Uzasadnienie
Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF w związku ze skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...], H. S. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Wg zawartych w nim informacji, wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i 15-letnim uczącym się synem. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 200 m² oraz 16-arową działkę, zaś źródło dochodów stanowi wynagrodzenie za pracę jej i męża w wysokości odpowiednio 2 i 2,5 tys. zł. (wg oznaczenia stosownej rubryki wniosku PPF, są to kwoty brutto).
Wnioskodawczyni wskazała, że pomimo wykonywania pracy przez nią i męża, jest im bardzo trudno, gdyż mają jeszcze "troje dzieci żonatych, z których 1 nie pracuje, a 2 pozostałych zarabia po 1100 zł., tj. najniższą krajową i mają po jednym małym dziecku". Z tego względu muszą im pomagać finansowo, przekazując pieniądze na opłaty i jedzenie.
Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje:
Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie osobie wnioskującej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wniosek H. S. dotyczy przyznania jej tego prawa w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a.
Ocena sytuacji materialnej wnioskodawczyni opierająca się przede wszystkim na fakcie posiadania przez nią i zamieszkujących z nią członków rodziny (męża i syna) w pełni zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych i do tego nie najniższych względem potrzeb 3-osobowej rodziny dochodów nie wykazuje jednak spełnienia przez nią powyższej przesłanki.
Niezależnie od przyczyn jakie w obiektywnym ujęciu mogą uzasadniać przyznanie osobie wnioskującej prawa pomocy, należy zwrócić uwagę skarżącej na ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że przyznanie tego prawa /szczególnie w zakresie całkowitym – a więc objętym jej wnioskiem/ powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, samotnych, pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10).
H. S. z opisanych powyżej względów do takich osób się bez wątpienia nie zalicza, wobec czego jej wniosek może podlegać rozpoznaniu wyłącznie pod względem ewentualnego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe i wydatki składają się na koszty sądowe) lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata; przesłanką tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Z uwagi na przedstawioną w uzasadnieniu wniosku argumentację H. S. należy stwierdzić, że także ta przesłanka nie została przez nią spełniona. Skarżąca wywodzi swoją trudną sytuację i brak możliwości poniesienia kosztów postępowania z konieczności udzielania swoim odrębnie mieszkającym dzieciom, posiadającym własne rodziny, finansowego wsparcia z uwagi na dotykające ich trudności w zaspokajaniu bieżących potrzeb.
Takie stanowisko, o ile znajduje całkowite uzasadnienie i zrozumienie w czysto ludzkich relacjach łączących blisko spokrewnione ze sobą osoby (w niniejszym przypadku rodziców wraz z dziećmi i wnukami) a znajdujące wyraz w chęci wzajemnej pomocy i wsparcia, to z punktu widzenia ustawowego obowiązku ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 200 P.p.s.a) i opisanych przesłanek przyznawania prawa pomocy, nie może być jednak uwzględnione.
Przyznanie tego prawa pozostaje bowiem w ścisłym związku z możliwością poniesienia kosztów postępowania (tj. opłacenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z wyboru) i ewentualnie wynikającym z tego uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, ale odnoszonym wyłącznie do osoby wnioskującej i tych, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe. Jako takie osoby wskazała ona wyłącznie męża i jednego zamieszkującego z nimi syna, który z racji wieku uczy się i pozostaje na ich utrzymaniu. W kontekście ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, tylko zatem do tych osób odnoszone są wykazane przez nią dochody i brak jest jakichkolwiek podstaw, aby kwalifikować je jako źródło zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych innych jeszcze osób, względem których nie ciąży już na niej prawny obowiązek dostarczania środków utrzymania. Przyjęcie toku rozumowania przedstawionego przez skarżącą - abstrahując od osobnego zamieszkiwania dzieci którym pomaga, wymagałoby szczegółowego wykazania przez nią posiadanego przez nie majątku, dochodów i ponoszonych wydatków, czego nie uczyniła. W opisanej zatem sytuacji, dzieci te, jeżeli znajdują się w niedostatku, mogą korzystać np. ze wsparcia powołanych do tego instytucji (w tym ośrodków pomocy społecznej).
Jakkolwiek pogląd co do kwalifikacji osób za pozostające lub nie z osobą wnioskującą we wspólnym gospodarstwie domowym może nie mieć akceptacji skarżącej lub budzić jej zdziwienie, niemniej jednak jego prawidłowość obrazuje postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r. II OZ 1054/11, zgodnie z którym "nie bierze się pod uwagę wydatków związanych z pomocą świadczoną innej osobie np. matce, jeśli nie zostanie wykazane, że prowadzi się z nią wspólne gospodarstwo domowe, ani też jakie są chociaż w przybliżeniu koszty związane z tą pomocą".
Wniosek H. S. w żaden sposób nie potwierdza przy tym trudnej sytuacji materialnej jej oraz zamieszkującego wspólnie męża i syna, nie wykazuje też żadnego zagrożenia uszczerbkiem nie tylko dla ich koniecznego utrzymania, ale i jakimkolwiek uszczerbkiem (przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, koszy leczenia, niezbędne wydatki związane z edukacją dzieci), a nie wszystkie ponoszone wydatki, które w razie potrzeby osoba wnioskująca ma obowiązek ograniczyć celem poczynienia stosownych oszczędności.
Przeciwnie, skoro skarżąca, niezależnie od obciążających ją i męża wydatków związanych z utrzymaniem siebie i syna oraz domu jest w stanie wygospodarować środki finansowe na pomoc dla innych prowadzących odrębne gospodarstwa domowe dzieci, należy uznać, że pomimo braku kwotowego określenia we wniosku tych wydatków, jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i zamieszkujących wspólnie osób wygospodarować środki na pokrycie kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Przyjmując tok myślenia zaprezentowany przez skarżącą, zawsze możnaby wytypować jakieś wydatki, które dla osoby wnioskującej będą miały priorytetowe znaczenie względem kosztów sądowych (kosztów postępowania).
Wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych wskazuje, że nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osób ubiegających się o jego przyznanie, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni; sytuacja taka nie zachodzi w przypadku H. S. Do ponoszenia kosztów postępowania zobowiązane są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), w szczególności dotyczy to osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 13 października 2009 r. II OZ 853/09); warunki te wnioskodawczyni spełnia.
Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw.
Z braku podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.