Uzasadnienie
Przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego stanowi skarga P. K. na bezczynność Wójta Gminy Rudniki w udzieleniu informacji publicznej.
Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2014 r., przesłanym pocztą elektroniczną, P. K. wystąpił do Gminy Rudniki o udzielenie informacji publicznej w zakresie tego, czy Gmina w okresie od 2012 r. do chwili obecnej zawierała umowy dotyczące obsługi prawnej, zastępstwa procesowego z kancelariami, radcami prawnymi i adwokatami, a jeśli tak, to domagał się udostępnienia treści umów. Jako formę udostępnienia wnioskowanej informacji wskazał plik PDF, zaś sposób jej przekazania poczta internetowa.
Pismem z dnia 19 sierpnia 2014 r. P. K. ponowił swój wniosek.
P. K. - reprezentowany przez radcę prawnego - pismem z dnia 3 września 2014 r., nadanym na poczcie tego samego dnia, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na bezczynność Wójta Gminy Rudniki w zakresie udostępnienia żądanej informacji publicznej, zarzucając naruszenie art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Domagał się zobowiązania Wójta do udzielenia informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi, a także zasądzenia kosztów postępowania. W przypadku udzielenia przez organ, po wniesieniu skargi, żądanej informacji publicznej wnosił o uznanie, że na dzień wniesienia skargi organ pozostawał bezczynny w przedmiocie udzielenia informacji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W uzasadnieniu skargi, przedstawiając stan faktyczny oraz powołując się na art. 61 Konstytucji RP, wskazał na prawo uzyskania informacji o działalności organów władzy państwowej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Wywodził, wskazując na przepis art. 1 ust. 1 i art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej, że informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych, a więc każda wiadomość wytworzona lub odnosząca się do władz publicznych, a także wytworzona lub odnosząca się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Przywołując brzmienie przepisów art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz art. 33 ust. 1 ustawy o finansach publicznych dowodził, że nie może budzić żadnej wątpliwości, że kwestia na co wydatkowane są środki z budżetu gminy stanowi informację publiczną, o jakiej mowa w art. 6 udt. 5 lit. c ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Żądane przez skarżącego informacje odnoszące się do treści umów zawartych przez Gminę i podmiot prywatny mają charakter informacji publicznej i stąd też organ miał obowiązek jej udostępnienia z ewentualnym wyłączeniem danych osobowych i innych informacji, których ujawnienie naruszyłoby prywatność osoby fizycznej lub tajemnicę przedsiębiorcy. Skarżący wskazał także na czynności (działania) jakie może podjąć organ po wpłynięciu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Zaakcentował nadto, iż prawo do złożenia skargi na bezczynność organu w dostępie do informacji nie wymaga wyczerpania środków zaskarżenia, a więc skarga nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia, a jej wniesienie nie jest ograniczone jakimkolwiek terminem. Zdaniem skarżącego, brak podjęcia przez organ jakichkolwiek działań w zakresie załatwienia wniosku skarżącego uzasadnia zarzut bezczynności.
Wójt Gminy Rudniki, w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ potwierdził okoliczności podniesione w skardze i wyjaśnił, że załatwienie wniosków tego rodzaju w Gminie należy do pracownika, który z przyczyn losowych nie mógł zostać załatwiony. Po wpłynięciu w dniu 8 września 2014 r. skargi na bezczynność organu następnego dnia, tj. 9 września 2014 r. wniosek skarżącego został załatwiony. Poinformował także, iż sekretarz gminy z osobistego konta zwrócił skarżącemu koszty wpisu i opłaty skarbowej prosząc o wycofanie skargi i tłumacząc, że opieszałość w załatwieniu wniosku nie wynikała ze złej woli, ale z tragedii w rodzinie. Dodał nadto, że skarżący nie tylko nie wycofał skargi, ale wniósł również o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi do Sądu.
W piśmie procesowym z dnia 28 maja 2015 r. Gmina Rudniki przedstawiła stosowaną praktykę przy dostarczaniu przesyłek e-mailowych.
W piśmie procesowym z dnia 10 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a oraz zasądzenie kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na zasadzie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 a.
W niniejszej sprawie skarżący wniósł skargę na bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej. Uwzględniając zatem przedmiot sprawy wskazać należy, że dostęp do informacji publicznej reguluje ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2014 r., poz. 782), zwana dalej również "ustawą".
Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy, udostępnianie informacji publicznej na wniosek winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy. Ustawa nie przewiduje żadnej szczególnej formy udzielenia informacji publicznej i dlatego jej udostępnienie następuje w drodze czynności materialno-technicznej. Forma decyzji zastrzeżona została przez ustawodawcę w art. 16 ust. 1 ustawy i dotyczy odmowy udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenia postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 ustawy.
Mając na uwadze powyższe regulacje przyjąć należy, że bezczynność organu w udostępnieniu informacji publicznej występuje wtedy, gdy zobowiązany do udzielenia tej informacji podmiot nie podejmuje w terminie - wskazanym w art. 13 ustawy - odpowiednich czynności, tj. nie udostępnia informacji w formie czynności materialno- technicznej lub nie wydaje decyzji o odmowie jej udzielenia. Podkreślić przy tym trzeba, że nie jest możliwe postawienie organowi zarzutu bezczynności w sytuacji, gdy żądana informacja nie jest w posiadaniu organu, w szczególności zaś, gdy nie istnieje i wobec tego organ jej nie udostępnia, a także nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia. Prawo dostępu do informacji publicznej oznacza bowiem dostęp do informacji już istniejącej, będącej w posiadaniu organu, a rozstrzygnięcie określone w art. 16 ust. 1 ustawy jest wydawane, gdy istniejąca informacja nie może być udostępniona.
W braku takiej informacji organ nie ma, zatem obowiązku wydania decyzji odmawiającej jej udostępnienia, lecz powinien poinformować wnioskodawcę o braku żądanej informacji. Takie pismo informujące ma postać czynności materialno–technicznej, która stanowi odpowiedź na wniosek i chroni organ od zarzutu bezczynności.
Dokonując w pierwszej kolejności oceny dopuszczalność skargi zgodzić należy się ze skarżącym, że wniesienie skargi na bezczynność w sprawie dostępu do informacji publicznej nie zostało przez ustawodawcę ograniczone żadnym terminem, a dla jej skutecznego wniesienia nie jest wymagane uprzednie wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (por. m.in. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 285/11; postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 262/08; postanowienie NSA z dnia 3 października 2007 r., sygn. akt I OSK 1382/07; wyrok NSA z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 601/05 - http://www.nsa.orzeczenia.gov.pl - wyroki NSA: z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 646/10 - LEX nr 672923; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt II SAB/Sz 13/14 – LEX nr 1443751). W związku z powyższym skargę uznać należało za dopuszczalną.
Zaznaczyć także należy, że dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt (decyzja, postanowienie lub inny akt) nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu w ich podjęciu lub dokonaniu, czy też wiąże się z przeświadczeniem organu (podmiotu zobowiązanego), że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinna zostać dokonana, wyrażającym się np. w odmowie wydania decyzji w związku z błędnym przekonaniem, że załatwienie sprawy nie wymaga jej wydania (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2011 r., s. 109-110; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt II SAB/Wa 458/12 - Lex nr 1323858).
Sąd, oceniając czy w sprawie doszło do bezczynności podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej w pierwszej kolejności stwierdzić musi, czy na organie ciąży wynikający z przepisów prawa obowiązek wszczęcia postępowania i podjęcia stosownego rozstrzygnięcia (stosownej czynności), a następnie ustalić, czy nakazany prawem obowiązek zrealizował w przewidzianym przez przepisy terminie. (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3109/12 – Lex nr 1368964). Dodać także trzeba, że w razie wniesienia skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ (podmiot) miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.
Dostrzec również należy, iż w świetle art. 149 P.p.s.a., celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności w sprawie wszczętej żądaniem wnioskodawcy. Z treści powyższego przepisu wynika więc a contrario, że niewykonanie przez organ tego obowiązku uzasadnia uwzględnienie skargi. Sąd, zobowiązując organ do działania, nie przesądza przy tym jednocześnie o sposobie załatwienia wniosku (art. 149 § 1 P.p.s.a.).
W sprawie poza sporem jest, że Wójt Gminy Rudniki ze względu na brzmienie przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy był podmiotem należącym do kręgu podmiotów, objętych regulacjami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przepis ten stanowi bowiem, że obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej.
