Uzasadnienie
W dniu [...] października 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPPr) Inne o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Organ podał, ze prowadzi działalność w zakresie ochrony przyrody, walorów krajobrazowych oraz wartości historycznych i kulturowych oraz działalności edukacyjnej i turystycznej. Następnie organ wskazał, że jest jednostką budżetową. Innych danych nie przedstawił.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zważył, co następuje
Należy zaznaczyć, iż prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (art. 244 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.).
Przepis art. 245 p.p.s.a. przewiduje możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji, kiedy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) następuje w sytuacji, jeżeli osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W ocenie orzekającego organ nie dopełnił ww. obowiązku. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 roku, I OZ 191/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wymagać trzeba szczególnej zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie nie tylko od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych) ale pogląd ten należy również odnieść do wszystkich innych podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia. Organ wskazał, że jest jednostką budżetową. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885) jednostkami budżetowymi są jednostki organizacyjne sektora finansów publicznych nieposiadające osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na rachunek odpowiednio dochodów budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Jednostka budżetowa działa na podstawie statutu określającego w szczególności jej nazwę, siedzibę i przedmiot działalności (ust. 2 art. 11). Podstawą gospodarki finansowej jednostki budżetowej jest plan dochodów i wydatków, zwany dalej,,planem finansowym jednostki budżetowej" (ust. 3 art. 11). Jak widać z powyższego jednostka budżetowa nie jest podmiotem, który funkcjonuje w,,próżni finansowej" lecz ma realne możliwości finansowe.
Podkreślenia wymaga, że w przedłożonym formularzu PPPr organ skoncentrował swe uwagi jedynie odnosząc się do stanu faktycznego sprawy.
Ponadto skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia tego typu jednostek oraz samorządu terytorialnego od kosztów sądowych, jednostki te obowiązane są przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I FZ 567/06; postanowienie NSA z 26 września 2012 r., sygn. akt II GZ 326/12; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt II GZ 211/13, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślić należy, iż osoba prawna może wykazywać swą sytuację majątkową (finansową, ekonomiczną) za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych, choć podstawowe znaczenie mają dokumenty. W niniejszej sprawie oprócz oświadczenia zawartego w uzasadnieniu wniosku organ nie wykazał żadnymi dowodami istnienia okoliczności, odnośnie trudnej sytuacji finansowej.
Ponadto, zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (por. H. Knysiak – Molczyk [w:[ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 869).
Na marginesie należy zaznaczyć, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego organ nie jest zobowiązany do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy należało, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzec jak w sentencji.