Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), którą odmówił A. P. przyznania świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej dla jej małoletnich synów M. i B. po zmarłym ojcu dzieci P. W. W uzasadnieniu podniósł, że zmarły ojciec jej synów nie spełnia warunków określonych w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:
jest lub był osobą ubezpieczoną,
nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,
nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy z uwagi na stan zdrowia lub wiek,
nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Z akt sprawy nie wynika, aby istniały szczególne okoliczności, na skutek których P. W. nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] października 2005 r., zarzucając, że zostały one wydane z naruszeniem art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania.
Innymi słowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Rozpatrując skargę A. P. pod tym kątem, Sąd uznał, że jej skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku był art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu lub odmowie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku.
Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozpatrujący zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy.
Uprawnienie Prezesa ZUS w zakresie możliwości przyznawania świadczeń wyjątkowych nie oznacza więc bynajmniej, że organ ten w zakresie istniejącej delegacji ustawowej może w sposób dowolny kreować stosunki prawne.
Konstrukcja powołanego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie tego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.
Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 tej ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 tej ustawy, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach świadczenia, określonych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia wszystkich tych reguł procesowych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. Sprowadzają się one wyłącznie do przytoczenia okoliczności faktycznych, które w jego ocenie wpłynęły na odmowę, nie wspominając natomiast o tych, które mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w trybie wyjątkowym.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2005 r., wydanym w sprawie II SA/Wa 353/05, uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2004 r., którą odmówiono A. P. przyznania świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej dla jej małoletnich synów M. i B. po ich zmarłym ojcu P. W. W uzasadnieniu takiego rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że zagadnieniem spornym pozostaje kwestia uprawnień zmarłego ojca dzieci i przyczyny, dla których nie nabył on uprawnień w trybie zwykłym. Zmarły w wieku 40 lat P. W. miał długi okres ubezpieczenia - ponad 17 lat.
Prezes ZUS nie odniósł się do faktu, że zmarły P. W., mieszkający na obszarze dotkniętym strukturalnym bezrobociem, aktywnie poszukiwał pracy, o czym świadczą liczne okresy ubezpieczenia. Zdaniem Sądu, fakt ten wskazywał, że nie był on bierny i robił wszystko, co możliwe, aby być ubezpieczonym.
Prezes ZUS, ponownie rozpoznając wniosek A. P. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla jej nieletnich synów, nie ustosunkował się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu powołanego wyroku Sądu.
Sprawa wymaga więc ponownego, bardzo pilnego, wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania, zgodnie z wiążącymi wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zawartymi w powołanym wyroku i przy uwzględnieniu, że skarżąca od sierpnia 2004 r. bezskutecznie zabiega o otrzymanie tego świadczenia na jej małoletnich synów.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.