Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Wnioskiem z 29 listopada 2022 r. (złożonym w formie pisemnej) B. S. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Organ") o przyznanie rodzinnego kapitału opiekuńczego na córkę A. H. Pismem z 8 lutego 2023 r. Strona, na podstawie art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", wniosła do ZUS ponaglenie na bezczynność w niniejszej sprawie.
W dniu 3 marca 2023 r. Strona złożyła skargę na bezczynność ZUS wnosząc o: 1) zobowiązanie ZUS do niezwłocznego załatwienia sprawy poprzez rozpatrzenie wniosku z 29 listopada 2022 r. o ustalenie prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego na córkę A. H. (data wpływu do ZUS - 5 grudnia 2022 r.), 2) zarządzenie wyjaśnienia przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie, 3) wskazanie, że Organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości w prowadzeniu postępowania, 4) pociągnięcie do odpowiedzialności osoby, z winy której sprawa nie została załatwiona w ustawowym terminie, w sytuacji rażącego naruszenia prawa, a jeśli osoba taka nie zostanie wykryta, pociągnięcie do odpowiedzialności całego Organu, 5) zasądzenie od Organu na swoją rzecz zwrotu kosztów według norm przypisanych.
W ocenie Skarżącej bezczynność ZUS w zakresie rozpatrzenia jej wniosku stanowi naruszenie art. 60 Konstytucji RP, art.17 ust. 4 w zw. z art. 32 ust. 1 oraz art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2021 r., poz. 2270 ze zm.) - dalej: "u.r.k.o.", art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 35, art. 36, art. 37 § 5 oraz art. 104 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi Strona wskazała, że 5 grudnia 2022 r. ZUS (oddział w Gdańsku) potwierdził przez Pocztę Polską odbiór jej pisemnego wniosku z 29 listopada 2022 r. o ustalenie prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego na córkę A. H. Skarżąca podkreśliła, że nie mogła złożyć wniosku w formie elektronicznej, ponieważ generator wniosku na stronie PUE ZUS odrzucał jej wniosek w trakcie wypełniania, ze względu na to, że we wniosku występowało tylko jedno dziecko. Zdaniem Strony pomimo faktu, że nie spełnia warunku wnioskowania na drugie dziecko w rodzinie, ZUS nie może odbierać jej obywatelskiego prawa do ubiegania się o wskazane świadczenie, nawet jeśli postępowanie miałoby zakończyć się decyzją odmowną.
W związku z tym Skarżąca została niejako zmuszona do złożenia ww. wniosku w formie papierowej. Ponadto we wniosku wyraźnie zaznaczono, że odpowiedź ma zostać przygotowana w formie pisemnej i wysłana na adres domowy Strony.
Skarżąca podała, że zgodnie z art. 32 ust. 1 u.r.k.o. ZUS miał dwa miesiące na rozpatrzenie jej wniosku. Skoro Organ otrzymał wniosek 5 grudnia 2022 r. termin na jego rozpatrzenie minął 6 lutego 2023 r. Strona podniosła, że z uwagi na to, iż nie otrzymała z ZUS żadnej informacji w sprawie złożonego przeze nią wniosku, w tym przekazania wniosku zgodnie z właściwością, wezwania do usunięcia braków formalnych, odmowy wszczęcia postępowania, zawiadomienia o przedłużeniu terminu postępowania, czy też decyzji odmownej - w dniu 8 lutego 2023 r. wniosła do ZUS ponaglenie.
Skarżąca podała, że 21 lutego 2023 r. zadzwoniła do niej pracownica ZUS informując, że nie dostanie żadnej odpowiedzi na swoje pisma, a jeśli chce, żeby Organ rozpatrzył jej wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy to musi go złożyć zgodnie z u.r.k.o.
w formie elektronicznej przez platformę PUE ZUS. Na argument, że Skarżąca próbowała to zrobić, ale system odrzuca wniosek z jednym dzieckiem w składzie rodziny, pracownica ZUS wskazała, że Strona ma wprowadzić wniosek podając dwa razy dane tego samego dziecka: jako dziecko, na które wnioskuje oraz jako pierwsze dziecko w rodzinie i że taki wniosek się zarejestruje w ZUS i dopiero taki wniosek Organ rozpatrzy.
Podsumowując Skarżąca podniosła, że ZUS zignorował również jej ponaglenie i w terminie 14 dni (a nawet dłużej, bo co najmniej do dnia sporządzenia skargi) nie podjął żadnych działań oraz nie przekazał jej żadnych informacji o sposobie rozpatrzenia ponaglenia. Ponadto do dnia wniesienia skargi Strona nie otrzymała żadnej informacji zwrotnej z ZUS ani w formie pisemnej, ani też w formie elektronicznej na koncie na platformie PUE ZUS. Organ zignorował tym samym zarówno wniosek o ustalenie prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego, jak również ponaglenie na całkowitą bezczynność w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.
