Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 września 1998 r. inspektor kontroli skarbowej określił Stanisławowi i Zofii małżonkom K. podatek dochodowy od osób fizycznych za 1996 r.
Pismem z dnia 12 marca 1999 r. Stanisław K. wniósł o wznowienie postępowania na podstawie art. 240 par. 1 pkt 5 ordynacji podatkowej. Do wniosku dołączył wykaz dowodów księgowych, według których koszty uzyskania przychodu powinny być wyższe o 53.727,11 PLN od kwoty przyjętej przez inspektora.
Na wezwanie organu pierwszej instancji podanie męża "podtrzymała" Zofia K. i udzieliła mężowi pełnomocnictwa /pismo z dnia 20 kwietnia 1999 r./. Dnia następnego, pismem z dnia 21 kwietnia 1999 r., Stanisław K. wyjaśnił, że o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania dowiedział się dnia 27 lutego 1999 r., znajdując w czasie porządkowania dokumentacji istotne dla sprawy dokumenty.
Decyzją z dnia 5 maja 1999 r. inspektor kontroli skarbowej odmówił wznowienia postępowania na podstawie art. 149 par. 3 Kpa w związku z art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej /Dz.U. nr 100 poz. 442 ze zm./. W uzasadnieniu podał, że strona "(...) nie przedstawiła dowodu, a jedynie określiła oświadczeniem termin z art. 148 par. 1 Kpa (...)". Dodał, że "w podaniu nie dano wiary", gdyż główna księgowa złożyła w toku kontroli oświadczenie, że przedstawiła wszystkie dokumenty, które znajdowały się w archiwum, a ponadto "(...) stan środków pieniężnych w kasie po korekcie nie pokrywałby wydatków, wykazanych w załączniku do podania (...)". Przytoczył także inne argumenty przemawiające przeciwko prawdziwości oferowanych dowodów.
Rozpoznając sprawę w wyniku wniesienia odwołania przez podatników, Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej decyzją z dnia 6 sierpnia 1999 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stwierdził, że nie dał wiary oświadczeniu podatników "na okoliczność zachowania terminu", jeżeli bowiem rok 1996 podlegał rozliczeniu w 1997 r., to trudno jest uznać oświadczenie o porządkowaniu dokumentacji dopiero w 1999 r. Dodał również, że zgadza się z poglądem organu pierwszej instancji o braku związku przyczynowego między wskazaną podstawą wznowienia a treścią kwestionowanej decyzji ostatecznej.
Zofia i Stanisław małżonkowie K. wnieśli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej, zarzucając mu "dowolne interpretowanie i stosowanie art. 148 par. 1 Kpa", a także naruszenie art. 180 par. 1, art. 187 par. 1, art. 240 par. 1 pkt 5 oraz art. 241 par. 1 ordynacji podatkowej.
W piśmie uzupełniającym z dnia 21 sierpnia 2000 r. skarżący podali, że Zofia K. nie brała udziału w postępowaniu podatkowym, a o decyzji inspektora dowiedziała się po 15 kwietnia 1999 r. Ponadto powołali się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1990 r. /III ARN 9/90/, i zawarty tam pogląd, że oświadczenia składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami /OSNCP 1991 nr 10-12 poz. 129/.
Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wskazana przez małżonków K. podstawa wznowienia postępowania nie mogła opierać się na art. 240 par. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 3 zdanie drugie ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej /Dz.U. nr 100 poz. 442 ze zm./, do wznowienia postępowania stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro wnioskodawcy powołali się na nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji, ale nieznane organowi, który wydał decyzję, ich wniosek dotyczył podstawy określonej w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa.
Sąd nie był władny rozpatrywać sprawy na gruncie punktu 4 ostatnio powołanego paragrafu, wskazanego w piśmie skarżących z dnia 21 sierpnia 2000 r. Kompetencja Sądu ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem /art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, a zatem bierze pod uwagę stan faktyczny ustalony w czasie wydania tej decyzji. Powołanie w skardze nowej podstawy wznowienia nie może być skuteczne.
Trafny natomiast był zarzut naruszenia art. 148 par. 1 Kpa. W pierwszej fazie rozpatrywania podania o wznowienie postępowania organ administracji ma prawo badać - oprócz dopuszczalności wznowienia z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych - tylko kwestię zachowania jednomiesięcznego terminu /art. 148 Kpa/. Nie wolno mu natomiast oceniać, czy przyczyny wznowienia wskazane przez stronę faktycznie wystąpiły; tę kwestię organ administracji powinien rozważyć dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania /art. 149 par. 1 Kpa/. Innymi słowy, inspektor kontroli skarbowej był władny wykazać wnioskodawcom, że wymienione w podaniu nowe dowody zostały ujawnione w innym dniu niż dzień przez nich podany. Nie był natomiast uprawniony do wyrażenia oceny, że dowody w ogólne nie zostały ujawnione, czyli że wnioskodawcy wcale ich nie znaleźli. Byłoby to jednoznaczne z oceną, że dowody zostały spreparowane na użytek sprawy. Taka ocena byłaby dopuszczalna dopiero w fazie postępowania określonej w art. 149 par. 2 Kpa Dopiero w tej fazie organ będzie mógł również ocenić, czy między wskazanymi nowymi dowodami a treścią kwestionowanej decyzji ostatecznej zachodzi związek przyczynowy.
Wnioskodawcy stwierdzili, że nowe dowody odnaleźli dnia 27 lutego 1999 r. Organy obu instancji nie wykazały, że fakt ich ujawnienia nastąpił wcześniej. Rozważania Generalnego Inspektora na temat czasu porządkowania dokumentów przez przeciętnego podatnika mają charakter spekulacji i nie mogą być podstawą stwierdzenia, że wnioskodawcy przekroczyli termin określony w art. 148 par. 1 Kpa /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1990 r. III ARN 9/90 - OSNCP 1991 nr 11-12 poz. 129/.
Ocena wiarygodności nowych dowodów, w tym także ich autentyczności, będzie możliwa po wydaniu postanowienia przewidzianego w art. 149 par. 1 Kpa.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł zwrot kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżących /art. 22 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 3, a także art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA/.