Uzasadnienie
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2008 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił A. K. przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem.
W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku.
Organ wskazał, że emerytura w drodze wyjątku nie może być przyznana wnioskodawczyni, ponieważ nie spełnia ona przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy z tytułu stanu zdrowia lub wiek, a nie innych okoliczności. Inne okoliczności, tj. konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, nie mogą być utożsamiane z brakiem możliwości podjęcia pracy. Usprawiedliwioną przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie jest tylko wiek wynoszący dla kobiety 60 lat lub całkowita niezdolność do pracy. Z akt rentowych wynika, że wnioskująca ma 42 lata i jest całkowicie zdolna do pracy.
Dalej organ podniósł, że świadczenia wymienione w ustawie obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej. Powyższą regulacją nie jest objęta wcześniejsza emerytura z tytułu opieki nad dzieckiem specjalnej troski przewidziana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U Nr 28 poz. 149), które z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciło moc.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie.
W uzasadnieniu skargi powołała się na argumenty o charakterze socjalnym i moralnym, a ponadto na treść art. 82 ustawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygniecie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania.
Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie zostały należycie zbadane i ustalone.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy postępowania administracyjnego.
Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa) poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.
W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył przywołanych reguł.
Stan faktyczny sprawy został przez organ prawidłowo ustalony i nie budzi wątpliwości. Skarżąca jest osobą zdolną do pracy i nie osiągnęła wieku emerytalnego.
Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym – bezprawne.
W rozpoznawanej sprawie powołany wyżej przepis ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być zastosowany, albowiem skarżąca nie czyni zadość wszystkim wymienionym w nim przesłankom. Przede wszystkim, niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem. Jak wskazano wyżej oba te elementy skarżącej nie dotyczą. Nie została bowiem w drodze orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznana za całkowicie niezdolną do pracy i pozostaje w wieku umożliwiającym zatrudnienie.
Skoro w sytuacji skarżącej, przesłanka niemożliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów, w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest okolicznością przesądzającą o niemożliwości uwzględnienia wniosku o emeryturę w trybie tego przepisu.
Ponadto słusznie organ podał, że prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem kalekim regulowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki. Rozporządzenie to jednak utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.