W ocenie Organu w sprawie nie doszło od bezczynności. Zwrócono uwagę, że organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności, jeżeli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo - mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza natomiast wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka jednak nie zaistniała
ZUS przyznał, że 5 grudnia 2022 r. wpłynął do niego wniosek Strony z 29 listopada 2022 r. o rodzinny kapitał opiekuńczy na córkę A. H., lecz wniosek przesłano w wersji papierowej. Organ wskazał również, że 13 lutego 2023 r. Skarżąca złożyła pismo z 8 lutego 2023 r. zatytułowane "ponaglenie", w którym domagała się wyjaśnienia przyczyn niezałatwienia złożonego przez nią wniosku z 29 listopada 2022 r. oraz wyciągnięcia konsekwencji w stosunku do osób, które nie rozpatrzyły jej wniosku. Natomiast 20 lutego 2023 r., za pośrednictwem PUE, wysłała zapytanie o złożony wniosek oraz wskazała, że nie mogła złożyć wniosku w formie elektronicznej, ponieważ generator wniosku na stronie PUE ZUS odrzucał wniosek w trakcie wypełniania ze względu na to, że we wniosku występowało tylko jedno dziecko.
ZUS podał, że 21 lutego 2023 r. Centrum Świadczeń dla Rodzin poinformowało telefonicznie Stronę o konieczności złożenia wniosku drogą elektroniczną i warunkach, jakie należy spełniać ubiegając się o przyznanie rodzinnego kapitału opiekuńczego. W dniu 6 marca 2023 r., ponownie za pośrednictwem PUE, Skarżąca złożyła zapytanie, kiedy otrzyma odpowiedz na wniosek z 29 listopada 2022 r. W dniu 10 marca 2023 r., za pośrednictwem PUE, Centrum Świadczeń dla Rodzin wysłało do Strony informację, jak należy złożyć wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy oraz jakie warunki muszą być spełnione (pismo to zostało odebrane przez Skarżąca 27 marca 2023 r.).
Organ podał, że zgodnie z art. 15 u.r.k.o. wnioski o rodzinny kapitał opiekuńczy mogą być składane wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem trzech kanałów: portal PUE ZUS, bankowości, portalu informacyjno-usługowego Empatia. Świadczenie to przysługuje na drugie i każde kolejne dziecko w rodzinie. Świadczenie to przysługuje od pierwszego dnia miesiąca, w którym dziecko ukończyło 12. miesiąc życia do ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dziecko ukończyło 36. miesiąc życia, czyli do 35. miesiąca życia dziecka. Podkreślono, że aby wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy mógł być rozpatrzony musi być złożony wyłącznie drogą elektroniczną, ZUS nie ma możliwości rozpatrywania spraw przesłanych pocztą.
Końcowo wskazano, że 5 kwietnia 2023 r. ZUS po raz kolejny poinformował Stronę, pismem wysłanym na PUE, jak należy złożyć wniosek oraz komu przysługuje rodzinny kapitał opiekuńczy. Do dnia wysłanie odpowiedzi na skargę informacja ta nie została odebrana przez Skarżącą w portalu PUE.
W piśmie procesowym nadanym 19 maja 2023 r. Skarżąca podniosła, że w sprawie doszło do bezczynności, gdyż Organ w ustawowym okresie dwóch miesięcy od daty złożenia wniosku o ustalenie prawa do rodzinnego kapitału opiekuńczego nie dokonał żadnych czynności. Odnosząc się do twierdzenia ZUS, że wniosek można złożyć wyłącznie w formie elektronicznej Strona wskazała, że nie ma takiej możliwości ze względu na to, że system ZUS takiego wniosku nie przyjmie, jednak techniczne możliwości systemu nie powinny zamykać możliwości ubiegania się o rodzinny kapitał opiekuńczy.
Zdaniem Skarżącej odmowa rozpatrzenia wniosku papierowego - w sytuacji, gdy obywatel nie ma możliwości złożenia wniosku w formie elektronicznej, i to nie ze swojej winy, ale z winy oprogramowania do obsługi ww. świadczenia - odbiera jej konstytucyjne prawo do równego traktowania obywateli wobec prawa. W związku z tym Strona podniosła, że oczekuje od ZUS merytorycznego rozpatrzenia jej wniosku poprzez wydanie decyzji administracyjnej, gdyż pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia pozbawia ją de facto prawa do ubiegania się o to świadczenia, a także odbiera prawo do odwołania się itd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).
W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W sprawie będącej przedmiotem niniejszej skargi B. S. zwalcza bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpatrzenia jej wniosku z 29 listopada 2022 r. o rodzinny kapitał opiekuńczy.
Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi należy wskazać, że pismem z 8 lutego 2023 r. Skarżąca wniosła do Organu ponaglenie na bezczynność w niniejszej sprawie. Tym samym Skarżąca wyczerpała przysługujące jej środki zaskarżenia, zgodnie z wymogiem art. 52 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2b P.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W związku z czym przedmiotowy środek zaskarżenia należy uznać za dopuszczalny.
Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 k.p.a., jest obowiązek działania organów sprawnie, wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2).
Realizacji powyższej zasady służy m.in. art. 35 k.p.a. dotyczący terminów załatwiania spraw administracyjnych. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3).
Jednocześnie art. 35 § 4 k.p.a. stanowi, że przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i § 3a. Przypadek taki występuje właśnie w rozpoznawanej sprawie, jednak szerzej o tym w dalszej części uzasadnienia.
Co równie istotne w kontekście terminowego załatwiania spraw przez organy administracji publicznej art. 36 § 1 k.p.a. wskazuje, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Pojęcie bezczynności zdefiniowane zostało z kolei w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., w świetle którego bezczynność stanowi niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy. Organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.
Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a.). Dla zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną albo też niezawinioną opieszałością organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać dokonane (zob. wyrok NSA z 25 września 2018 r. sygn. akt I OSK 1467/18, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Innymi słowy, obojętne jest, czy przekroczenie przez organ ustawowego terminu odnoszącego się do podjęcia lub wykonania czynności jest zawinione, czy też niezawinione (zob. wyrok NSA z 29 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 2635/18). Przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym złożeniem skargi na bezczynność jest zatem ocena, czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, a następnie czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione.
Jak już wyżej zasygnalizowano, przepisy szczególne mogą określać inne terminy załatwiania spraw (art. 35 § 4 k.p.a.). Takim przepisem szczególnym jest art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. z 2023 r., poz. 883), który stanowi, że ustalenie prawa do kapitału następuje w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku wraz z dokumentami. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do przywołanych powyżej ogólnych uregulowań k.p.a.
Dla oceny zaistnienia bezczynności Organu w rozpoznawanej sprawie, wobec regulacji zawartych w art. 12, art. 15 i art. 32 ust. 1 u.r.k.o., konieczne jest odniesienie się do zagadnienia momentu wszczęcia postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Datę wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione drogą elektroniczną reguluje z kolei art. 61 § 3a k.p.a.
W przypadku, gdy wniosek zawiera braki organ winien wezwać do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a.). W tym wypadku dniem wszczęcia postępowania administracyjnego pozostanie dzień złożenia wniosku do organu, nie zaś dzień uzupełnienia braków na żądanie organu (zob. w tej materii m.in.: wyrok WSA w Łodzi z 28 lipca 2021 r. sygn. akt III SAB/Łd 3/21 i wyrok WSA w Warszawie z 10 lutego 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1885/20). W przypadku określonym w art. 64 § 2 k.p.a. organ zobowiązany jest do wezwania wnoszącego w celu usunięcia określonego braku, a jeżeli brak zostanie konwalidowany, przyjmuje się fikcję, że podanie nie było dotknięte brakiem od chwili wniesienia. Oznacza to, że datą wszczęcia postępowania w przypadku, gdy żądanie załatwienia sprawy zawiera braki formalne, będzie dzień wniesienia podania, a nie dzień uzupełnienia jego braków.
Z kolei art. 15 ust. 1 u.r.k.o. stanowi, że wniosek (o ustalenie prawa do kapitału - przyp. Sądu) i załączniki do wniosku są składane wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą: 1) profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych;
- 2) systemu teleinformatycznego banków krajowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych świadczących usługi drogą elektroniczną, spełniających wymogi określone w informacji zamieszczonej na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych;
- 3) systemu teleinformatycznego utworzonego przez ministra właściwego do spraw rodziny.
Zagadnienie momentu wszczęcia postępowania w przypadku postępowań inicjowanych wnioskami było już przedmiotem pogłębionej analizy, której wyraz dał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w uchwale składu 7 sędziów z 3 września 2013 r. sygn. akt I OPS 2/13 (ONSAiWSA 2014/1/2). W uzasadnieniu tej uchwały NSA wskazał m.in., że skutek wszczęcia postępowania administracyjnego wywołuje również wniesienie podania nieczyniącego zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, o ile nie zajdą okoliczności wskazane w art. 61a § 1 k.p.a. Oznacza to, że czynności wymienione w art. 64 § 2 k.p.a. organ podejmuje w toku wszczętego już postępowania. Braki formalne podania mają istotny wpływ na dalsze prowadzenie postępowania, jednakże nie można uznać, że niekompletny wniosek nie powoduje zawisłości sprawy przed organem administracji publicznej.
