Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r. (nr OPS 5100/36A/2021) Wójt Gminy K. – działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej jako "k.p.a.") oraz art. 7 pkt 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, ust 11 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – dalej jako "u.p.s.") oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358), po wszczęciu postępowania z urzędu – zmienił swoją decyzję z dnia 26 lipca 2021 r. (nr OPS 5100/36/2021) orzekając wobec K. R. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą"): 1/ o zmianie wysokości zasiłku stałego od dnia 1 sierpnia 2021 r. z 645,00 zł na 161,40 zł; 2/ o tym, że wypłata realizowana na konto bankowe nr [...] do ostatniego dnia każdego miesiąca; 3/ o zmianie wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 sierpnia 2021 r. z 58,05 zł na 14,53 zł.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na ustalony w sprawie stan faktyczny wskazując, że przyczyny to długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność i ubóstwo; dochód wynosi ogółem: 539,60 zł; kryterium dochodowe rodziny składającej się z K. R. wynosi: 701,00 zł, zaś dochód na osobę w rodzinie wynosi: 539,60 zł.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. K. R. pozostaje nadal osobą uprawnioną do korzystania z powyższego świadczenia (zasiłku stałego), jednakże w zmienionej wysokości. Wysokość świadczenia ustala się jako różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie tj. 701,00 zł a posiadanym dochodem tj. 539,60 zł - kwota zasiłku wynosi 161,40 zł (zaznaczając, że zasiłek stały nie może być wyższy od kwoty 645,00 zł i nie niższy niż 30,00 zł).
Organ wyjaśnił, że w miesiącu lipcu 2021 r. strona otrzymała wyrównanie świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego po rozstrzygniętym postępowaniu sądowym w łącznej kwocie 3.885,12 zł.
W konsekwencji tego wskazano, że zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, tj. 701,00 zł - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Mając to na uwadze organ stwierdził, że na dochód strony składa się zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł oraz kwota wyrównania świadczeń w wysokości 323,76 zł (tj.: 3.885,12: 12 mc. = 323,76 zł). Łączny więc dochód za miesiąc lipiec 2021 r. wyniósł 539,60 zł (tj.: 215,84 zł + 323,76 zł = 539,60 zł).
Zasiłek stały ustala się jako różnicę pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnej a dochodem tej osoby czyli w przypadku strony wynosi: 701 zł - 539,60 zł = 161,40 zł.
Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku w dniu 23 września 2021 r. wydało decyzję (nr SKO.421.982.2021), którą:
1/ uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie 1 i orzekło, że wysokość zasiłku stałego przyznanego decyzją Wójta Gminy K. z dnia 26 lipca 2021 r. (nr OPS 5100/36/2021) od dnia 1 sierpnia 2021 r. zostaje określona na kwotę 485,16 zł; 2/ uchyliło zaskarżoną decyzję w punkcie 3 i umorzyło postępowanie organu I instancji w tym zakresie.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. przewiduje, iż decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust.
- 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.
Przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
- 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Zasiłek stały - w myśl art. 37 ust. 2 pkt 1 u.p.s. - ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 645 zł miesięcznie.
Zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, stanowiącej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej.
Z kolei przepis art. 8 pkt 11 u.p.s. stanowi, iż w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Organ wyjaśnił, że w przepisie art. 8 ust. 11 u.p.s. mowa jest o incydentalnym dochodzie jednorazowym, uzyskanym w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej. Należy doń np. odszkodowanie, przysporzenie z tytułu darowizny lub dziedziczenia, podziału majątku. W przepisie art. 8 ust. 11 u.p.s. ustawodawca jednorazowo otrzymaną kwotę nakazuje rozliczyć w równych częściach na okres 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca w którym dochód został wypłacony. Nie sposób jednak tego sposobu zarachowania odnieść do świadczeń, o których mowa w art. 8 ust. 12 u.p.s.(zob. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 223/20).
