Uzasadnienie
Komendant Miejski Policji w [...] rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] października 2014 r. zwolnił G. B. ze służby w Policji z dniem [...] listopada 2014 r., na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Komendant Wojewódzki Policji w [...] decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżony rozkaz personalny.
Wymieniona decyzja stała się przedmiotem skargi G. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 146/15, skargę oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1028/16, oddalił skargę kasacyjną G. B. od wymienionego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Wnioskiem z dnia [...] lipca 2017 r. G. B. wystąpił do Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] o stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), zwanej dalej k.p.a., nieważności decyzji - rozkazu personalnego nr [...] z dnia [...] października 2014 r. Komendanta Miejskiego Policji w [...] w sprawie zwolnienia ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2067). Wnioskodawca podał, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, polegającym na: "włączeniu w poczet materiału dowodowego nielegalnie uzyskanego dowodu w postaci oględzin pamięci telefonu komórkowego marki [...]".
Komendant Główny Policji postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2017 r., na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] października 2014 r. oraz utrzymującej go w mocy decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wskazane rozstrzygnięcia organów Policji, w związku ze skargą G. B., zostały poddane przez sądy administracyjne kontroli legalności z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i procesowym. Organ podał, że prawidłowość rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia [...] października 2014 r. utrzymanego w mocy decyzją nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. została już oceniona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (wyrok z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 146/15) oraz Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1028/16) także pod względem zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ podał, że w treści prawomocnego wyroku z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 146/15 stwierdzono, iż "Sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała (...), że odpowiada ona wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa". Organ wskazał, że ocena prawna wyrażona przez WSA w Gliwicach i NSA w wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1028/16 jest wiążąca dla organów Policji.
G. B. w zażaleniu zarzucił, że organ bezpodstawnie odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego, bowiem okoliczności, które przedstawił, tj. ustalenie stanu faktycznego w oparciu o dowód w postaci wiadomości tekstowej sms z telefonu komórkowego, nie były objęte orzeczeniem sądu. Zobowiązywało to organ, zgodnie z treścią uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I OPS 6/09 z dnia 7 grudnia 2009 r. do rozpoznania żądania co do istoty na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a. Zainteresowany przytoczył ponadto treść art. 171 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369). Wskazał, że przedmiotem rozstrzygnięcia była kwestia zasadności zwolnienia ze służby, a nie legalności uzyskania wskazanego powyżej dowodu w sprawie.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nie może zostać wszczęte, gdyż kwestionowane decyzje - decyzja Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz utrzymany nią w mocy rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] października 2014 r. w sprawie zwolnienia G. B. ze służby w Policji - zostały poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (wyrok z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/G1 146/15) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1028/16).
Organ podał, że strona kwestionuje w istocie możliwość prawną posłużenia się w postępowaniu karnym dowodem w postaci: "oględzin pamięci telefonu komórkowego". Tymczasem w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach zakończonym wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/GI 146/15, G. B. kwestionował m in. ustalenia poczynione na potrzeby postępowania karnego prowadzonego w jego sprawie co do treści wiadomości sms, co znajduje potwierdzenie w treści samego orzeczenia sądowego. Sądy podczas weryfikacji rozstrzygnięć o zwolnieniu ze służby brały pod uwagę istnienie powyższego dowodu i nie zakwestionowały jego prawidłowości.
Tym samym sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji dotycząca także przeprowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego wykazała, że decyzje o zwolnieniu strony ze służby w Policji odpowiadają wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa.
Odnosząc się do kwestii podniesionej w zażaleniu dotyczącej przedstawienia okoliczności, która determinuje rozpoznanie przez organ administracji publicznej żądania co do istoty, organ wskazał, że w uchwale z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. I OPS 6/09 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że ustalenie, czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem podjętym na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a. czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, wymaga zbadania co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło, w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym, w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 Kpa).
Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji). Jednocześnie Sąd zauważył, że możliwa jest wszakże i taka sytuacja, w której występujący z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji wskaże okoliczności, które nie były objęte orzeczeniem sądu, np. fakt uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy inną decyzją ostateczną albo zwróci uwagę na fakt oddalenia skargi z powodu braku legitymacji skarżącego. Uwarunkowany względami obiektywnymi brak wiedzy sądu o istotnych dla wyniku postępowania okolicznościach sprawy spowoduje, że poza zakresem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej znajdzie się to, na co powoła się wnoszący żądanie. W takim wypadku, prawomocny wyrok oddalający skargę na decyzję nie byłby przeszkodą dla przeprowadzenia postępowania w celu merytorycznego rozpoznania złożonego do organu administracji żądania.
Organ wskazał, że w niniejszej sprawie jednakże nie mamy do czynienia z taką sytuacją, bowiem okoliczność dotycząca dopuszczenia jako dowodu treści określonych wiadomości tekstowych SMS, jak wskazano już wyżej, została uwzględniona w rozstrzygnięciach sądów weryfikujących decyzje organów Policji w przedmiocie zwolnienia G. B. ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji.
Wobec powyższego oraz uwzględniając treść art. 170 Ppsa, zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, jak również uregulowanie zawarte w art. 171 Ppsa, w myśl którego prawomocny wyrok sądu ma powagę rzeczy osądzonej (res iudicata) w przedmiocie rozstrzygnięcia, Komendant Główny Policji zasadnie stwierdził, że ocena prawna wyrażona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oraz Naczelny Sąd Administracyjny, jest wiążąca dla organów Policji.
Żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, zostało zatem załatwione przez wydanie rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania, bowiem w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji publicznej ustalił wystąpienie - ze względu na wydany uprzednio wyrok sądu, przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym.
Postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] stało się przedmiotem skargi G. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu przedstawił treść wniosku o stwierdzenie nieważności. Wskazał, że nie zarzuca w tym wniosku, by organ bądź też sąd dokonał błędnych ustaleń faktycznych, które doprowadziły do stwierdzenia, że jego zachowanie dało podstawę do zwolnienia z Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Podał, że wniosek swój oparł o stwierdzenie, że dokonano ustaleń faktycznych na dowodzie uzyskanym w sposób nielegalny. Podał, że tego zarzutu nie podnosił w toku postępowania zwolnieniowego ponieważ uważał, że w żaden sposób treści sms-ów nie obciążały go.
Podnosił zarzut, że sms "ty jechał" faktycznie brzmiał "ty jachał", jednak sąd w żaden sposób się do tego zarzutu nie odniósł. Wskazał, że "sięganie przez Policję i prokuratora do pamięci telefonu komórkowego obywatela, w celu zabezpieczenia treści sms-ów na podstawie art. 207 kpk jest zwyczajnym obejściem prawa". Z tego względu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji.
W piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący powołując się na art. 230 kpk stwierdził, że zatrzymanie rzeczy stało się nielegalne, a co za tym idzie oględziny telefonu komórkowego również.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na ustalenia dokonane w zaskarżonym postanowieniu. Pełnomocnik podał, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach zakończonym wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/GI 146/15, G. B. kwestionował m. in. ustalenia poczynione na potrzeby postępowania karnego prowadzonego w jego sprawie co do treści wiadomości sms, co znajduje potwierdzenie w treści samego orzeczenia sądowego. Sądy podczas weryfikacji rozstrzygnięć o zwolnieniu ze służby brały pod uwagę istnienie powyższego dowodu i nie zakwestionowały jego prawidłowości.
Tym samym sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji dotycząca także przeprowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego wykazała, że decyzje o zwolnieniu strony ze służby w Policji odpowiadają wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżone postanowienie i postanowienie organu I instancji nie naruszają przepisu art. 61a § 1 k.p.a.
Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Zasadnie organ stwierdził, że postępowanie nieważnościowe z powołaniem się na twierdzenie strony o nielegalności dowodu w postaci oględzin pamięci telefonu komórkowego nie może być wszczęte na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Trafnie w tym zakresie organy wskazały na fakt dokonania już przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oceny legalności zaskarżonej decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby w Policji. Wyrokiem z dnia 4 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 146/15 WSA w Gliwicach oddalił bowiem skargę G. B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Na podstawie materiału dowodowego Sąd stwierdził, że w sprawie zaistniały przesłanki do zwolnienia skarżącego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1028/16 oddalającym skargę kasacyjną, wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał przyjęcie, że "G. B. w dniu [...] września 2014 r. prowadził pojazd mechaniczny w ruchu lądowym będąc w stanie nietrzeźwości. Zasadnie uznano, że zachodzi oczywistość popełnienia przez niego czynu o znamionach przestępstwa".
Sądy dokonały zatem oceny legalności zaskarżonej decyzji i nie znalazły podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego, w tym do stwierdzenia jej nieważności.
W sprawie niniejszej konieczne jest odwołanie się do uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. I OPS 6/09 (orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że w razie oddalenia skargi prawomocnym wyrokiem, ustalenie, czy żądanie strony stwierdzenia nieważności decyzji poddanej ocenie sądu powinno zostać załatwione przez organ administracji publicznej rozstrzygnięciem podjętym na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a., czy też decyzją o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.), wymaga zbadania co było przedmiotem rozstrzygnięcia. Niezbędne jest zatem stwierdzenie, czy oddalenie skargi nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających wskazanym w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 k.p.a.). Jeśli tak, wydany wyrok zamknie organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż wniesione żądanie wkraczałoby w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej (materii prawnej, co do której wiążąco wypowiedział się sąd formułując zwrot stosunkowy o zgodności z prawem zakwestionowanej decyzji).
W sytuacji, gdy w rezultacie wstępnego badania zawartości żądania organ administracji ustali wystąpienie – z uwagi na wydany uprzednio wyrok – przeszkody przedmiotowej czyniącej jego rozpoznanie niedopuszczalnym, powinien wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania (art. 157 § 3 k.p.a.). W aktualnym stanie prawnym, wobec uchylenia z dniem 11 kwietnia 2011 r. przepisu art. 157 § 3 k.p.a., zastosowanie znajduje przepis art. 61a k.p.a.
Zdaniem Sądu, ustalenie organu, co do wystąpienia w niniejszej sprawie takiej przeszkody jest prawidłowe.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale, związanie organu administracyjnego oceną prawną odnosi się do określonych elementów uzasadnienia zapadłego wyroku. Pomimo bowiem użycia w art. 153 P.p.s.a. pojęcia "orzeczenie", chodzi w nim nie tylko o sentencję, lecz także o uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. To w uzasadnieniu przedstawione jest rozumowanie, które doprowadziło sąd do określonej konkluzji prawnej. Analiza treści uzasadnienia wyroku pozwala także na sprecyzowanie zakresu przedmiotowego ferowanych ocen, tj. ustalenie, co wziął pod uwagę sąd uwzględniając wniesioną skargę lub oddalając ją.
Stosownie do art. 171 P.p.s.a., prawomocny wyrok ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Z kolei art. 170 P.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Oceniając dopuszczalność wniosku z dnia [...] lipca 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ zasadnie wskazał na związanie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
Wyrok ten, tak jak i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał ale także inne sądy i organy państwowe.
Odmienna ocena strony od oceny dokonanej przez WSA w Gliwicach, co do zgodności z prawem decyzji Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nie stanowi o dopuszczalności wniosku o stwierdzenie nieważności poddanej kontroli Sądu decyzji, z powołaniem się na twierdzenie strony o nielegalności pozyskania jednego z dowodów.
Natomiast, w przypadku, gdy w ocenie strony wyszły na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję, to strona – powołując się na te okoliczności czy dowody – mogła wnosić o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego kwestionowaną decyzją (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 powołanej ustawy, orzekł, jak w wyroku.