Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia 3 kwietnia 1996 r. wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję /nakaz płatniczy/ (...) Wójta Gminy w H., którą ustalono dla Grażyny W. podatek rolny za I półrocze 1996 r. od gruntów rolnych o powierzchni 9,51 ha w łącznej kwocie 225,90 zł. Kolegium Odwoławcze stwierdziło w uzasadnieniu swej decyzji, że podniesiony w odwołaniu strony zarzut, jakoby wymiar podatku rolnego był nieprawidłowy, bowiem nie uwzględniono przysługującego jej zwolnienia od tego podatku z tytułu kupna gruntów, nie jest uzasadniony. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /t.j. Dz.U. 1993 nr 94 poz. 431 ze zm./ od podatku rolnego zwalnia się nabyte w drodze kupna grunty, które przeznaczone są na utworzenie nowego lub powiększenie istniejącego gospodarstwa oraz grunty z Państwowego Funduszu Ziemi objęte w trwałe zagospodarowanie. Natomiast Grażyna W. kupiła w 1994 r. grunt o powierzchni 5 ha, który był zwolniony od podatku rolnego w 1995 r. Jednak następnie, w wyniku zawartej we wrześniu 1995 r. umowy z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, zamieniła ten grunt na grunt o powierzchni 6,57 ha, który nie wchodził w skład Państwowego Funduszu Ziemi. W tej sytuacji utraciła ona prawo do zwolnienia podatkowego na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym. Od tej decyzji strona złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z 19 lutego 1997 r. (...) skargę strony oddalił, a w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdził, że wprawdzie w danym wypadku umowa zamiany gruntów rolnych została zawarta z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa, tym niemniej nabyty w tym trybie przez stronę grunt znajdował się w użytkowaniu Stacji Hodowli Roślin w M. i nie wchodził w skład Państwowego Funduszu Ziemi. Tym samym, zdaniem Sądu, nie zostały w tym wypadku spełnione warunki, o których mowa w art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym, od których uzależnione jest uzyskanie zwolnienia od podatku rolnego.
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego pismem z dnia 19 sierpnia 1997 r. (...) złożył rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku, zarzucając mu rażące naruszenie art. 328 par. 2 Kpc w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ i na podstawie art. 57 ust. 2 tej ustawy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podkreślono w szczególności, że art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym przewiduje dwa stany faktyczne, w których z mocy prawa następuje zwolnienie gruntu od podatku rolnego. Zwolnienie to dotyczy: po pierwsze - gruntów nabytych w drodze kupna na utworzenie nowego lub powiększenie istniejącego gospodarstwa rolnego oraz po drugie - gruntów Państwowego Funduszu Ziemi i gruntów przejętych z tego Funduszu do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, które objęte zostały w trwałe zagospodarowanie. Biorąc pod uwagę, że grunt nabyty przez stronę od Skarbu Państwa nie wchodził w skład Państwowego Funduszu Ziemi, zwolnienie od podatku rolnego mogłoby w danym wypadku wchodzić w grę jedynie wtedy, gdyby okazało się, że spełnione zostały przesłanki nabycia gruntu w drodze kupna i w celu powiększenia istniejącego gospodarstwa. Tymczasem w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano jedynie na to, że grunt nabyty przez skarżącą w drodze umowy zamiany nie należał ani do gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, ani też do Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Natomiast pominięto istotną z punktu widzenia rozstrzygnięcia kwestię oceny prawnej umowy jaką skarżąca zawarła w celu nabycia danego gruntu. W związku z tym w rewizji nadzwyczajnej podniesiono, że Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok w niniejszej sprawie nie dokonał niezbędnej analizy treści umowy notarialnej zawartej w dniu 21 września 1995 r. przez Grażynę W. ze Skarbem Państwa, na mocy której nabyła ona grunt o powierzchni 6,57 ha, od którego naliczony został następnie sporny w niniejszej sprawie podatek rolny. Tymczasem, wywodzi się w rewizji nadzwyczajnej, jakkolwiek umowa ta nazwana została "umową zamiany", to jednak zawiera ona w swej treści tego rodzaju