Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r. o sygn. akt II SAB/Po 154/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi M. M. na przewlekłość Komendanta [...] (dalej jako "organ" "lub "Komendant"):
- 1) zobowiązał Komendanta do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 23 lipca 2024 r. w terminie 30 dni od dnia doręczenia Komendantowi prawomocnego wyroku wraz z aktami;
- 2) stwierdził, że Komendant dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i że przewlekłość ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa;
- 3) w pozostałym zakresie oddalił skargę;
- 4) a także zasądził koszty postępowania.
Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez Komendanta, wyrokiem z dnia 8 stycznia 2026 r. o sygn. akt III OSK 158/25, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego. Odpis prawomocnego wyroku II SAB/Po 154/24 został doręczony Komendantowi w dniu 3 marca 2026 r.
Pismem z dnia 21 lipca 2026 r. M. M., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na przewlekłość Komendanta w załatwieniu sprawy o wypłatę ryczałtu z tytułu przeniesienia wraz odsetkami ustawowymi od dnia nabycia należności do dnia rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia.
Sąd, stosownie do art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie - P.p.s.a.), odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona.
Oznacza to, że Sąd odrzuca skargę, gdy w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami doszło do wcześniejszego złożenia skargi (lis pendens), albo gdy prawomocnie rozpoznano już merytorycznie sprawę w zakresie tego samego przedmiotu i między tymi samymi podmiotami (res iudicata).
Wobec powyższego w niniejszej sprawie zwrócić należy uwagę, że sprawa przewlekłości Komendanta [...] z wniosku Skarżącego z dnia 24 lipca 2024 r. o wypłatę ryczałtu z tytułu przeniesienia była już przedmiotem rozpoznania i orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r. o sygn. akt II SAB/Po 154/24 (zwanym dalej "wyrokiem II SAB/Po 154/24"), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu:
- 5) zobowiązał Komendanta do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 23 lipca 2024 r. w terminie 30 dni od dnia doręczenia Komendantowi prawomocnego wyroku wraz z aktami;
- 6) stwierdził, że Komendant dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i że przewlekłość ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa;
- 7) w pozostałym zakresie oddalił skargę;
- 8) a także zasądził koszty postępowania.
Na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez Komendanta, wyrokiem z dnia 8 stycznia 2026 r. o sygn. akt III OSK 158/25, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją i orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.
Przywołać należy w tym miejscu pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3030/21, który nie podzielając poglądów wyrażanych w postanowieniach NSA z dnia: 3 marca 2020 r., sygn. akt I OZ 165/20; 11 grudnia 2019 r., sygn. akt I OZ 1260/19; 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I OZ 407/18, stwierdził, że kwestia związana z nieprawidłową realizacją wniosku o udostępnienie informacji publicznej, po wydaniu prawomocnego wyroku zobowiązującego do załatwienia tego właśnie wniosku w sposób wyraźnie wskazany w wyroku, nie może być przedmiotem kolejnej skargi na bezczynność organu w rozpoznaniu tego samego wniosku. W sytuacji, gdy bezczynność organu została już stwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu, wszczynanie kolejnego postępowania sądowego w tym samym przedmiocie jest niedopuszczalne i godzi w zasadę powagi rzeczy osądzonej. NSA podniósł ponadto, że w takim przypadku stronie, gdy organ w dalszym ciągu unika realizacji obowiązku nałożonego przez Sąd w prawomocnym wyroku, przysługuje skarga w trybie art. 154 § 1 P.p.s.a.
Sąd obecnie orzekający stoi na stanowisku, że przywołany pogląd NSA znajduje zastosowanie również w niniejszej sprawie dotyczącej przewlekłości organu w postępowaniu administracyjnym. Wskazać należy, że na podstawie art. 154 § 1 P.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania skarżący, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 154 § 1 P.p.s.a., może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 154 § 2 P.p.s.a.).
Ponadto w orzecznictwie zwraca się również uwagę, iż samo wydanie wyroku na bezczynność nie wyklucza i nie zamyka stronie drogi do skorzystania ze skargi na bezczynność w tej samej sprawie administracyjnej. Uwarunkowane jest to jednak tym, że poprzedni wyrok musi zostać wykonany. W przeciwnym bowiem wypadku organ nadal jest nim związany. Dopóki zatem prawomocne orzeczenie uwzględniające skargę na bezczynność i wyznaczające organowi termin do załatwienia sprawy nie zostanie wykonane, to nie jest również możliwe wywiedzenie kolejnej skarga na bezczynność, dotyczącej tej samej sprawy administracyjnej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2018r., sygn. akt I OZ 965/18, oraz z dnia 25 lutego 2020r., sygn. akt I OSK 2883/19 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe przywołane poniżej orzeczenia sądów administracyjnych).
Sąd miał przy tym na uwadze, iż niniejsza skarga została wniesiona po pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, to jednakże w ocenie składu orzekającego o wykonaniu wyroku w świetle uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów NSA z 3 września 2013 r., sygn. akt I OPS 2/13 (ONSAiWSA z 2014 r. nr. 1 poz.
