Uzasadnienie
Spółka Akcyjna "Drukarnie B." sprowadziła ze Szwecji w okresie od dnia 14 października 1993 r. do dnia 22 lutego 1994 r. towary w postaci elementów linii drukarskiej twierdząc, że stanowią one przedmiot aportu wspólnika zagranicznego wymienionego w uchwale o podwyższeniu kapitału akcyjnego. Spółka wezwana przez organ celny do nadesłania aktualnego wypisu z rejestru handlowego dotyczącego podwyższenia kapitału Spółki przez wniesienie wkładu niepieniężnego poinformowała, że nie posiada takiego wypisu, bowiem w sądzie rejestrowym toczy się w tej sprawie postępowanie wszczęte na wniosek strony z dnia 12 kwietnia 1995 r.
W związku z tym, że Spółka nie dokonała zgłoszenia towaru do odprawy celnej Dyrektor Urzędu Celnego w T. wymierzył "Drukarniom B." S.A. należności celne i należności podatkowe oraz opłatę manipulacyjną od sprowadzonego towaru.
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzja z dnia 20 sierpnia 1996 r. uchylił zaskarżona odwołaniem Spółki powyższą decyzję w części dotyczącej wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej i w tym zakresie umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji i utrzymał w mocy tę decyzję w części wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej w kwocie 480 zł oraz w pozostałym zakresie. W ocenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł zwolnieniu od cła na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego podlegają towary, które spełniają następujące przesłanki:
a/ zostały wniesione do kapitału akcyjnego spółki jako przedmiot wkładu niepieniężnego wspólnika zagranicznego, b/ maja charakter środków trwałych, c/ zostały określone w statucie spółki albo w notarialnie zaprotokołowanej uchwale zgromadzenia akcjonariuszy o podwyższeniu kapitału akcyjnego spółki oraz we wpisie do rejestru handlowego jako wkład niepieniężny podmiotu zagranicznego.
Warunkiem dopuszczenia towaru jako zwolnionego od cła jest zatem przedstawienie przez podmiot dokumentów potwierdzających fakt wniesienia aportu przez podmiot zagraniczny, tj. uchwały zgromadzenia akcjonariuszy o podwyższeniu kapitału akcyjnego spółki poprzez wniesienie wkładu niepieniężnego przez podmiot zagraniczny i wpis do rejestru handlowego; dokumenty te powinny zawierać oznaczenie przedmiotu wkładu niepieniężnego. Tymczasem wpis uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia 29 września 1993 r. o podwyższeniu kapitału akcyjnego Spółki do rejestru handlowego został dokonany postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 12 września 1995 r., a zatem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 17 grudnia 1997 r. I SA/Gd 1715/96 oddalił skargę "Drukami B." Spółki Akcyjnej na powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł. W ocenie Sądu warunkiem dopuszczenia towaru jako wolnego od cła przywozowego jest przedstawienie w dniu odprawy celnej dokumentów potwierdzających fakt wniesienia aportu przez podmiot zagraniczny. Takimi niezbędnymi dokumentami są: uchwała zgromadzenia akcjonariuszy zawierająca postanowienie o podwyższeniu kapitału akcyjnego Spółki przez wniesienie wkładu niepieniężnego przez podmiot zagraniczny oraz wpis do rejestru handlowego. Z obu tych dokumentów musi wynikać oznaczenie przedmiotu wkładu niepieniężnego. Skarżąca spełniła tylko jedne warunek, a mianowicie przedłożyła uchwałę nadzwyczajnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia 29 września 1993 r. o podwyższeniu kapitału akcyjnego Spółki przez wniesienie wkładu niepieniężnego przez akcjonariusza zagranicznego. W ocenie Sądu trudności związane z zarejestrowaniem powyższej uchwały nie mogą sanować braków formalnych wniosku strony o zastosowanie zwolnienia od cła, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego.
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajna, w której zarzucił rażące naruszenie prawa przez obrazę następujących przepisów:
1/ art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego przez błędną jego wykładnię, a w szczególności ustalenie, że jednym z warunków zwolnienia od cła na podstawie tego przepisu było okazanie w dniu odprawy celnej przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą postanowienia sądu prowadzącego rejestr handlowy potwierdzającego fakt wniesienia aportu przez wspólnika zagranicznego, 2/ art. 97 par. 1 pkt 4 oraz art. 100 par. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wobec "faktycznego przyjęcia", że organ celny może, nie oczekując na postanowienie sądu prowadzącego rejestr handlowy potwierdzające fakt wniesienia w określonej formie aportu przez wspólnika zagranicznego samodzielnie ocenić, czy przedmiot obrotu towarowego z zagranicą stanowi wkład niepieniężny, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego, bądź składnik takiego aportu, 3/ art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego w wyniku przejścia do porządku dziennego nad oczywistą rozbieżnością stanowisk organów celnych, jaka wystąpiła na tle tego samego stanu faktycznego", bowiem część elementów tej samej linii drukarskiej została zwolniona od cła jako stanowiąca część składowa aportu wspólnika zagranicznego.
Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania albo o uchylenie tego wyroku i uchylenie decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł i poprzedzającej ją decyzję Urzędu Celnego w T. Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Trafny jest zarzut rażącego naruszenia przepisu art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego, który stanowił, że przywóz towarów z zagranicy w ramach ustanowionych norm jest wolny od cła i od wymaganego zgodnie z art. 7 pozwolenia, jeżeli przedmiotem przywozu są środki trwałe stanowiące przedmiot wkładu niepieniężnego podmiotu zagranicznego z zastrzeżeniem nieodstępowania przez okres 3 lat, licząc od dnia odprawy celnej. Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że z powyższego przepisu wynika obowiązek podmiotu dokonującego obrotu z zagranicą przedłożenia w dniu odprawy celnej "wpisu do rejestru handlowego" dokonał bowiem nieprawidłowej wykładni tego przepisu. Należy podzielić pogląd prawny wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1998 r. III ZP 49/97 /OSNAPU 1998 nr 16 poz. 473/, w której stwierdzono, że: "Dla uznania w postępowaniu celnym towarów przywiezionych z zagranicy przez podmiot zagraniczny i będących środkami trwałymi za stanowiące przedmiot wkładu niepieniężnego przeznaczonego na podwyższenie kapitału akcyjnego nie jest konieczne zarejestrowanie zmiany statutu spółki akcyjnej /art. 14 ust. 1 pkt 39 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/." W konsekwencji powyższego nie można więc było uznać, jak uczynił to Naczelny Sąd Administracyjny, za dokument warunkujący zwolnienie od cła, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 39 uchylonego już Prawa celnego, wypisu z rejestru handlowego. Dla uzyskania zwolnienia od cła rzeczy stanowiących przedmiot aportu jest natomiast niezbędne przedłożenie w postępowaniu celnym odpisu uchwały podjętej przez zgromadzenie wspólników spółki akcyjnej i sporządzonej w formie aktu notarialnego, a określającej przedmiot aportu.
Nie jest trafny zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego naruszenia art. 97 par. 1 pkt 4 oraz art. 100 par. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przede wszystkim należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku stwierdził, iż "dopuszczalne jest zakreślenie stronie terminu dla uzupełnienia materiału dowodowego, jednakże materiał ten może mieć znaczenie dla zwolnienia od cła tylko wtedy. kiedy odnosi się do stanu istniejącego w dacie przedstawienia towaru odprawy''. Z powyższego stwierdzenia nie wynika jednak, że Sąd uznał za dopuszczalne zawieszenie postępowania celnego na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał, zaś, że zarejestrowanie przez sąd w rejestrze handlowym zmiany wysokości kapitału akcyjnego, postanowionej wcześniejszą uchwała zgromadzenia akcjonariuszy sporządzoną w formie aktu notarialnego, za zagadnienie wstępne w rozumieniu tego przepisu. Powyższy pogląd Sądu jest wszakże nieprawidłowy w tym zakresie. w jakim rozpatrzenie i rozstrzygnięcie przez organ celny sprawy uzyskania zwolnienia celnego na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego byłoby uwarunkowane określeniem stronie terminu do przedłożenia wypisu z rejestru handlowego. Jak bowiem podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wymienionej uchwały o wystąpieniu drugiej spośród kumulatywnych przesłanek wymienionych w art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego /uznanie środka trwałego za stanowiący przedmiot aportu/ nie decydowało zarejestrowanie przez sąd w rejestrze handlowym zmiany wysokości kapitału akcyjnego, postanowionej wcześniej uchwałą zgromadzenia akcjonariuszy sporządzoną w formie aktu notarialnego, a zatem żądanie przedstawienia takiego dokumentu jest pozbawione podstawy prawnej. Nie ulega także wątpliwości, że wynik postępowania rejestrowego, wszczętego przed sądem rejestrowym wskutek zgłoszenia przez zarząd podwyższenia wysokości kapitału akcyjnego celem wpisania do rejestru takiej zmiany jednego z elementów treści statutu, nie byłby rozstrzygnięciem przez sąd rejestrowy zagadnienia wstępnego, warunkującego rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w postępowaniu celnym przy zastosowaniu art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego. Brak przeto tego elementu zależności przesądzał o braku obowiązku organu celnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa.
