Uzasadnienie
We wniosku z dnia 11 października 1982 r., skierowanym do Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w K., Michał K. domagał się wpisania go na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145/. W uzasadnieniu swego żądania Michał K. wskazał, że od dnia 6 czerwca 1979 r. pracował jako stażysta /nie podając w jakiej instytucji/, a od dnia 1 września 1979 r. do chwili obecnej zatrudniony jest na stanowisku samodzielnego referenta prawnego.
Pismem z dnia 16 marca 1983 r. Prezes Okręgowej Komisji Arbitrażowej w K. powiadomił Michała K. o wpisaniu go na listę radców prawnych na podstawie art. 24 ust. 3 i 4 oraz art. 79 ust. 1 pkt 3 ustawy o radcach prawnych, pod warunkiem złożenia egzaminu radcowskiego w ciągu dwóch lat od dnia wpisu.
W dniu 7 września 1983 r. Michał K. wystąpił do Prezesa Okręgowej Komisji Arbitrażowej w K. o wpisanie go na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, wskazując, że w dniu 5 września 1983 r. nabył kwalifikacje sędziowskie, odpowiada więc warunkom określonym w art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych.
Decyzją z dnia 29 października 1983 r. Prezes Okręgowej Komisji Arbitrażowej w K. odmówił wpisania Michała K. na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, wskazując w uzasadnieniu, że przepis ten ma charakter przejściowy i ma zastosowanie do osób, które uzyskały kwalifikacje sędziowskie i mają co najmniej trzyletni okres zatrudnienia na podstawie stosunku pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego przed wejściem w życie ustawy, to jest przed dniem 1 października 1982 r. Nabycie kwalifikacji sędziego po wejściu w życie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych nie uprawnia do ubiegania się o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.
W odwołaniu od tej decyzji do Prezesa Państwowego Arbitrażu Gospodarczego Michał K. wnosił o zmianę zaskarżonej decyzji i wpisanie go na listę radców prawnych na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Zarzucał, że pogląd organu I instancji, iż przepis art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy wymaga, aby obie wymienione w nim przesłanki uzyskania wpisu były spełnione w dniu wejścia jej w życie, pozostaje w sprzeczności z wykładnią literalną tego przepisu. Zdaniem odwołującego się, dla uzyskania wpisu na listę radców prawnych na podstawie tego przepisu kwalifikacje sędziego można nabyć również po wejściu w życie ustawy, jeżeli tylko trzyletni okres zatrudnienia upłynął w dniu jej wejścia w życie.
Decyzją nr GP-7-73-115/83 z dnia 21 grudnia 1983 r. Prezes Państwowego Arbitrażu Gospodarczego utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu, Prezes Państwowego Arbitrażu Gospodarczego, powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zajęte w sprawach II SA 474/83 i II SA 525/83, podzielił pogląd organu I instancji, według którego przepis art. 79 ust. 1 ustawy o radcach prawnych jest przepisem regulującym stany faktyczne istniejące przed wejściem w życie ustawy.
W skardze na decyzję Prezesa Państwowego Arbitrażu Gospodarczego, skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Michał K. - zarzucając naruszenie prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych - wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i ewentualnie decyzji organu I instancji. Powtarzając argumentację wskazaną w odwołaniu, podniósł, że wykładnia gramatyczna, jak również systemowa i celowościowa przepisu art. 79 ust. 1 pkt 2 tej ustawy przemawia za tym, że tylko przesłanka trzyletniego stażu pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego musi być spełniona w dniu wejścia w życie ustawy, nabycie zaś kwalifikacji sędziowskich może nastąpić w każdym czasie. Tam, gdzie ustawodawca chciał, żeby decydowała data wejścia w życie ustawy, wyraźnie to zaznaczył /na przykład w art. 77, 78, 79 ust. 1 pkt 1, art. 80 i 81 ustawy/. Zdaniem skarżącego, art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy jest przepisem regulującym w pewnym zakresie sprawę aplikantów sądowych, mających określony staż pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego. Ustawa bowiem nie zawiera /mimo że powinna/ przepisu przejściowego, dotyczącego aplikantów sądowych. Skarżący wskazał również, że powołane w decyzji organu II instancji orzeczenia NSA nie rozstrzygały kwestii, czy nabycie kwalifikacji, o których mowa w przepisie art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy, musi nastąpić najpóźniej w dniu wejścia w życie ustawy o radcach prawnych.