- 2) można mówić wyłącznie w sytuacji gdy pozostawienie podania bez rozpoznania było zasadne.
We wskazanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż pozostawienie podania bez rozpoznania jest formą zakończenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona nie usunęła braków podania w terminie, mimo prawidłowego wezwania i pouczenia. Jeżeli więc organ prowadzący postępowanie pozostawia podanie bez rozpoznania, mimo że nie zachodzą przesłanki warunkujące podjęcie tej czynności materialno-technicznej (np. wezwanie organu wystosowane na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. było wadliwe (wyrok NSA z dnia 22 lutego 2012 r., II GSK 3/11), to pozostaje on w bezczynności, bo odmawia rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji.
Co istotne na gruncie niniejszej sprawy, oceny czy organ pozostaje nadal w bezczynności w opisanych wyżej okolicznościach tj. po pozostawieniu podania bez rozpoznania dokonuje się w ramach skargi na niewykonanie wyroku oceniając prawidłowość pozostawienia podania bez rozpoznania. Dochodząc do powyższych wniosków Sąd miał na uwadze, iż rozpoznając kolejną skargę na przewlekłość nie może ponownie zobowiązać organu do rozpoznania wniosku Skarżącego zakreślając mu nowy termin załatwienia sprawy, ponieważ powyższe niweczyłoby całkowicie poprzedni wyrok określający już termin na rozpoznanie wniosku. Należy mieć na uwadze, iż wydanie kolejnego wyroku zobowiązującego organ do rozpoznania tego samego wniosku mogłoby rodzić problemy, który termin jest dla organu wiążący, a przede wszystkim czy w okresie pomiędzy wydaniem wyroku a jego uprawomocnieniem organ zobowiązany jest do działania.
Ponadto należy mieć na uwadze, iż przepisy prawa nie stoją na przeszkodzie w wielokrotnym składaniu skargi na niewykonanie wyroku. Natomiast w razie wydania kolejnego wyroku orzekającego o zobowiązaniu organu do załatwienia w zakreślonym terminie od dnia uprawomocnienia wyroku sprawy prowadziłoby poważne problemy w zakresie oceny bierności organu pomiędzy wydaniem drugiego wyroku a jego uprawomocnienie, co z uwagi na możliwość wniesienia skargi kasacyjnej może ulec znacznemu przedłużeniu.
W tym miejscu wskazać należy, iż do momentu nowelizacji art. 154 P.p.s.a. orzecznictwo dopuszczało możliwość wnoszenia zarówno skargi na niewykonanie wyroku jak i skargi na bezczynność w sprawach gdzie sąd uchylał akt organu administracji publicznej. Obecnie, na co wskazuje się w doktrynie, wyeliminowano "dwutorowość przysługujących w przypadku niewykonania wyroku środków prawnych. Zmiana ta, jak tłumaczono w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej, związana była z jednoczesną modyfikacją art. 149 (zob. VII kadencja, druk sejm. nr 1633, uzasadnienie, s. 22)" (zob. J. Wegner [w:] T. Kolanowski, J. Wegner, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2026, art. 154.).
Z tych też względów, w ocenie Sądu, jedynym środkiem zwalczania dalszej opieszałości organu po wydaniu wyroku zobowiązującego go do załatwienia sprawy, nawet pomimo pozostawienia podania bez rozpoznania, jest skarga na niewykonanie wyroku, a nie kolejna skarga na opieszałość organu.
W tym miejscu jeszcze raz należy zaznaczyć, iż w uchwale składu siedmiu sędziów z 3 września 2013 r, sygn. akt I OPS 2/13 (ONSAiWSA z 2014 r. nr. 1 poz.
2) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż pozostawienie podania bez rozpoznania jest formą zakończenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy strona nie usunęła braków podania w terminie, mimo prawidłowego wezwania i pouczenia. Jeżeli więc organ prowadzący postępowanie pozostawia podanie bez rozpoznania, mimo że nie zachodzą przesłanki warunkujące podjęcie tej czynności materialno-technicznej, to pozostaje w dalszej bezczynności.
Odnosząc powyższe uwagi na grunt skargi na niewykonanie wyroku wskazać należy, iż w razie oceny w ramach skargi na niewykonanie wyroku, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania było nieskuteczne, to zasadnym może okazać się wymierzenie organowi grzywny z uwagi na fajt, iż pozostaje on - pomimo wyroku zobowiązującego do załatwienia sprawy- nadal w bezczynności.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż w swojej skardze skarżący domagał się ponownie stwierdzenia przewlekłego postępowania Komendanta w sprawie załatwienia wniosku skarżącego z dnia 23 lipca 2024 r., podczas gdy ww. wyrokiem z dnia 21 listopada 2024 r. o sygn. akt II SAB/Po 154/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził już przewlekłość tego organu w ww. postępowaniu i zobowiązał organ do wydania aktu w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku.
W tej sytuacji, zdaniem Sądu, skarżącemu nie przysługiwała skarga na przewlekłość, lecz skarga na niewykonanie wyroku sądu administracyjnego, z którego to środka skarżący również skorzystał, a sprawa zarejestrowana została pod sygnaturą II SA/Po 571/26.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi.