Uzasadnienie
S. P. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną K. P., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej.
Wskazał, że utrzymuje się z emerytury 1.309 zł, którą w całości wydaje na stałe zobowiązania.
Jednocześnie podał, że posiada około 700 zł oszczędności, udziały w spółce [...] Sp. z o.o. o wartości około 1.500 zł. Podniósł, że spółka nie prowadzi obecnie obrotu. Wyjaśnił, że nie posiada innego majątku.
Wobec braku danych, dotyczących dochodów wspólnego gospodarstwa domowego, w tym dochodów żony skarżącego oraz niezbędnych kosztów utrzymania rodziny, w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca został wezwany do nadesłania dokumentów i oświadczeń, wskazujących na jego sytuację finansową, w tym do oświadczenia o dochodach i sytuacji majątkowej żony oraz oświadczenia o stałych miesięcznych wydatkach gospodarstwa domowego.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał pismo z dnia 25 października 2016 r., w którym wniósł skargę na zakres wezwania, oświadczył, że nie posiada wiedzy na temat wysokości dochodów i majątku żony, która nie wyraża zgody na ich ujawnienie oraz oświadczył, że na rachunku bankowym nie posiada oszczędności, a służy on wyłącznie do pobierania emerytury.
Do pisma dołączył kserokopię PIT - 37 za 2015 r. oraz PIT - 40A za rok 2015.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Stosownie do art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym i obejmować zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jednakże przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym celu osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego oraz rodzinnego, stosownie do treści art. 252 § 1 wskazanej ustawy.
Zgodnie z art. 255 tej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę, bowiem to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości.
Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, z tego względu Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Prawo pomocy, szczególnie w zakresie całkowitym, winno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.
W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. W ocenie referendarza sądowego sytuacja finansowa strony budzi wątpliwości. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie w zakresie uzupełnienia złożonego wniosku o informacje niezbędne do oceny jego możliwości płatniczych. Wskazał jedynie, że "wezwanie Sądu jest nadmierne, zaporowe", że nie posiada oszczędności, a żona nie wyraża zgody na podanie jej danych dotyczących dochodu i posiadanego majątku.
Należy stwierdzić, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy uwzględnieniu podlegają zarówno dochody, jak i stałe miesięczne wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Nadto, małżonkowie w sposób szczególny obowiązani są, każdy według swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny. Niewątpliwie za taką potrzebę należy uznać dochodzenie swoich praw przed sądami. Z tego względu konieczne jest zbadanie stanu majątkowego wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego rodziny, bowiem to osoby najbliższe w pierwszej kolejności są zobowiązane do zaspakajania koniecznych potrzeb członków rodziny, a dopiero, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe - powołane do tego instytucje społeczne i państwowe.
W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył w formularzu oświadczenia o wysokości wspólnego dochodu uzyskiwanego w jego gospodarstwie domowym (wskazał jedynie swoje dochody) i nie przedłożył oświadczeń i dokumentów, wskazujących na wysokość stałych kosztów utrzymania małżonków. Z tego względu brak jest podstaw do dokonania pełnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy, który nie podał ogólnych dochodów rodziny ani koniecznych kosztów utrzymania siebie i żony. Nadto złożył sprzeczne oświadczenia dotyczące posiadanych oszczędności - w formularzu wskazał, że posiada 700 zł oszczędności, a w piśmie z dnia 25 października 2016 r. oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności.
Tym samym skarżący nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie wykazał przesłanek, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków w gospodarstwie domowym, wykazanie posiadanych oszczędności, m.in. przez złożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Odnosząc się do skargi wnioskodawcy na zakres wezwania z dnia 21 września 2016 r., należy wskazać, że zakres ten regulują wskazane w wezwaniu przepisy, na powyższe wezwanie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, natomiast strona może wnieść sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia.
Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 255 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.