Kolegium zwróciło uwagę, że w art. 8 ust. 12 u.p.s. wskazano w jaki sposób należy ustalić wysokość dochodu wnioskodawcy w przypadku uzyskania dochodu z zaległych świadczeń. Zgodnie z jego treścią "w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód". Zatem w sytuacji wypłacenia jednorazowo zaległych, a należnych świadczeń, ta jednorazowa wypłata powiększy w odpowiedniej części dochód za każdy z tych miesięcy z osobna.
W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że taka właśnie sytuacja typizowana treścią art. 8 ust. 12 u.p.s. - a nie, jak wskazał organ I instancji ust. 11 art. 8 tej ustawy - miała miejsce w niniejszej sprawie.
Stronie - decyzją z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr OPS.5210.000612.2021) - przyznano bowiem zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 lutego 2020 r. do 30 listopada 2022 r. Zasiłek pielęgnacyjny bez wątpienia jest dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Nabycie go przez stronę na mocy ww. decyzji z mocą wsteczną, bowiem od dnia 1 lutego 2020 r., zmieniło jej sytuację dochodową. Nadto zmiana dochodu przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 70,10 zł, a tym samym zmiana decyzji z dnia 26 lipca 2021 r. (nr OPS 5100/36/202)1 w zakresie dotyczącym wysokości przyznanego zasiłku stałego, jest uzasadniona. Jednakże przyznanie świadczenia z mocą wsteczną spowodowało konieczność zastosowania w sprawie art. 8 ust. 12 u.p.s.
Kolegium – powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r. (sygn. akt I OSK 484/17) – wskazało, że "w sytuacji wypłacenia jednorazowo zaległych, a należnych świadczeń, ta jednorazowa wypłata powiększy w odpowiedniej części dochód za każdy z tych miesięcy z osobna. Dochód wypłacony po upływie okresu, którego dotyczy, dolicza się do dochodu za minione miesiące. Kwotę tego dochodu należy więc uwzględnić w odpowiednich częściach w dochodzie rodziny w miesiącach, za które świadczenie zostało przyznane". Zatem dochód wypłacony po upływie okresu, którego dotyczy, dolicza się do dochodu za minione miesiące.
Powyższe wskazuje, iż dokonane przez organ I instancji wyliczenie dochodu strony jest błędne, gdyż zostało dokonane z pominięciem treści art. 8 ust. 12 u.p.s. Jeżeli bowiem stronie na mocy decyzji z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr OPS.5210.000612.2021) został jednorazowo wypłacony zaległy zasiłek za należne jej świadczenia za kolejne, ubiegłe miesiące, to ta jednorazowa wypłata powiększy w odpowiedniej części dochód za każdy z tych miesięcy z osobna (tj. 215,84 zł x 19 miesięcy od lutego 2020 r. do sierpnia 2021 r. = 4.100,96 zł). Rozliczenie tego jednorazowego dochodu z sierpnia 2021 r., tak jak przepis art. 8 ust. 12 u.p.s. wskazuje na każdy z tych miesięcy z osobna, na jaki dochód ten został wypłacony, daje kwotę 215,84 zł. Po odjęciu od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 701 zł kwoty 215,84 zł otrzymamy kwotę 485,16 zł, która stanowi wysokość zasiłku stałego, jaką strona powinna uzyskać. W tych zatem okolicznościach organ I instancji - zmieniając decyzję przyznającą zasiłek stały w zakresie wysokości przyznanego świadczenia - dokonał tego w sposób błędny.
Kolegium wyjaśniło także – powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 2305/19) - iż "w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że kwestia, jaki skutek - ex tunc czy ex nunc - ma określony akt administracyjny jest związana nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, lecz zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. str. 47 i nast. oraz wyrok SN z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego.
Należy zatem uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje zawsze w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych, stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. wyroki NSA: z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt II GSK 153/09; z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 982/12 i z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16, CBOSA i A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s. 151)".
