Uzasadnienie
W dniu [...] lutego 2021 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej P. K. (dalej jako: skarżący) wystąpił do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Kultury w [...] o udzielenie informacji, "czy Ośrodek Kultury partycypował przy organizacji miejskiego pokazu sztucznych ogni w Sylwestra ubiegłego roku oraz czy zostały przeznaczone na to jakiekolwiek środki z budżetu jednostki, a jeśli tak, to jaka była ich wartość".
Pismem z [...] maja 2021 r. pełnomocnik P. K. wniósł do sądu administracyjnego skargę na bezczynność Dyrektora w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej, zarzucając naruszenie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 10 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, ze zm.; dalej jako: u.d.i.p.). Pełnomocnik wniósł o zobowiązanie organu do udostepnienia informacji zgodnie z wnioskiem w terminie 14 dni oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ potwierdził, że na adres e-mail Ośrodka wpłynęło pismo skarżącego z [...] lutego 2021 r., podkreślił przy tym, że żadnego pokazu sztucznych ogni w S. Ł. nie organizowano, zatem pytanie było całkowicie bezpodstawne i oderwane od rzeczywistości. Organ wyjaśnił, że na pytanie nie udzielono odpowiedzi, gdyż w czasie, kiedy je skierowano na stanowisku dyrektora Ośrodka był wakat. W okresie od 1 stycznia do 31 marca 2021 r. obowiązki dyrektora pełnił pracownik merytoryczny, obsada kadrowa Ośrodka wynosiła dwie osoby, pracujące na półtora etatu. Po wpłynięciu skargi, w dniu [...] maja 2021 r. Dyrektor Ośrodka udzielił spóźnionej odpowiedzi. W związku z tym organ wniósł o nieuwzględnienie skargi.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
Skarga zasługuje w części na uwzględnienie, gdyż Dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury w [...] dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] lutego 2021 r.
Należy na wstępie przypomnieć, że bezczynność podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej będzie miała miejsce w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmie w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji żadnej z czynności określonych w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, tj. nie udostępni informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), nie wyda decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej albo o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), nie powiadomi pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskaże, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.).
Nie ulega wątpliwości, że Miejski Ośrodek Kultury jako samorządowa instytucja kultury, za pośrednictwem której gmina realizuje zadania własne w zakresie prowadzenia działalności kulturalnej (art. 9 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej; Dz. U. z 2020 r., poz. 194, ze zm.) jest podmiotem wykonującym zadania publiczne, zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 4 u.d.i.p.).
Skierowane do organy pytanie dotyczyło kwestii wydatkowania środków publicznych, stanowiło zatem informację publiczną (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.). Nader szerokie pojęcie informacji publicznej (każda informacja o sprawach publicznych, art. 1 ust. 1 u.d.i.p.), a także zakaz żądania od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej wykazania interesu prawnego lub faktycznego (art. 2 ust. 2 u.d.i.p.) sprawiają, że wniosek o udostępnienie informacji obliguje organ do udzielenia odpowiedzi, niezależnie od tego, czy wnioskodawca kieruje się rzeczywistymi względami pozyskania informacji, korzystając z zasady jawności życia publicznego, czy też czyni to z innych, sobie tylko znanych powodów. Obowiązek udzielenia odpowiedzi na wniosek jest niestety również niezależny od tego, czy fakty, do których odnosi się wniosek (pytanie) mają jakiekolwiek odzwierciedlenie w rzeczywistości, co obrazuje rozpoznawana sprawa.
Sądowi z urzędu znany jest fakt, że skarżący, zamieszkujący w województwie zachodniopomorskim (jak wskazuje adres skargi) kierował podobne wnioski (dotyczące różnych kwestii) do samorządowych instytucji kultury lub innych organów w różnych miejscach kraju (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 29 kwietnia 2021 r., IV SAB/Wr 131/21; wyrok WSA w Kielcach z 23 czerwca 2021 r., II SAB/Ke 73/21; wyrok WSA w Krakowie z 5 lipca 2021 r., II SAB/Kr 108/21; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 lipca 2021 r., II SAB/Go 106/21; postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z 24 czerwca 2021 r., II SAB/Go 105/21). Rzeczywista skala wniosków kierowanych przez skarżącego do różnych organów nie jest sądowi znana.
Choć działania skarżącego mogą nasuwać kontrowersje, to sposób ukształtowania przez ustawodawcę przesłanek podmiotowych i przedmiotowych udostepnienia informacji publicznej, przy tej – jeszcze relatywnie niewielkiej skali wniosków (ocenianej tylko na podstawie informacji o sprawach rozstrzygniętych przez sądy administracyjne) nie pozwala postawić skarżącemu zarzutu nadużycia prawa do informacji publicznej.
W świetle powyższych rozważań Dyrektor Ośrodka miał obowiązek udzielenia odpowiedzi na wniosek skarżącego z [...] lutego 2021 r. w terminie ustawowym, tj. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.).
Oceny powyższej nie zmienia forma wniosku – tryb udostępnienia informacji publicznej charakteryzuje się daleko idącym odformalizowaniem, w świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa nie ma wątpliwości, że przesłanie wniosku o udostępnienie informacji publicznej na adres organu pocztą elektroniczną (e-mail) jest równoznaczne ze złożeniem wniosku o udostępnienie informacji publicznej na piśmie (por. postanowienie NSA z 18 listopada 2015 r., I OSK 2897/15). Wniosek przesłano na oficjalny adres poczty elektronicznej Ośrodka. Podanie przez organ do powszechnej wiadomości adresu poczty elektronicznej należy w związku z tym traktować jako zobowiązanie, że wiadomości wysłane na ten adres będą odbierane. Obowiązkiem organu jest takie zorganizowanie obsługi technicznej i osobowej poczty elektronicznej, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. postanowienie NSA z 10 września 2015 r., I OSK 1968/15).
