Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 lipca 1996 r. Izba Skarbowa w K. utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w tym samym mieście z dnia 17 kwietnia 1996 r., określającą spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "K-X" podatek dochodowy od osób prawnych za 1994 r. w kwocie 1.713.726,60 zł. Następnie w sierpniu i wrześniu 1996 r. Inspektor Kontroli Skarbowej przeprowadził w Spółce kontrolę prawidłowości ponoszenia wydatków na nabycie akcji, obligacji i innych papierów wartościowych w 1994 r. Wynik kontroli stał się podstawą wznowienia postępowania w sprawie wymiaru podatku dochodowego od osób prawnych za 1994 r., które nastąpiło postanowieniem Izby Skarbowej w K. z dnia 20 maja 1997 r. w oparciu o art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa.
Decyzją z dnia 27 czerwca 1997 r. Izba skarbowa w K. uchyliła własną decyzję z dnia 19 lipca 1996 r. i określiła spółce "K-X" podatek dochodowy od osób prawnych w kwocie 1 753 155 zł. Jako podstawę prawną powołała art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa podając w uzasadnieniu, że "nie stwierdzono" aby przedmiotem wcześniejszego postępowania podatkowego były okoliczności związane z obrotem papierami wartościowymi.
Ustosunkowując się do odmiennego poglądu w tej kwestii Spółki "K-X", Izba Skarbowa zauważyła, że zapis na str. 8 protokołu z kontroli przeprowadzonej w 1996 r. o badaniu bilansu oraz rachunku strat i zysków metodą pełną, oznacza jedynie, że badano czy spółka zachowała zgodność poszczególnych pozycji finansowych z saldami kont na 31 grudnia 1994 r. oraz zgodności poszczególnych pozycji rachunkowych wyników z sumami obrotów właściwych kont wynikowych za 1994 r.
Konta 751 i 752, dotyczące zakupu i sprzedaży obligacji, nie były kontrolowane metodą pełną, gdyż brak ich w wykazie na str. 8.
Jeśli chodzi o zapisy na str. 3 wyniku kontroli z dnia 10 stycznia 1996 r. oraz na str. 12 wspomnianego protokołu, to również one nie świadczą zdaniem Izby Skarbowej że obrót papierami wartościowymi był przedmiotem wcześniejszej kontroli. Zapisy te dotyczą wyłącznie podatku od towarów i usług, a zakwestionowanie faktury z dnia 31 grudnia 1994 r. nastąpiło z powodu niesłusznego odliczenia przez spółkę naliczonego w tej fakturze podatku, związanego ze sprzedażą zwolnioną od podatku /art. 20 ust. 2 ustawy o VAT/.
Izba Skarbowa stwierdziła, że spółka "K-X" dokonywała obrotu obligacjami spółki "W.L." oraz przedwojennymi obligacjami Skarbu Państwa. W wyniku tych transakcji osiągnęła relatywnie wysoki dochód ze sprzedaży obligacji Skarbu Państwa, który był zwolniony od podatku na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Z drugiej strony poniosła relatywnie dużą stratę na sprzedaży obligacji spółki "W.L.". Strata ta związana była z uzgodnieniem niewspółmiernie wysokich odsetek oraz prowizji od pożyczki uzyskanej na zakup wspomnianych obligacji. Zdaniem Izby Skarbowej, nastąpiło naruszenie art. 11 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, polegające na pomniejszeniu dochodu podlegającego opodatkowaniu i przerzucenie tej części dochodu na inne spółki. Ponadto w zakresie obrotu papierami wartościowymi w publicznym obrocie Spółka naruszyła art. 7 ust. 2 w związku z art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 wspomnianej ustawy, nie wyłączając przy ustalaniu dochodu przychodów i kosztów, związanych ze sprzedażą papierów wartościowych, zwolnionych z opodatkowania na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 4 tej ustawy.
Spółka "K-X" odwołała się od decyzji Izby Skarbowej, zarzucając naruszenie art. 145 par. 1 pkt 5 i art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa. Zwróciła uwagę między innymi na następujące okoliczności:
a/ decyzja Izby Skarbowej zawierała przyznanie, że dowody dokumentujące obrót papierami wartościowymi ujęte były w księgach rachunkowych podatnika za 1994 r., b/ na str. 8 protokołu Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, że w 1995 r. kontrolował prawidłowość ustalania podstaw opodatkowania metodą pełną; trudno sobie wyobrazić, aby kontrolujący pominęli tak ważny zakres kontroli jak konta 751 i 752, c/ w swoich wyjaśnieniach kontrolowana Spółka informowała, że obrót giełdowy i pozagiełdowy był konsultowany przez Inspektora Kontroli Skarbowej z biegłym rewidentem, badającym bilans za 1994 r.; bezzasadnie odmówiono przesłuchania na tę okoliczność biegłego rewidenta w charakterze świadka.