postanowienia, które wymagają szczególnej oceny prawnej; w szczególności z par. 5 tej umowy wynika, że Grażyna W. dopłaci na rzecz drugiej strony umowy kwotę 2.272 zł z tytułu różnicy wartości zamienianych nieruchomości, a ponadto w par. 10 umowy wyraźnie stwierdza się, że Grażyna W. oświadczyła, iż powyższą nieruchomość nabywa z przeznaczeniem do użytkowania rolniczego i na powiększenie prowadzonego gospodarstwa rolnego. Powyższe okoliczności nie mogą wykluczać, że chodzi w danym wypadku o umowę mieszaną /o znamionach zarówno umowy zamiany, jak i umowy sprzedaży/, bądź też, że zawarte zostały de facto dwie odrębne umowy - umowa zamiany oraz umowa sprzedaży. W konsekwencji, dopiero stosowna analiza prawna powyższej umowy notarialnej pozwoli odpowiedzieć na pytanie, czy faktycznie w danym wypadku zawarta została umowa zamiany /art. 603 Kc/, czy też inny rodzaj umowy lub umów. Ma to bowiem istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, czy w danym wypadku właścicielowi gruntu rolnego przysługiwało zwolnienie od podatku rolnego na podstawie art. 12 ust 1 pkt 4 ustawy o podatku rolnym. Niewyjaśnienie powyższych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stanowi zatem rażące naruszenie art. 328 par. 2 Kpc w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /t.j. Dz.U. 1993 nr 94 poz. 431 ze zm./ stanowi podstawę prawną dla zwolnienia od podatku rolnego z mocy prawa na okres pięciu lat w dwu wypadkach: po pierwsze - gdy grunty zostały nabyte w drodze kupna w celu utworzenia nowego lub powiększenia już istniejącego gospodarstwa o powierzchni nie przekraczającej 100 ha oraz po drugie - gdy grunty należące do Państwowego Funduszu Ziemi lub przejęte z tego Funduszu do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa zostały objęte w trwałe zagospodarowanie w celu utworzenia nowego lub powiększenia już istniejącego gospodarstwa o powierzchni nie przekraczającej 100 ha.
W rozpoznawanej sprawie jest bezsporne, że grunt nabyty przez skarżącą w drodze "umowy zamiany" nie należał do Państwowego Funduszu Ziemi, ani też nie został przejęty z tego Funduszu do Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, lecz pozostawał w użytkowaniu Stacji Hodowli Roślin w M. Z tej przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 19 lutego 1997 r. (...) oddalił skargę na decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego. Jednakże, jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, który nie jest związany granicami skargi /art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, w niniejszej sprawie w ogóle nie wyjaśnił, czy w danym wypadku brak było również podstaw dla zwolnienia od podatku rolnego z tytułu nabycia gruntu "w drodze kupna", zakładając brak takiej przesłanki, skoro nabycie gruntu nastąpiło w formie umowy określonej w akcie notarialnym mianem "umowa zamiany". Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżąca już w swym odwołaniu do Kolegium Odwoławczego zwróciła uwagę na okoliczność, że wprawdzie w 1995 r. dokonała zamiany gruntu z Agencją Własności Rolnej u Państwa, ale: "Różnicę ceny tych gruntów dopłaciłam" /co potwierdza treść par. 5 zawartej "umowy zamiany"/. W rewizji nadzwyczajnej wywodzi się trafnie, że jest to okoliczność prawna, której ocena nie jest obojętna dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, zwłaszcza jeżeli zważyć, że sama nazwa zawartej umowy /"umowa zamiany"/ nie przesądza jeszcze ani o jej treści /art. 603-art. 604 Kc/, a w konsekwencji także o jej charakterze prawnym. I to tym bardziej, że w danym wypadku w par. 10 "umowy zamiany" znalazło się ponadto wyraźne stwierdzenie, iż "Grażyna W. (...) powyższą nieruchomość nabywa z przeznaczeniem do użytkowania rolniczego i na powiększenie prowadzonego gospodarstwa rolnego". W tej sytuacji, ponieważ w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku brak jest jakiegokolwiek bliższego wyjaśnienia stanowiska Sądu w tej istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii prawnej, zarzut rewizji nadzwyczajnej rażącego naruszenia art. 328 par. 2 Kpc w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym jest zasadny.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/ w związku z art. 393[12] Kpc orzekł, jak w sentencji.