Uzasadnienie
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.
Stosownie do postanowienia art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145 ze zm./ na listę aplikantów radcowskich "może być wpisana osoba", która spełnia warunki określone w art. 24 ust. 1 pkt 1, 3-5 /czyli a/ ukończyła studia prawnicze w Polsce i uzyskała tytuł magistra prawa lub ukończyła zagraniczne uniwersyteckie studia prawnicze uznane w Polsce za równorzędne oraz włada językiem polskim w mowie i piśmie - art. 24 ust. 1 pkt. 1; b/ korzysta w pełni z praw publicznych - art. 24 ust. 1 pkt. 3; c/ ma pełna zdolność do czynności prawnych - art. 24 ust. 1 pkt. 4 oraz d/ jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego - art. 24 ust. 1 pkt. 5/ i zapewni pokrycie kosztów aplikacji radcowskiej. Użyty w tym przepisie zwrot modalny "może być wpisana" nie upoważnia jednak do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie w sprawie dokonania wpisu określonej osoby na listę aplikantów radcowskich ma charakter decyzji uznaniowej. Interpretacja taka byłaby sprzeczna zarówno z postanowieniami art. 65 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 kwietnia 1997 r. /Dz.U. Nr 78 poz. 483/, jak i z art. 6 ratyfikowanego przez Rzeczpospolita Polska
Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych Społecznych i Kulturalnych /Dz.U. 1977 nr 38 poz. 169/. Skoro bowiem wszelkie warunki realizacji prawa do pracy oraz wyjątki w tym zakresie musza być określone w ustawie /art. 31 ust. 3 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP/, to należy stanąć na stanowisku, że dotyczy to również warunków jakie muszą być spełnione w celu przyjęcia na aplikację radcowską.
Oznacza to, że spełnienie przez określoną osobę warunków, o których mowa w art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesadza o tym, że osoba ta będzie wpisana na listę aplikantów radcowskich, chyba że wyraźny przepis ustawy stanowi inaczej.
Co więcej, żaden spośród wymienionych w art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych warunków prawnych przyjęcia na aplikację radcowską nie daje podstaw do podjęcia uznaniowej decyzji o wpisie lub o odmowie wpisu na listę aplikantów radcowskich. Dotyczy to również wymagania określonego w art. 24 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w myśl którego na listę aplikantów radcowskich wpisana może być jedynie osoba, która "jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego"; wprawdzie w grę wchodzi w tym wypadku przesłanka prawna podlegająca ocenie, tym niemniej ocena ta nie może być dowolna, w każdym wypadku musi opierać się na ustalonych faktach i ocena ta podlega kontroli sądowoadministracyjnej co do jej zgodności z prawem.
Równocześnie należy mieć na uwadze, że wedle stanu prawnego obowiązującego do dnia 15 września 1997 r., tzn. do dnia wejścia w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 22 maja 1997 r. o zmianie - ustawy - Prawo o adwokaturze i ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 75 poz. 471/, przepisy ustawy o radcach prawnych nie dawały podstaw do przeprowadzania przez radę okręgową radców prawnych postępowania konkursowego dla osób ubiegających się o wpis na listę aplikantów radcowskich. W szczególności tego typu postępowanie konkursowe nie mogło być wprowadzone również w drodze uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych podjętej na podstawie art. 60 pkt. 8 ustawy o radcach prawnych, skoro przepis upoważniał Krajową Radę Radców Prawnych jedynie do uchwalania regulaminów w odniesieniu do wymienionych w nim enumeratywnie spraw, a mianowicie w sprawach:
a/ działalności samorządu i jego organów;
b/ zakresu, trybu działania oraz zasad wynagradzania wizytatorów;
c/ odbywania aplikacji radcowskiej i składania egzaminu radcowskiego oraz pokrywania kosztów aplikacji radcowskiej i ustalania ich wysokości; a także d/ prowadzenia list radców prawnych i aplikantów radcowskich.
Stąd wprowadzenie przez Krajową Radę Radców Prawnych postępowania konkursowego dla kandydatów na aplikację radcowską w drodze "Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych i aplikantów radcowskich", który stanowił załącznik do uchwały nr 42/II/89 z dnia 11 października 1996 r. Krajowej Rady Radców Prawnych wydanej na podstawie art. 60 pkt. 8 ustawy o radcach prawnych, nawet jeżeli podyktowane było względami organizacyjno-technicznymi i pragmatycznymi, stanowiło rażące naruszenie prawa polegające zarówno na przekroczeniu upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 60 pkt. 8 ustawy o radcach prawnych, jak i na wkroczeniu w sferę konstytucyjnie gwarantowanych praw podstawowych i to tym bardziej, że w zakresie w jakim postanowienia tego regulaminu dotyczyły przeprowadzania "postępowania konkursowego dla kandydatów na aplikację radcowską", odnosiły się one do kandydatów na aplikację radcowską, czyli do osób nie będących jeszcze członkami samorządu radcowskiego /art. 55 ustawy o radcach prawnych/. Dopiero z dniem 15 września 1997 r., tzn. z dniem wejścia w życie zmian do ustawy o radcach prawnych wprowadzonych na podstawie art. 2 pkt. 33 i pkt. 48 wymienionej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 22 maja 1997 r., w ustawie o radcach prawnych znalazły się wyraźne postanowienia, w myśl których, niezależnie od wymagań określonych w art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych: po pierwsze - wpis na listę aplikantów radcowskich następuje po przeprowadzeniu konkursu przez radę okręgowej izby radców prawnych, który przeprowadza się w ustawą określonym trybie /art. 33 ust. 2 - ust. 4 ustawy o radcach prawnych/ oraz po drugie - Krajowa Rada Radców Prawnych upoważniona została do ustalenia zasad przeprowadzenia konkursu na aplikantów radcowskich /art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych/.
W konsekwencji oznacza to, że zaskarżona do Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwała (...) z dnia 2 września 1997 r., Krajowej Rady Radców Prawnych jest dotknięta wadą powodującą jej nieważność bowiem podjęta została z rażącym naruszeniem prawa, skoro podstawą jej podjęcia było stwierdzenie, że kandydat nie uzyskał pomyślnego rezultatu w wyniku postępowania konkursowego dla kandydatów na aplikację radcowską przeprowadzonego przed dniem 15 września 1997 r., tzn. przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 maja 1997 r. nowelizującej ustawę o radcach prawnych, która dodatkowo wprowadziła obowiązek przeprowadzenia konkursu dla kandydatów na aplikację radcowską. Jednakże stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały z powyższej przyczyny, nie przesądza samo przez się o obowiązku wpisania skarżącego na listę aplikantów radcowskich, jest to bowiem uzależnione od tego, czy kandydat spełnia wymagania ustawowe określone przepisem art. 33 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy (...) orzekł, jak w sentencji.