(...) Argumenty te nie przekonały Ministra Finansów, który decyzją z dnia 3 lutego 1998 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że strona nie wnosiła o przesłuchanie biegłego rewidenta ani w piśmie z dnia 10 czerwca 1997 r., ani do protokołu z dnia 6 czerwca 1997 r. odwołał się także do wyroku NSA z dnia 27 stycznia 1984 r., SA/Wr 649/83, że nie jest istotne, czy nieznajomość przez organ danych okoliczności /później ujawnionych/ była następstwem zaniedbań organu, czy też innych powodów.
Spółka "K-X" wniosła skargę na decyzję Ministra Finansów, powtarzając zarzuty z odwołania. (...)
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
W rozpatrywanej sprawie nie zachodziły podstawy do wznowienia postępowania. Przede wszystkim nie można zgodzić się z poglądem organów obu instancji, jakoby przedmiotem wcześniejszego postępowania podatkowego nie były okoliczności związane z obrotem papierami wartościowymi. Określając wysokość podatku dochodowego od osób prawnych za 1994 r. Urząd Skarbowy w K. uwzględnił wszelkie przychody spółki "K-X", w tym także przychody z obrotu papierami wartościowymi. Przychody te były poza tym wymienione na str. 16 w punkcie 30 raportu biegłego rewidenta z badania sprawozdania finansowego za 1994 r., który to raport znajduje się w aktach. Dysponował nimi organ podatkowy, wydając decyzję w dniu 17 kwietnia 1996 r. Co więcej, w protokole kontroli, przeprowadzonej w 1995 r., zakwestionowano fakturę VAT, w której wyraźnie zaznaczono, że dotyczy ona prowizji za sprzedaż obligacji "W.L.", zgodnie z umową agencyjną z dnia (...). Nie ma żadnego znaczenia okoliczność, że kontrolujący zakwestionował fakturę tylko ze względu na wymiar podatku od towarów i usług. Wspomniany protokół wchodził bowiem w skład materiału dowodowego, który był podstawą wydania decyzji wymiarowej z dnia 17 kwietnia 1996 r. dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych. Organy podatkowe wiedziały zatem, że Spółka "K-X" zajmowała się obrotem papierami wartościowymi, w tym także obligacjami "W.L.", tzn. obligacjami spółki "W.L.". Już z tych okoliczności jednoznacznie wynika, że obrót papierami wartościowymi nie był okolicznością nieznaną organowi w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 kpa. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 1984 r., SA/Wr 649/83 /ONSA 1984 Nr 1 poz. 7/, na który powołał się Minister Finansów, dotyczył stanu faktycznego nieporównywalnego ze sprawą niniejszą. W tamtej sprawie organ administracyjny wydał decyzję o przydziale lokalu użytkowego na potrzeby bezdomnych, a następnie wznowił postępowanie i uchylił decyzję, gdyż kontrola Komendy Rejonowej Straży Pożarnej wykazała wysoki stopień zagrożenia pożarowego i niebezpieczeństwo dla życia przebywających tam ludzi. Nieświadomość zagrożenia pożarowego była wprawdzie następstwem zaniedbania organu, który wydał decyzję, ale zaniedbanie polegało na niezleceniu przeprowadzenia stosownych badań przez Straż Pożarną przed wydaniem decyzji. Innymi słowy, organ administracyjny nie zebrał całego materiału koniecznego do wydania decyzji. W sprawie obecnie rozpatrywanej materiał dowodowy był zebrany, a jedynie organ nie uczynił z niego użytku. Księgi rachunkowe zawierały zapisy o poszczególnych transakcjach papierami wartościowymi, a dodatkowo fakt ich przeprowadzania stwierdził raport biegłego rewidenta. Nie można przyjąć że dana okoliczność była nieznana organowi, który wydał decyzję /art. 145 par. 1 pkt 5 kpa/, jeśli wynikała ona z materiałów będących w dyspozycji tego organu. Fakt, iż urzędnik nie dostrzegł tej okoliczności na skutek przeoczenia, czy też niedokładnego przeczytania akt, nie może uzasadnić wznowienia postępowania. Odmienna wykładnia nie da się pogodzić z zasadą trwałości decyzji administracyjnej /art. 16 par. 1 Kpa/, w świetle której wznowienie postępowania ma charakter instytucji wyjątkowej. Wyjątku nie można interpretować rozszerzająco. Skoro nie było podstaw do wznowienia postępowania Izba Skarbowa w K. bez zasadnie uchyliła ostateczną decyzję administracyjną i bezzasadnie dokonała nowego wymiaru podatku. Z kolei Minister Finansów nietrafnie utrzymał w mocy wadliwą decyzję Izby Skarbowej. Wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargą.