Wyrok NSA w Warszawie (przed reformą) z 2 lutego 1996 r., III SA 147/95

Teza

Umorzenie zaległości podatkowej i odsetek jako czyniące wyłom zasadzie powszechności opodatkowania i równego traktowania podmiotów winno być stosowane w sytuacjach szczególnych.

Sentencja

1. oddala skargę w przedmiocie zobowiązania w podatku od towarów i usług za lipiec-grudzień 1993 r. wraz z odsetkami za zwłokę.

Uzasadnienie

Wynikiem kontroli z 28 czerwca 1994 r. inspektor kontroli skarbowej Eugeniusz D. z Urzędu Kontroli Skarbowej we W. określił na 313.992.000 zł zobowiązania Spółki z o.o. "K.S.T.M." w podatku od towarów i usług za lipiec-grudzień 1993 r. wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do 24 czerwca 1994 r. w sumie 164.904.000 zł. Wynik kontroli doręczony został Dyrektorowi Spółki 26 czerwca 1994 r.

Wnioskiem z 6 lipca 1994 r., w związku z nie skorzystaniem z prawa do skierowania sprawy na drogę postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych "K.S.T.M." wystąpiła do Urzędu Skarbowego w A. o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę. Zapłacenie łącznie około 460 mln zł, w okresie kiedy skończył się kontyngent samochodów za 1994 r. i Spółka handlować będzie tylko częściami zamiennymi stanowi zagrożenie jej zdolności gospodarczej i ograniczenie płynności finansowej.

W piśmie z 5 września 1994 r. Spółka zmodyfikowała wniosek w ten sposób, że zadeklarowała zapłatę należności głównej z jednoczesnym umorzeniem lub prolongowaniem odsetek albo potrącenie należności z nadwyżki podatku VAT naliczonego nad należnym za lipiec 1994 r. albo rozłożenie na raty kwoty zobowiązania łącznego. Wniosek o prolongowanie zapłaty odsetek Spółka ponowiła w piśmie z 7 września 1994 r. deklarując pokrycie zobowiązania po uzyskaniu /w najbliższym czasie/ kredytu z PKO BP.

Decyzją z 14 września 1994 r. wydaną na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, Urząd Skarbowy w A. wniosek Spółki z 6 lipca 1994 r. o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług oraz odsetek od tego podatku załatwił odmownie ponieważ zaniechanie z przyczyn określonych we wniosku nie jest uzasadnione z uwagi na rozmiary uzyskanych przez Spółkę przychodów.

Urząd Skarbowy zasygnalizował /w decyzji/, że biorąc pod uwagę uzupełnienia wniosku /z 5 i 7 września 1994 r./ jest skłonny rozłożyć należność wraz z odsetkami na raty /odrębną decyzją/.

W odwołaniu Spółka wniosła o uchylenie decyzji i wydanie orzeczenia o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług za lipiec-grudzień 1993 r. wraz z odsetkami za zwłokę zarzucając Urzędowi Skarbowemu naruszenie postanowień art. 6 i art. 7 Kpa, a w szczególności prawa do rzetelnego i uczciwego postępowania, zasady zaufania do praworządności i racjonalności działania organów administracji, zasady kierowania się nie tylko interesem społecznym ale i słusznym interesem strony. W uzasadnieniu odwołania Spółka polemizuje z ustaleniami inspektora kontroli skarbowej co do zasadności naliczenia podatku od towarów i usług. Zarzuca także lakoniczność decyzji Urzędu.

Decyzją z 7 grudnia 1994 r. wydaną na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa i art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, Izba Skarbowa we W. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego odmawiającą zaniechania poboru podatku od towarów i usług w kwocie 313.992.000 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Jak wynika z uzasadnienia sytuacja budżetu państwa, zwłaszcza w zakresie realizacji zadań finansowych oraz troska o przestrzeganie dyscypliny podatkowej pozwalają organom podatkowym na udzielanie ulg podatkowych w drodze szczególnego wyjątku. Po rozpatrzeniu odwołania Izba Skarbowa nie stwierdziła okoliczności społeczno-gospodarczych uzasadniających zmianę zaskarżonej decyzji.