Stosownie do art. 1 ust. 1 ustawy informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych. Pojęcie informacji publicznej ma szeroki charakter i odnosi się do wszelkich spraw publicznych również wówczas, gdy wiadomość ta nie została wytworzona przez podmioty publiczne, a jedynie odnosi się do nich (por. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznej w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28). Nie sposób nie zauważyć również, że prawo obywateli do uzyskania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne przewidziano w Konstytucji RP w art.
61. Prawo to, stosownie do ust. 2 obejmuje m.in. dostęp do dokumentów, przy czym przepisy Konstytucji RP nie zawężają tego pojęcia do dokumentów urzędowych. Informację publiczną stanowi zatem zarówno treść dokumentów bezpośrednio wytworzonych przez organ, jak i tych, których organ używa przy realizacji zdań przewidzianych prawem oraz tych, które tylko w części dotyczą organu, nawet, gdy nie pochodzą wprost od niego. O zakwalifikowaniu określonej informacji, jako podlegającej udostępnieniu decyduje kryterium rzeczowe, tj. treść i charakter informacji, a niewątpliwie umowy zawarte przez organ z podmiotami świadczącymi usługi na jego rzecz mają charakter informacji publicznej. W art. 6 ustawy ustawodawca zamieścił przykładowy wykaz (katalog) informacji i dokumentów, które stanowią informacje publiczną. Wyszczególnienie to nie jest wyliczeniem wyczerpujący (zamkniętym), lecz ma charakter przykładowy, niepełny. Świadczy o powyższym użyte przez ustawodawcę sformułowanie "w szczególności". Art. 6 ust. 1 ustawy ustala, zatem jedynie w sposób przykładowy zakres przedmiotowy pojęcia informacji publicznej. Przesłanką kwalifikującą konkretną informację do kategorii informacji publicznej jest więc spełnienie przez nią kryterium przedmiotowego i stąd też decydującym jest treść i charakter konkretnej informacji, nie zaś podmiot, który jest w jej posiadaniu. Żądane przez skarżącego informacje stanowią dane publiczne, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4a ustawy i stąd też na organie, co do zasady ciążył obowiązek ich udostępniania. Zasadnie zatem skarżący uznaje, że informacje, o które wystąpił wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2014 r. mieszczą się w kręgu informacji publicznej w rozumieniu art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdyż dotyczą spraw o charakterze publicznym. Dokumentem urzędowym w rozumieniu ustawy jest bowiem treść oświadczenia woli lub wiedzy utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy (art. 6 ust. 2 ustawy).
W rozpoznawanej sprawie skarżący, powołując się na ustawę o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się do organu z wnioskiem przesłanym drogą elektroniczną w dniu 18 sierpnia 2014 r., o udzielenie informacji dotyczącej tego, czy Gmina w okresie od 2012 r. do chwili obecnej zawierała umowy dotyczące obsługi prawnej, zastępstwa procesowego z kancelariami, radcami prawnymi i adwokatami, a jeśli tak, to domagał się udostępnienia treści umów.
Złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej pocztą elektroniczną (e-mail) do organu wymienionego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, wywołuje obowiązek działania, o którym mowa w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy, i w terminie tam zakreślonym, a także zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy, do ewentualnego poinformowania wnioskodawcy o braku możliwości udostępnienia informacji w żądanej (wskazanej wnioskiem) formie oraz do dalszych działań. Wniosek skarżącego był wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej i jego treść nie budziła żadnych wątpliwości co do jego przedmiotu i zakresu. Domaganie się, zatem przez skarżącego dostępu do informacji związanej z treścią określonych umów zawartych na obsługę prawną organu, które stanowiły informację publiczną powodowało, że organ dysponując taką informacją publiczną miał obowiązek jej udostępnienia, bądź odmowy udostępnienia, jeżeli - jego zdaniem - stały temu na przeszkodzie przepisy prawa.
Nieudzielanie skarżącemu informacji publicznej, o którą wnioskował w piśmie z dnia 18 sierpnia 2014 r. bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust.
2. powodował, że organ pozostawał w bezczynności co do załatwienia ww. wniosku. W przedmiotowej sprawie organ udzielił skarżącemu żądanych informacji w dniu 9 września 2014 r., a więc po upływie terminu o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy i po wniesieniu skargi. Skarga na bezczynność wniesiona została bowiem za pośrednictwem organu w dniu 3 września 2014 r. (k- 17 akt).
