Uzasadnienie
Łączny zakres przedstawionych do rozpoznania referendarzowi sądowemu wniosków A.Z. o przyznanie prawa pomocy z 27 grudnia 2013 r. (k. 169-170 akt) i 27 marca 2014 r. (k. 197-198) - czyli złożonych przed oddaleniem zażalenia na postanowienie odrzucające (z powodu nieuiszczenia wpisu) wniosek o wymierzenie grzywny organowi - obejmuje częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
W ich uzasadnieniach wnioskodawca podniósł, iż "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych albo przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia w zakresie wnioskowanej pomocy". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego jedyny majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki", mieszkanie oraz nieruchomość rolna. Wnioskodawca nie wykazał żadnych dochodów. Podniósł, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i nie przysługuje mu prawo do jakichkolwiek zasiłków. Wskazał, iż "posiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowania i dochodu (...) a jedynie (...) pomoc w zaspokojeniu jego potrzeb wyżywieniowych bieżących oraz na okres zimowy, w postaci przetworów" / "pomoc w zaspokajaniu konsumpcyjnych potrzeb (...), jako główne źródło wyżywienia (...) na skutek prowadzonych na nich na własne potrzeby konsumpcyjne upraw i jedynie do prywatnej konsumpcji celem przeżycia".
Z unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, wynika, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, jakim jest częściowe zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz profesjonalnego pełnomocnika, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe.
Mając na uwadze powyższe zauważyć należy, iż rozpoznawane obecnie wnioski stanowią kolejny postulat wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie - po wniosku z o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 12-13), a następnie o zwolnienie od kosztów i przyznanie adwokata (k. 117-118). Wnioskodawcy dwukrotnie odmówiono przyznania prawa pomocy (k. 83-88, 136-142), a postępowania w tym zakresie zakończyły się postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającymi zażalenia na orzeczenia Sądu I instancji (k. 102-108, 155-160).
W ostatnim postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z 7 października 2013 r.) wskazano, iż wnioskodawca był wzywany do przedłożenia oświadczeń i określonych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej. W odpowiedzi stwierdził on, że nie posiada żadnych źródeł dochodu i tym samym nie ma źródła utrzymania. Z tego też względu, nie może wykazać swoich wydatków, gdyż ich nie ponosi, może natomiast przedstawić wydatki ponoszone przez członków jego rodziny, którzy w świetle przepisów ppsa, nie stanowią jego rodziny, gdyż nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego i z nim nie mieszkają. Stwierdził, że przedłożył dowody potwierdzające regulowanie przez te osoby wydatków na energię elektryczną i opłat eksploatacyjnych za mieszkanie oraz podatku od nieruchomości. Podał, że nie ma możliwości przedstawienia wydatków na wyżywienie, gdyż rodzina wspomaga go w formie posiłków i artykułów spożywczych.
Wyjaśnił, że w mieszkaniu mieszka, budynek mieszkalny i grunt o pow. "[...]" m², na którym jest posadowiony ten budynek, nie nadają się do jakiegokolwiek wykorzystania, podobnie jak działka o pow. "[...]" m², porośnięta krzewami i drzewami, na której znajdują się ponadto pozostałości fundamentów. Odnośnie nieruchomości rolnej o pow. "[...]" ha wyjaśnił, że ten grunt wykorzystuje pod uprawę warzyw na własny cel. Wnioskodawca załączył m.in. kopie dowodów wpłaty za podatki od nieruchomości i podatek rolny, opłat czynszowych, wyciągi z rachunku bankowego ze stanem konta i faktycznie dostępnych środkach oraz kopie aktów notarialnych o fragmentarycznej treści.