Również problemy kadrowe, podnoszone w odpowiedzi na skargę nie usprawiedliwiają zwłoki w uchybieniu terminu do udzielenia odpowiedzi na wniosek. Podmiot wykonujący zadania publiczne musi liczyć się z koniecznością udzielania odpowiedzi na wnioski o udostępnienie informacji, zapewnienie odpowiedniej obsługi w tym zakresie jest obowiązkiem osób odpowiedzialnych za funkcjonowanie instytucji, niezależnie od problemów kadrowych. Przyjęcie przeciwnej koncepcji czyniłoby iluzorycznym prawo dostępu do informacji publicznej w określonych ustawowo terminach.
Niesporne jest, że odpowiedź na wniosek skarżącego nie została udzielona w terminie, co oznacza, że Dyrektor Ośrodka dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia z [...] lutego 2021 r. Konstatacja ta uzasadnia treść punktu I sentencji wyroku.
Uwzględniając skargę na bezczynność, Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność organu nie miała charakteru rażącego. Zwłoka organu w prawidłowym załatwieniu sprawy nie wynikała z lekceważenia obowiązków nałożonych na organ przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej i dążenia do ograniczenia prawa do strony do dostępu do informacji. Świadczy o tym niezwłoczne udzielenie odpowiedzi po wniesieniu skargi na bezczynność. W tym aspekcie sprawy znaczenie mają również kwestie problemów kadrowych podniesione w odpowiedzi na skargę. Choć problemy te nie zwalniały z obowiązku udzielenia odpowiedzi w terminie ustawowym, to rzutują na ocenę, że zwłoka organu nie może być oceniana jako rażąca bezczynność.
Rozpatrując skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania sąd bierze zasadniczo pod uwagę stan sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi do sądu, jednakże w zakresie ewentualnego zobowiązania organu do załatwienia sprawy (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), sąd musi uwzględniać stan istniejący w dacie wyrokowania. Bezprzedmiotowe stało się zobowiązywanie organu do rozpatrzenia wniosku skarżącego z [...] lutego 2021 r., biorąc pod uwagę fakt, że już po wniesieniu skargi do sądu, pismem z [...] maja 2021 r. Dyrektor Ośrodka udzielił odpowiedzi na wniosek skarżącego. W tej sytuacji Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącego.
Rozstrzygając o kosztach postępowania Sąd miał na uwadze fakt, że uwzględnienie skargi daje podstawy do zasądzenia od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, obejmujących również koszty zastępstwa procesowego, stosownie do treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Z powołanego przepisu rozporządzenia wynika, że minimalna stawka wynagrodzenia za czynności radcy prawnego w tego typu sprawie wynosi 480 zł. Sąd zdecydował jednak zastosować w sprawie art. 206 p.p.s.a., który daje sądowi uprawnienie do odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części - w uzasadnionych przypadkach. Ponieważ przepis ten dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., obejmuje on swoim zakresem również miarkowanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika (postanowienie NSA z 10 lutego 2014 r., I FPS 3/13).
Sąd stosuje ten przepis z urzędu według własnej oceny okoliczności sprawy. W art. 206 p.p.s.a. jedynie przykładowo wskazano okoliczność uzasadniającą miarkowanie kosztów postępowania w postaci uwzględnienia przez sąd skargi w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Określenie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika powinno następować każdorazowo z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy pełnomocnika, w tym wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy i obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie zwalania od tego określenie w rozporządzeniu minimalnych stawek wynagrodzenia pełnomocnika. Art. 206 p.p.s.a., jako przepis zawarty w akcie o randze ustawy, ma bowiem pierwszeństwo przed regulacjami rozporządzenia.
W ocenie Sądu, przygotowanie skargi w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest bezczynność polegająca na nieudostępnieniu informacji publicznej, wymagało niewielkiego nakładu pracy, ponieważ w sprawie nie występowały ani okoliczności faktyczne wymagające wyjaśnienia, ani budzące wątpliwości problemy prawne wymagające rozstrzygnięcia. Należy przy tym zauważyć, że zasadnicza część skargi sprowadza się do przytoczenia treści wybranych przepisów prawa oraz poglądów prezentowanych w orzecznictwie i doktrynie. Jak już wskazano wyżej, sądowi z urzędu jest ponadto wiadomo, że przed innymi sądami administracyjnymi w kraju były prowadzone analogiczne sprawy, w których ten sam skarżący był reprezentowany przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika, a sporządzane w tych sprawach wnioski o udzielenie informacji publicznej były bardzo podobne.
Tym samym Sąd uznał, że udział profesjonalnego pełnomocnika w przedmiotowej sprawie ograniczył się do dostosowania przygotowanego pisma procesowego do okoliczności niniejszej sprawy. W związku z trybem rozpoznania sprawy, udział ten nie wiązał się z koniecznością stawienia się na rozprawie.
W związku z powyższym Sąd, w ramach kosztów postępowania, działając na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, zasądził na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego. Kwota ta objęła wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w takiej kwocie 100 zł, adekwatnej do nakładu pracy pełnomocnika w rozpoznawanej sprawie.