Sąd Najwyższy nie uznał za trafny zarzutu rażącego naruszenia art. 7 i art. 8 Kpa, bowiem zarzut ten jest w istocie gołosłowny, skoro powołuje się na bliżej nieokreślone decyzje Urzędu Celnego w P., w których, według twierdzenia wnoszącego rewizje nadzwyczajną część elementów tej samej linii drukarskiej została zwolniona od cła jako stanowiącą część składową aportu wspólnika zagranicznego.
Biorąc powyższe pod rozwagę Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
Zdanie Odrębne
Zdanie odrębne Andrzeja Wasilewskiego w sprawie III RN 114/98
Niniejszym zgłaszam zdanie odrębne zarówno w odniesieniu do sentencji, jak i treści uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1999 r., III RN 114/98. A oto uzasadnienie mego stanowiska w tej sprawie:
Art. 14 ust. 1 pkt 39 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm. - powoływanej nadal jako: Prawo celne/, którego odpowiednikiem na gruncie aktualnie obowiązującego porządku prawnego jest art. 190 par. 1 pkt 34 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./, wprowadził wyjątkową regulacje prawną mającą na celu przyznanie podmiotom zagranicznym przywileju zwolnienia od cła sprowadzanych na obszar polskiego obszaru celnego środków trwałych w celach inwestycyjnych. Przepis ten określa równocześnie cztery przesłanki prawne, które muszą zostać spełnione, aby na jego podstawie towar zgłoszony do odprawy celnej mógł zostać zwolniony od cła:
po pierwsze - towar ten musi mieć charakter tzw. środków trwałych;
po drugie - towar ten stanowić musi przedmiot tzw. wkładu niepieniężnego /aportu/;
po trzecie - towar ten musi stanowić przedmiot aportu tzw. podmiotu zagranicznego; oraz po czwarte - towar ten nie może być odstępowany na rzecz innych podmiotów przez okres 3 lat.
Użyty w art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego /a w aktualnym stanie prawnym odpowiednio w art. 190 par. 1 pkt 34 Kodeksu celnego/ zwrot normatywny "przedmiot wkładu niepieniężnego nie został zdefiniowany w przepisach tej ustawy. Dlatego, zgodnie z zasadą jedności porządku prawnego, należy przyjąć, że w danym wypadku przepis ten nawiązuje wprost do pojęcia prawnego występującego na gruncie przepisów Kodeksu handlowego i powinno być ono interpretowane zgodnie z jego postanowieniami. Określenie tzw. wkładu niepieniężnego, czyli aportu, używane jest w licznych przepisach Kodeksu handlowego /por. w szczególności: art. 311 par. 2 i 3, art. 312 par. 1, art. 314 par. 1 i 3, art. 330 pkt 6, art. 331 par. 1 pkt 3, art. 336, art. 434, art. 439 par. 2 pkt 5 Kh/, nie zostało ono jednak zdefiniowane ustawowo. Z przepisów Kodeksu handlowego wynika jednak, że przedmiotem tzw. wkładu niepieniężnego /aportu/ mogą być wszelkie wartości majątkowe, które nie mają charakteru tzw. wkładów pieniężnych, a więc mogą być nimi między innymi także tzw. środki trwałe /art. 311 par. 2 w związku z art. 312 par. 1 Kh/. Przy czym wniesienie tzw. wkładu niepieniężnego, który z istoty swej służyć ma pokryciu kapitału akcyjnego spółki /art. 311 par. 2 Kh/, łączy się zawsze z koniecznością przestrzegania szeregu bezwzględnie obowiązujących /iuris cogentis/ norm postępowania, które stwarzać mają szczególną gwarancję pewności obrotu prawnego. W szczególności należy mieć na uwadze, że określenie wysokości kapitału akcyjnego spółki należy zawsze do tzw. obligatoryjnych postanowień statutu spółki /art. 309 par. 1 Kh/. Z kolei statut spółki /art. 308 Kh/ oraz każda jego zmiana, w tym także zmiana dotycząca określenia tzw. wkładu niepieniężnego /aportu/ przeznaczonego na podniesienie kapitału akcyjnego spółki, pod rygorem nieważności, powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego /art. 431 par. 1 w związku z art. 308 Kh/. Następnie zarząd spółki obowiązany zgłosić ją do rejestru handlowego /art. 431 par. 2 oraz art. 439 Kh/.
Przy czym równocześnie z wpisem o zmianie statutu spółki należy wpisać do rejestru zmiany danych, które określone zostały w art. 330 Kh, a więc także danych dotyczących wkładów niepieniężnych /art. 431 par. 3 w związku z art. 330 pkt 6 Kh/.
Ponadto ustawa wyraźnie stanowi, że zmiana statutu spółki nie wywołuje skutków prawnych erga omnes przed jej zarejestrowaniem /art. 431 par. 4 Kh/, co oczywiście odnosi się również do zmiany statutu wynikającej z uchwały w sprawie wniesienia tzw. wkładu niepieniężnego.
Z powyższego wynika, że - praktycznie rzecz ujmując - podmiot zagraniczny, który zamierza skorzystać z przywileju zwolnienia z cła, o którym mowa w art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego /a aktualnie w art. 190 par. 1 pkt 34 Kodeksu celnego/, powinien przedstawić organowi celnemu akt notarialny uchwały zgromadzenia wspólników w sprawie przeznaczenia określonych w tej uchwale środków trwałych na pokrycie wartości tzw. wkładu niepieniężnego tego podmiotu zagranicznego /art. 431 par. 1 oraz art. 432 par. 1 Kh/. Wówczas, zważywszy, że podjęcia takiej uchwały przez zgromadzenie wspólników z mocy prawa /ex lege/ przesadza o obowiązku zarządu spółki dokonania stosownego zgłoszenia do rejestru handlowego, co w rezultacie doprowadzić ma do zarejestrowania dokonanej zmiany statutu /art. 431 par. 2 - par. 4 Kh/, organ celny powinien z urzędu wydać postanowienie o zawieszeniu postępowania na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 oraz art. 100 Kpa w związku z art. 2 Prawa celnego /aktualnie na podstawie art. 201 par. 1 pkt 2 oraz art. 203 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm. w związku z art. 262 Kodeksu celnego/. Należy bowiem podkreślić, że art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego /aktualnie art. 190 par. 1 pkt 34 Kodeksu celnego/ należy interpretować mając na uwadze dyspozycję art. 431 par. 4 Kh oraz stosując go w sposób, który praktycznie pozwala na wyważoną i równoczesną realizację celów jakim oba te przepisy służą.
Tymczasem z ustaleń dokonanych w toku postępowania dowodowego w rozpoznawanej sprawie wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że uchwała zgromadzenia wspólników z dnia 28 września 1993 r. o podwyższeniu kapitału akcyjnego spółki poprzez wniesienie przez podmiot zagraniczny tzw. wkładu niepieniężnego /aportu/ podjęta została wprawdzie przed datą dokonaniem obrotu towarowego z zagranica, tzn. przed dokonaniem zgłoszenia celnego i odprawy celnej, jednakże nie określała ona przedmiotu lub przedmiotów wkładu niepieniężnego /aportu/, co w oczywisty sposób uchybiało wymaganiom prawnym jakie w odniesieniu do uchwały w sprawie wniesienia tzw. wkładu niepieniężnego /aportu/ określone zostały przepisami art. 311 par. 2 w związku z art. 312 par. 1 pkt 1 Kh.
Dlatego uchwała ta nie dawała organowi celnemu możliwości identyfikacji towaru zgłoszonego do odprawy celnej jako przedmiotu tzw. wkładu niepieniężnego podmiotu zagranicznego przeznaczonego na podwyższenie kapitału akcyjnego spółki, a w konsekwencji na jej podstawie organ celny nie był obowiązany do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 par. 1 pkt 4 Kpa. Dookreślenie przedmiotu tzw. wkładu niepieniężnego /aportu/, które umożliwiało identyfikację towaru zgłoszonego do odprawy celnej, dokonane zostało dopiero w kolejnej uchwale zgromadzenia wspólników, która jednak podjęta została już po dokonaniu odprawy celnej towaru, a więc ta uchwała nie mogła stanowić podstawy dla ubiegania się przez podmiot zagraniczny o zwolnienie celne na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 39 Prawa celnego /aktualnie na podstawie art. 190 par. 1 pkt 34 Kodeksu celnego/, skoro wyraźny przepis ustawy stanowi, że "cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego" /art. 23 ust. 1 Prawa celnego, a aktualnie także art. 85 par. 1 Kodeksu celnego/.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[12] Kpc w związku art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ powinien oddalić rewizję nadzwyczajną w niniejszej sprawie.