Uzasadnienie
D. i M.W. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 24 września 2013 r. w przedmiocie stwierdzania niedopuszczalności zażalenia.
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Pismem z dnia 1 kwietnia 2014 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał wnioskodawców o sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu.
Pismem z dnia 27 kwietnia 2014 r., skarżący wnieśli o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie referendarza tut. Sądu – Wiesława Jakubca, wskazując na jego stronniczość. Zdaniem wnioskodawców wyłączenie referendarza jest konieczne także z uwagi na dobro interesu publicznego i społecznego. Skarżący zarzucili Wiesławowi Jakubcowi gnębienie i upokarzanie obywateli.
W oświadczeniu z dnia 12 maja 2014 r. objęty wnioskiem o wyłączenie referendarz poinformował, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani inne tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do wyłączenia referendarza sądowego stosuje się przepisy regulujące wyłączenie sędziego.
Zgodnie z art. 18 § 1 p.p.s.a. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:
- 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
- 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
- 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
- 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
- 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
- 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie;
- 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia natomiast, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.).
Zgodnie z przepisem z art. 19 powyższej ustawy niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a).
Po myśli natomiast art. 21 p.p.s.a. sędzia powinien zawiadomić sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia i wstrzymać się od udziału w sprawie. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy.
W judykaturze powszechne jest stanowisko, że instytucja wyłączenia zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony stanowi gwarancję, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego członkowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się więc do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu w orzekaniu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1101/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1/12, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2011 r., I OZ 617/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt I OZ 1048/09).
W piśmiennictwie wskazuje się, że przesłanką wyłączenia sędziego, a tym samym również referendarza mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności przy rozstrzyganiu danej sprawy (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011, wyd. IV.).
Mając zatem na względzie okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy i przywołane regulacje normatywne Sąd uznał, że złożony przez skarżących wniosek o wyłączenie referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - Wiesława Jakubca, nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawcy nie podali bowiem żadnych okoliczności faktycznych uzasadniających wyłączenie referendarza. Przywołane okoliczności, sprowadzające się do konieczności poszanowania interesu publicznego i społecznego, a także formułowane zarzuty co do stronniczości referendarza, jego niesprawiedliwości oraz wadliwości procedowania wynikają wyłącznie z subiektywnego przeświadczenia strony o istnieniu takich okoliczności. Nie zostały jednak uprawdopodobnione przez wnioskodawców i tym samym nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem kwestionować obiektywizmu, bez przywołania faktycznych podstaw, które w sposób uzasadniający wskazywałyby na utratę zaufania w bezstronność referendarza.
Przywołane przez wnioskodawców podstawy wyłączenia nie stanowią również okoliczności obligujących Sąd do ich wyłączenia z mocy prawa. Ponadto, należy zauważyć, że także w złożonym oświadczeniu referendarz wskazał, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie.
Wobec zatem braku oczywistych faktycznych i prawnych przesłanek wyłączenia referendarzy, należało na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzec jak w sentencji postanowienia.