej z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że M.K. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach.
Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powołanego powyżej przepisu przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, które skarżąca przedstawiła, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami.
Dodatkowo dla celów porównawczych należy wskazać, że obecnie minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2007 r. wynosi 936,00 zł.
Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Wysokość renty socjalnej wynosi od 1 marca 2006 r. 501,87 zł.
Mając powyższe na względzie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem procedury administracyjnej, i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.