W kontekście powyższych rozważań Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stwierdza, że skoro momentem wszczęcia postępowania jest dzień doręczenia podania organowi, to w rozpoznawanej sprawie postępowanie zostało wszczęte 5 grudnia 2022 r. (data wpływu do ZUS wniosku Skarżącej z 29 listopada 2022 r. w formie papierowej) i od tego dnia na Organie ciążył już obowiązek podejmowania przewidzianych prawem czynności w celu załatwienia złożonego wniosku.
Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji ZUS, że nie ma możliwości rozpatrywania spraw przesłanych pocztą, gdyż wnioski o rodzinny kapitał opiekuńczy - aby mogły być rozpatrzone - muszą być złożone wyłącznie drogą elektroniczną, należy zauważyć, że Organ nie skorzystał z instrumentów, jakie ustawodawca przewidział w u.r.k.o. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku ZUS wzywa wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
Z kolei art. 35 ust. 1 u.r.k.o. stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., przy czym organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Wskazać również należy, że o ile przyznanie przez ZUS rodzinnego kapitału opiekuńczego nie wymaga wydania decyzji, o tyle w sprawach odmowy przyznania kapitału, uchylenia lub zmiany prawa do kapitału oraz nienależnie pobranego kapitału ZUS wydaje decyzję (art. 17 ust. 1 i 4 u.r.k.o.).
Z nadesłanych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że Organ nie podjął żadnej prawem przewidzianej czynności, aby załatwić formalnie wniosek Skarżącej z 29 listopada 2022 r., której intencją - jak wskazano m.in. w piśmie procesowym nadanym do tutejszego Sądu 19 maja 2023 r. - było merytoryczne rozpatrzenie tego wniosku poprzez wydanie decyzji administracyjnej, którą można będzie poddać kontroli instancyjnej, a następnie sądowej. W żadnym razie za "załatwienie sprawy" w rozumieniu k.p.a. nie można uznać pism Organu z 10 marca 2023 r. i z 6 kwietnia 2023 r., które stanowią jedynie przytoczenie przepisów art. 12 i art. 15 u.r.k.o. regulujących sposób składania wniosku o rodzinny kapitał opiekuńczy. Taka informacja była dla Strony nieprzydatna, gdyż próba złożenia przez nią wniosku w drodze elektronicznej zakończyła się niepowodzeniem, o czym Skarżąca konsekwentnie informowała ZUS, podając przyczyny tego stanu rzeczy.
Należy przyznać rację Stronie, że brak działania Organu w kierunku rozpatrzenia wniosku złożonego przez nią w postaci papierowej, w sytuacji, gdy nie mogła ona złożyć go w formie elektronicznej z przyczyn w istocie technicznych, gdyż w taki sposób zaprogramowano system do obsługi wnioskowanego świadczenia, narusza konstytucyjną zasadę równego traktowania obywateli przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP).
Opisane powyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że ZUS dopuścił się bezczynności w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., o czym Sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku.
Bezczynność nie miała jednak miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Ze względu na to, że ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to zaś cechuje brak sztywnych ram wartościowania danego stanu rzeczy, opiera się ono na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności jest oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SAB/Gd 107/20). Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. kilkukrotne przekroczenie ustawowego terminu na przeprowadzenie postępowania oraz podejmowanie czynności nieefektywnych i ewidentna "zła wola" organu w zakresie realizacji swoich ustawowych obowiązków (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 8 września 2021 r. sygn. akt II SAB/Gd 112/20).
Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a., jest zatem stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań oraz bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W piśmiennictwie wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 808-812).
Zdaniem Sądu z opisaną wyżej sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, albowiem nierozpatrzenie wniosku Skarżącej z 29 listopada 2022 r. wynikała nie tyle z okoliczności świadczących o celowym unikaniu, czy odwlekaniu podjęcia rozstrzygnięcia przez ZUS, lecz z mylnego przekonania Organu, że wniosku tego - jako niezłożonego w postaci elektronicznej - nie może w ogóle rozpoznać, co - jak już wyżej wskazano - jest stanowiskiem wadliwym. Na taką ocenę Sądu wpłynął również fakt, że ZUS pozostawał w bezczynności w stosunkowo niedługim czasie. Od dnia wpływu wniosku do Organu do dnia wniesienia skargi minęły 3 miesiące. Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że czynnikiem rzutującym na tempo procedowania sprawy była chęć uniknięcia jej załatwienia, w większym stopniu chodziło o niewłaściwą interpretację przepisów u.r.k.o. i k.p.a.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, albowiem przedmiotem skargi była bezczynność organu administracji publicznej (art. 119 pkt 4 P.p.s.a.).[pic]