W myśl art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność organów, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji, bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Z przepisu tego wynika, że dokonanie przez organ czynności żądanej przez skarżącego wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu nawet wówczas, gdy czynność ta została podjęta z naruszeniem przewidzianego terminu. Zauważyć przy tym trzeba, że przepis art. 54 § 3 P.p.s.a. umożliwia organowi dokonanie żądanej czynności, co do której postawiono mu zarzut bezczynności, także po wniesieniu do sądu skargi na bezczynność. Zgodnie z tym przepisem organ, którego bezczynność zaskarżono, może bowiem w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Oznacza to, że do czasu rozpoznania skargi przez sąd może on uczynić zadość żądaniu skarżącego, co do którego pozostawał w bezczynności.
Taka sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Organ udzielił skarżącemu żądanych informacji po wniesieniu skargi na bezczynność, co wykazano powyższej i czego skarżący nie negował. Stąd też uwzględnienie skargi przez organ w trybie art. 54 § 3 P.p.s.a. powoduje, że przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. Skutkuje to bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego, co stanowi przesłankę umorzenia postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn, niż wskazane w art. 161 § 1 pkt 1 (cofnięcie skargi) i pkt 2 (śmierć strony, gdy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik postępowania).
Bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. zachodzi m.in. wówczas, gdy w toku postępowania sądowoadministracyjnego, przed wydaniem wyroku, przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Określenie "stało się" oznacza ujawnienie przyczyny, która w chwili wniesienia skargi nie istniała, a wystąpiła dopiero w toku rozpoznawania sprawy. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, przepis art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. będzie miał zatem zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności (tak: uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08, LEX nr 463487).
Mając na uwadze okoliczności przedmiotowej sprawy uznać należało, że wnioskowana informacja została udzielona skarżącemu, choć już po wniesieniu skargi do Sądu. Stąd też, nie można uznać, że organ nadal pozostaje w bezczynności i dlatego przyjąć należało, że w niniejszej sprawie przestał istnieć przedmiot sprawy w postaci bezczynności organu, gdyż w momencie rozpoznawania przez Sąd skargi organ nie pozostawał już w bezczynności. Tym samym brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 149 P.p.s.a., tj. zobowiązania organu do podjęcia czynności w wyznaczonym terminie. Biorąc więc pod uwagę, że niniejsze postępowanie sądowe okazało się bezprzedmiotowe, konieczne stało się jego umorzenie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
Reasumując, w przypadku wniesienia skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Okoliczności zwalniające organ administracji z zarzutu bezczynności zawsze muszą mieć charakter prawny, proceduralny, a nie faktyczny. Z bezczynnością organu mamy zatem do czynienia zwłaszcza, gdy nie podejmuje w prawnie ustalonym terminie żadnych czynności w sprawie lub gdy jakkolwiek prowadzi postępowanie, to jednak mimo ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem w terminie aktu, ani innej czynności (por. wyroki NSA z dnia: 20 lipca 1990 r., sygn. akt I SAB 60/99; 19 lutego 1999 r., sygn. akt IV SAB 153/98; 27 stycznia 1999 r., sygn. akt I SAB 142/98 – powołana strona internetowa).
Zdaniem Sądu, w analizowanym stanie faktycznym, stwierdzonej bezczynności nie można uznać za rażącą. Dokonując oceny w tym zakresie, Sąd wziął pod uwagę, że zobowiązany podmiot udzielił skarżącemu żądanej informacji następnego dnia po wpłynięciu skargi na bezczynność oraz wyjaśnił przyczyny opóźnienia w jej udzieleniu. Zwłoka w udzieleniu informacji nie ma zatem cech lekceważącego traktowania skarżącego i obowiązków wynikających z ustawy. W orzecznictwie przyjmuje się, iż "rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy można powiedzieć, że naruszono prawo w sposób oczywisty" (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12, LEX nr 1218894).
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł w tym zakresie, jak w punkcie drugim sentencji wyroku, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składa się uiszczony wpis w wysokości 100 zł oraz koszty zastępstwa procesowego skarżącego w wysokości 240 zł, stosownie do § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490) i kwota 17 zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.