Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 31 października 2013 r. Stowarzyszenie Federacja A w likwidacji, Stowarzyszenie B, Fundacja A, Stowarzyszenie C zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku o wyłączenie sędziów i referendarzy tego Sądu od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 94/13, zainicjowanej skargą T.G. i T.G. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania rozbiórki samowolnie wybudowanych urządzeń. Sędziom oraz referendarzom WSA w Białymstoku wnioskodawcy zarzucili, iż orzekając w sprawach z ich wniosków działali na ich niekorzyść, np. odmawiając prawa do bezpłatnej pomocy pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czy też poprzez niewyłączenie sędziego Stanisława Prutisa, pomimo braku jego bezstronności w sprawie.
Sędziowie WSA w Białymstoku: sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Wojciech Stachurski, sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbary Rymarska oraz referendarze sądowi WSA w Białymstoku: Barbara Romanczuk i Tomasz Oleksicki złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie.
Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt II OW 158/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje
Merytoryczne rozpatrzenie zasadności wniosku poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jego wniesienia.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej: ustawą ppsa., sąd odrzuca wniosek jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej.
Z akt sprawy o sygn. II SA/Bk 94/13 (tom I, k. 159) wynika, że Stowarzyszenie A postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...], sygn. akt [...] zostało rozwiązane i zarządzono jego likwidację. Orzeczenie to stało się prawomocne wobec oddalenia przez Sąd Okręgowy Sąd Gospodarczy w B. VII Wydział Gospodarczy apelacji wniesionej przez to Stowarzyszenie (postanowienie z dnia [...], sygn. akt [...]).
Rozwiązanie stowarzyszenia przez sąd oznacza zakończenie wszelkiej jego działalności, pozostać może jedynie majątek stowarzyszenia, w tym także wierzytelności oraz roszczenia wobec niego. Przeprowadza się likwidację stowarzyszenia, którą zajmuje się likwidator. Jednakże działalność likwidatora rozciąga się jedynie na sprawy majątkowe, a nie na statutową działalność rozwiązanego stowarzyszenia. Przyjmuje się, że w okresie likwidacji stowarzyszenie już nie istnieje, choć jego wykreślenie z rejestru stowarzyszeń jeszcze nie nastąpiło (art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach, t.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm. - por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 263/12, dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oznacza to, że w dacie złożenia wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy, tj. 31 października 2013 r., Stowarzyszenie A nie posiadało już zdolności sądowej wobec uprawomocnienia się z dniem [...] 2012 r. postanowienia o jego rozwiązaniu. Tym samym, Stowarzyszenie nie posiadało zdolności do występowania przed sądem administracyjnym jako strona.
W tej sytuacji, w oparciu o art. 58 § 1 pkt 5 w związku z art. 64 § 3 ustawy ppsa., orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia.
Rozpatrując wniosek w pozostałej części, Sąd uznał go za niezasadny.
Instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami odnoszącymi się do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Dlatego wyłączenie sędziego następuje nie tylko z mocy samego prawa w sytuacjach przewidzianych w art. 18 ustawy ppsa., ale również wówczas, gdy istniejące okoliczności mogą wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego - art. 19 ustawy ppsa. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. We wniosku zgłoszonym do sądu strona obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że wymieniony we wniosku sędzia NSA Ireneusz Henryk Darmochwał i sędzia NSA Stanisław Prutis odeszli w stan spoczynku, zatem nie orzekają już w WSA w Białymstoku. W Sądzie tym nie orzekają również sędzia WSA Piotr Pietrasz, który został delegowany do NSA i sędzia Sławomir Presnarowicz, który został Sędzią NSA i orzeka w NSA. Ponieważ wniosek o wyłączenie sędziego może być złożony jedynie w stosunku do sędziego orzekającego w danym sądzie wojewódzkim, należało oddalić wniosek o wyłączenie tych sędziów wobec ustalenia, że nie orzekają oni obecnie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku i w związku z tym brak jest podstaw do zaistnienia w stosunku do tych sędziów przesłanek określonych w art. 18 i art. 19 ustawy ppsa.
Z kolei, jak wynika z zarządzenia z dnia 5 lutego 2013 r. Przewodniczącego Wydziału I WSA w Białymstoku, sędziowie WSA w Białymstoku: sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, sędzia WSA Mirosław Wincenciak podlegają na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a ustawy ppsa. wyłączeniu od udziału w orzekaniu w niniejszej sprawie z uwagi na udział w wydaniu orzeczenia kończącego postępowanie w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sygn. akt II SA/Bk 1105, II SA/Bk 608/10. W literaturze wskazuje się, że wyłączenie sędziego ze względu na okoliczności wskazane w art. 18 ustawy ppsa. nie wymaga wydania w przedmiocie wyłączenia jakiegokolwiek orzeczenia. Okoliczności uzasadniające wyłączenie stwierdzane są na podstawie oświadczenia sędziego lub strony postępowania. Jest to wystarczająca podstawa, aby sędzia, co do którego istnieją podstawy wyłączenia z mocy ustawy, powstrzymał się od podejmowania czynności procesowych w sprawie (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, s. 190).
Pozostali wskazani we wniosku sędziowie i referendarze orzekający w WSA w Białymstoku złożyli oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich od orzekania w przedmiotowej sprawie wobec braku pomiędzy nimi a którąkolwiek ze stron tego postępowania tego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w niniejszej sprawie. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, że skoro sędzia, którego dotyczy wniosek złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 ustawy ppsa., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2010 r., I OZ 864/10, dostępne w CBOSA). Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości tego oświadczenia, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienie SN z dnia 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55).
Tymczasem wnioskodawcy w żaden sposób nie uzasadnili zgłoszonych we wniosku zarzutów i nie przedstawili jakichkolwiek dowodów, dyskredytujących prawdziwość złożonych przez sędziów i referendarzy oświadczeń. Samo bowiem przeświadczenie wnioskodawców o działaniu wskazanych we wniosku sędziów i referendarzy na ich niekorzyść nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej, w myśl art. 19 ustawy ppsa., ich wyłączenie od orzekania w sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie wnioskodawców o działaniu na niekorzyść strony, wynikające z odmowy przyznania prawa do pełnomocnika z urzędu i całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, gdyż nie jest dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziów orzekających w sprawie tylko z tego powodu, iż nie uwzględnili wniosku dowodowego strony. Niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia w tej materii nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2008 r., sygn. I OZ 665/08, dostępne w CBOSA). Prawidłowość podejmowanych w tym zakresie rozstrzygnięć, podlega kontroli NSA i tylko w tym trybie dopuszczalne jest kwestionowanie niekorzystnych rozstrzygnięć sądu wojewódzkiego.
Należy również wyjaśnić, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności sędziego wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie strony o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez sędziów, lecz konieczne jest wskazanie istotnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 ustawy ppsa. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08, dostępne w CBOSA).
Mając powyższe na względzie Sąd, na mocy art. 19, art. 22 § 2 i § 3 oraz art. 24 § 1 ustawy ppsa., orzekł jak w pkt II sentencji postanowienia.