W odpowiedzi na skargę Prezesa Państwowego Arbitrażu Gospodarczego powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądem /między innymi w sprawach: II SA 1713/83, II SA 1805/83 i II SA 1843/83/, zamieszczone w rozdziale 7 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych /Dz.U. nr 19 poz. 145/, zawierającym przepisy szczególne, przejściowe i końcowe, przepisy art. 79 są przepisami o charakterze przejściowym. Mają one umożliwić wpis na listę radców prawnych osobom, które nie odbyły aplikacji radcowskiej i nie złożyły egzaminu radcowskiego, jeżeli spełniają warunki, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 oraz co najmniej jeden z trzech warunków określonych w art. 79 ust. 1 tej ustawy. W dniu wejścia w życie cytowanej ustawy skarżący odpowiadał warunkom określonym w przepisie art. 79 ust. 1 pkt 3 tej ustawy /i uzyskał wpis na podstawie tego przepisu/, natomiast nie odpowiadał warunkom określonym w art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż nie miał wymienionych w tym przepisie kwalifikacji.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, obie przesłanki wymienione w tym przepisie musiały być spełnione w dniu wejścia w życie ustawy, przepis ten natomiast nie wymaga, aby trzyletni okres zatrudnienia na podstawie stosunku pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego następował po nabyciu określonych w nim kwalifikacji. Wbrew zarzutom skarżącego, wykładnia gramatyczna tego przepisu nie daje podstaw do przyjęcia, że tylko jedna z dwóch wymienionych w nim przesłanek, a mianowicie wykonywanie funkcji radcy prawnego przez okres co najmniej trzech lat, musi być spełniona w dniu wejścia w życie ustawy. Zdaniem Sądu przesłanki, o których mowa w przepisach art. 79 ust. 1 pkt 1-3, dotyczące posiadania określonego stażu pracy i kwalifikacji, powinny być spełnione w dniu wejścia w życie ustawy. Powołanie jedynie w jej art. 79 ust. 1 pkt 1 sformułowania "w dniu wejścia w życie ustawy" nie oznacza - jak wywodzi skarżący - że nabycie kwalifikacji sędziego, o których mowa w art. 79 ust. 1 pkt 2, może nastąpić po wejściu w życie ustawy.
W przepisie art. 79 ust. 1 pkt 1 ustawodawca przewiduje uzyskanie wpisu na listę radców prawnych przez osoby, które mają pięcioletni staż pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego w rozumieniu ustawy i w dniu wejścia w życie ustawy pracują na tym stanowisku. Użycie sformułowania "w dniu wejścia w życie ustawy" było konieczne, gdyż wykonywanie pracy na stanowisku radcy prawnego w tym dniu jest drugą przesłanką przewidzianą w przepisie art. 79 ust. 1 pkt 1, uzasadniającą wpis na listę radców prawnych. Natomiast w stanach faktycznych określonych w art. 79 ust. 1 pkt 2 i 3, do uzyskania wpisu nie jest niezbędne wykazanie, że osoba ubiegająca się o wpis pracowała w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego. Wystarczy, że osoba ubiegająca się o wpis legitymuje się wymaganym przez te przepisy stażem pracy na stanowisku odpowiadającym tej funkcji, który upływa przed dniem wejścia w życie ustawy, choćby w tym dniu nie pracowała już na tym stanowisku.
Wbrew zarzutom skarżącego brak jest podstaw do przyjęcia, że przepis art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy reguluje w pewnym zakresie sytuację aplikantów sądowych, mających odpowiedni staż pracy na stanowisku odpowiadającym funkcji radcy prawnego. Przepis ten, ani żaden inny przepis ustawy, nie mówi o aplikantach sądowych /w przeciwieństwie do aplikantów arbitrażowych, o których mowa w art. 81/, co oznacza, że ustawodawca nie przewidywał w stosunku do osób, które w dniu wejścia w życie ustawy nie miały kwalifikacji określonych w art. 79 ust. 1 pkt 2, możliwości skorzystania przez nich z trybu uzyskania wpisu na listę radców prawnych, określonego w tym przepisie. Wykładnia celowościowa tego przepisu nie może prowadzić - jak tego chce skarżący - do rozciągnięcia jego działania na osoby nim nie objęte. Stany faktyczne powstałe po dniu wejścia w życie ustawy normowane są przez przepisy art. 24 ust. 1 i art. 25 ustawy o radcach prawnych. Stosowanie art. 79 bez ograniczenia czasowego prowadziłoby w praktyce do obchodzenia przepisów art. 24 ust. 1 i art. 25, regulujących warunki uzyskania wpisu na listę radców prawnych, co niewątpliwie nie było intencją ustawodawcy.
W tych okolicznościach, decyzji organów I i II instancji, ustalających, że skarżący nie spełniał warunków określonych w art. 79 ust. 1 pkt 2 ustawy o radcach prawnych, i odmawiających wpisania go na listę radców prawnych na podstawie powołanego wyżej przepisu, nie można uznać za niezgodne z prawem.
Z tych względów, na podstawie art. 207 par. 5 Kpa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.