Wniosek o ulgę określoną w art. 8 ustawy o zobowiązaniach podatkowych jest dopuszczony wyłącznie w odniesieniu do tych zobowiązań, których termin płatności jeszcze nie upłynął. Ponieważ przedmiotowe zobowiązanie stało się wymagalne po upływie 14 dni od daty doręczenia wyniku kontroli to stanowi ono zaległość podatkową, do której stosuje się przepisy dotyczące ulgi wynikającej z art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. W związku z powyższym wniosek Spółki potraktowano jako prośbę o umorzenie podatku. Przyczyną powstania zaległości było niewłaściwe zastosowanie przepisów o podatku od towarów i usług, nie zaś zdarzenia o charakterze niezależnym od Spółki. Prowadząc działalność o znacznym obrocie Spółka, w momencie zmiany przepisów winna wykazać najwyższą staranność w stosowaniu nowych przepisów.

Urząd Skarbowy w A. rozłożył spłatę zobowiązania na trzy raty. W tej sytuacji udzielenie ulgi dalej idącej, zdaniem Izby, nie jest wskazane.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka point venture "K.S.T.M." zarzuca Izbie Skarbowej naruszenie postanowień art. 7, art. 8 i art. 11 Kpa oraz art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Ten ostatni przepis w ocenie skarżącej został zastosowany zasadnie. Nie można natomiast zgodzić się z metodą załatwienia całokształtu sprawy, wynikającą z zasad art. 1 ustawy zasadniczej oraz Kpa. Organy podatkowe nie rozpatrzyły wniosku pod względem celowości umorzenia zaległości w wypadkach gospodarczo uzasadnionych. Całe uzasadnienie jest niezgodne z ideą i zasadą art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, który nie daje prawa wydawania decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej wraz z odsetkami ze względu na błędną interpretację przepisów. Zmiana rozumienia art. 53 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług dokonana przez inspektora kontroli skarbowej zaskoczyła Spółkę całkowicie, powodując zahamowanie płynności finansowej i grożąc upadkiem zdolności finansowej. Spółka "K.S.T.M." była zmuszona ograniczyć handel samochodami i prowadzi handel częściami zamiennymi. Ze względów gospodarczych i społecznych uzasadnione jest umorzenie podatku wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga na uwzględnienie nie zasługuje.

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j.: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych zaległości podatkowe lub odsetki mogą być umorzone w całości lub w części. Jak z powyższego wynika decyzje podejmowane na podstawie wskazanego przepisu są decyzjami wydawanymi w ramach uznania administracyjnego i to uznania pełnego. Nawet ustalenie przez organ podatkowy, że istnieją przyczyny społeczne lub gospodarcze, które uzasadniałyby umorzenie zaległości, aczkolwiek stanowi konieczną przesłankę dla rozważenia możliwości umorzenia, samo przez się nie zobowiązuje tego organu do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.

Decyzja uznaniowa może być przez Sąd Administracyjny uchylona w razie stwierdzenia, że została wydana z takim naruszeniem przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało istotny wpływ na wynik sprawy /art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa/. O tego rodzaju naruszeniach można by mówić gdy np. organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotne dla rozstrzygnięcia materiały dowodowe lub dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Tego rodzaju uchybienia w rozpoznawanej sprawie nie miały miejsca.

Umorzenie zaległości podatkowej i odsetek jako czyniące wyłom w zasadzie powszechności opodatkowania i równego traktowania podmiotów winno być stosowane w sytuacjach szczególnych. Nie może uzasadniać twierdzenia, że taka szczególna sytuacja zachodzi, podjęta przez skarżącą Spółkę w odwołaniu polemika z ustaleniami inspektora kontroli w sytuacji kiedy podatniczka zrezygnowała z wynikającej z art. 27 ustawy o kontroli skarbowej, możliwości merytorycznej weryfikacji wyniku kontroli określającego wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług.

Z uzupełnienia /modyfikacji/ wniosku Spółki o zaniechanie poboru podatku wprost wynikało, że widzi ona możliwość uregulowania własnych zaległych zobowiązań podatkowych przy zastosowaniu innych niż zaniechanie poboru ulg płatniczych przewidzianych w przepisach o zobowiązaniach podatkowych.

W tej sytuacji nie sposób organom podatkowym zarzucić, iż odmawiając umorzenia zaległości przekroczyły granice prawa uznania administracyjnego zapisanego w art. 31 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa, w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/, orzekł jak w sentencji.