Sąd uznał, iż wyjaśnienia te uniemożliwiają dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się sytuacja majątkowa wnioskodawcy. Wywodząc, że jest osobą ubogą, która nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani dochodów, faktycznie nie ujawnił on źródła utrzymania siebie i źródła finansowania ponoszonych wydatków, w tym związanych z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Podał wprawdzie, że wszelkie wydatki związane z utrzymaniem jego i jego majątku ponosi rodzina, która - jak zaznaczył - nie jest rodziną, gdyż osoby te nie mieszkając z nim i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Nie wskazał jednak, kto rzeczywiście udziela mu tej pomocy, w jakiej formie i zakresie. Bez wyjaśnienia pozostawił również kwestie związane z posiadanymi nieruchomościami, w szczególności dotyczące ich przeznaczenia i wartości. Na ocenę możliwości finansowych osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ma natomiast wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych przez nią zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych, tym bardziej, gdy w skład tego majątku wchodzi kilka nieruchomości różnego rodzaju.
Zostało podkreślone, że wnioskodawca był wielokrotnie wzywany do uzupełnienia składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy, przez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Bez wątpienia ma więc świadomość, że brak szczegółowych wyjaśnień może przesądzić o odmowie przyznania prawa pomocy. Powtórzono, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i z tego względu może być przyznane tylko wtedy, gdy strona wiarygodnie wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W sytuacji, gdy strona posiada majątek o potencjalnie znacznej wartości, aktualny brak uzyskiwania przez nią dochodów nie może sam w sobie uzasadniać przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej bowiem sytuacji trudno wnioskodawcę uznać za osobę rzeczywiście należącą do grona osób ubogich.
Oddalając zażalenie na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 listopada 2013 r. wskazał, iż w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym niedopełnienie przez stronę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 ppsa dodatkowych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości (niewiarygodną), uzasadnia nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taki kierunek wykładni art. 255 ppsa był przyjmowany dotąd również w tych sprawach, w których z żądaniem przyznania prawa pomocy zwracał się sam wnioskodawca, wobec czego powinien on mieć świadomość skutków prawnych nieprzedstawienia tych wszystkich informacji, które zostały uznane przez Sąd I instancji za istotne z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie budzi wątpliwości stanowisko Sądu I instancji, który przyjął, że przedstawienie przez osobę wezwaną tylko tych danych, które ona uznaje za stosowne nie pozwala na uwzględnienie wniosku, jeżeli niewyjaśnione pozostały okoliczności dotyczące tak źródeł dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę, jak i należących do niego składników majątkowych, które mogłyby stanowić wystarczające źródło utrzymania oraz finansowania ponoszonych innych bieżących wydatków gospodarstwa domowego.
Pozostawanie przez osobę składającą wniosek o przyznanie prawa pomocy w stanie ubóstwa nie jest uzależnione od subiektywnego nastawienia wnioskodawcy do swojej sytuacji majątkowej, ale od przyjętej przez Sąd oceny tejże sytuacji, która rozważana być musi w oparciu o zobiektywizowane kryteria. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie stwierdził, że niewskazanie przez wnioskodawcę, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni jego sytuację majątkową niewyjaśnioną. Nie można bowiem za niewadliwą podstawę przyznania prawa pomocy uznać ustalenia, które opis sytuacji materialnej wnioskodawcy sprowadza do wskazania, że jest on osobą bezrobotną, bez jakichkolwiek własnych dochodów i źródeł utrzymania, która czerpie środki potrzebne do przeżycia z pomocy nieokreślonych bliżej osób, aczkolwiek zaliczanych do szeroko pojmowanych członków rodziny, a posiadane składniki majątkowe (nieruchomości), z racji przyjętej oceny o nieopłacalności ich gospodarczego wykorzystania, przybierają charakter niejako "niedochodowy".
Stwierdzając zatem, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w warunkach niniejszej sprawy prawo wnioskodawcy do sądu nie zostało naruszone. Wnioskodawca, nie wykazując, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, nie może być bowiem traktowany jako osoba, która wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy, pozbawiona zostaje prawa do sądu.
Pomimo wskazań zawartych w postanowieniach Sądów, wnioskodawca występując z kolejnymi wnioskami nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Wyjaśnienie w tychże postanowieniach jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go rzetelnymi i pełnymi informacjami we wskazanym zakresie usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu obecnych jego wniosków i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca ich uwzględnienie. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania wnioskodawcy oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że tym razem wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W konsekwencji brak jest podstaw do uznania, że od czasu postanowień Sądu nastąpiła w tym względzie zmiana okoliczności sprawy.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.