Z tych przyczyn uznać należało, że w związku z przyznaniem stronie zasiłku pielęgnacyjnego w sierpniu 2021 r. z mocą wsteczną od dnia 1 lutego 2020 r. zmiana decyzji Wójta Gminy K. z dnia 26 lipca 2021 r. (nr OPS 5100/36/2021) mogła wywołać skutek prawny od daty wskazanej w rozstrzygnięciu, a więc od dnia 1 sierpnia 2021 r., która była wcześniejsza od daty wydania decyzji przyznającej i z tych przyczyn Kolegium orzekło jak w pkt 1.
Kolegium stwierdziło natomiast, że brak jest podstaw do zmiany pkt 3. decyzji Wójta Gminy K. z dnia 26 lipca 2021 r. (nr OPS 5100/36/2021), albowiem nadal składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9 % z przyznanego zasiłku stałego i z tego powodu orzekło jak w pkt 2.
K. R. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, wnosząc o jej uchylenie w całości. W jej uzupełnieniu wniosła o przyznanie pomocy prawnej i wyjaśniła, że w jej ocenie zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny są to dwa niezależne świadczenia, które powinny być przyznane i wypłacone w pełnej wysokości. W jej ocenie zasiłek stały winien być wypłacony bez odliczeń ze względu na to, iż zasiłki są wsparciem a nie dochodem i nie podlegają odliczeniom.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku wiosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.").
Pismem z dnia 18 marca 2022 r. przyznany skarżącej z urzędu pełnomocnik procesowy podtrzymał dotychczasowe wnioski i twierdzenia, a także na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak analizy w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nieustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.
Zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w S. [...] z dnia 29 czerwca 2021 r. w sprawie o sygn. akt [...] (prawomocny od dnia 13 lipca 2021 r.), K. R. została zaliczona do kategorii osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, począwszy od dnia 2 lipca 2019 r. do 30 listopada 2022 r. Powyższy wyrok zmieniał orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 24 czerwca 2020 r. (nr [...]), zaliczając K. R. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia 2 lipca 2019 r. do dnia 30 listopada 2022 r. oraz ustalał, że jej niepełnosprawność powstała przed 18. rokiem życia i jest ona całkowicie niezdolna do pracy.
Decyzją z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr OPS.5210.000612.2021) Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Wójta Gminy K., przyznał skarżącej K. R. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 30 listopada 2022 r., jednak od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, a sprawa nie została jeszcze zakończona. Skarżącej zostało wypłacone wyrównanie w wysokości 3.885,12 zł (zasiłek pielęgnacyjny).
Decyzją z dnia 23 września 2021 r. (nr SKO. 421.982.2021) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku w punkcie 1. uchyliło punkt 1. zaskarżonej decyzji Wójta Gminy K. z dnia 12 sierpnia 2021 r. (nr OPS5100/36A/2021) i określiło wysokość zasiłku stałego przyznanego decyzją Wójta Gminy K. z dnia 26 lipca 2021 r. (nr OPS 5100/36/2021) na kwotę 485,26 zł od dnia 1 sierpnia 2021 r. zaś w punkcie 2. uchyliło punkt 3. zaskarżonej decyzji umarzając postępowanie w tym zakresie. Zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty tj. 701 zł kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.
Tym niemniej z uwagi na toczące się postępowanie w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego - sprawa o sygn. akt III SA/Gd 1005/21 - nie można w sposób kategoryczny określić daty przyznania świadczenia, a tym samym określić okresu jaki obejmuje ww. dochód.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, dokonana przez Sąd w oparciu o wskazane wyżej kryteria, prowadzi do uznania, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.
W rozpoznawanej sprawie ocenie Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku w przedmiocie zmiany wysokości zasiłku stałego, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi procesową podstawę do wydania decyzji o charakterze merytoryczno-reformatoryjnym, co oznacza, że rozstrzygnięcie merytoryczne organu II instancji jest niezgodne z rozstrzygnięciem organu I instancji na skutek dostrzeżonych przez organ odwoławczy naruszeń przepisów prawa materialnego albo naruszeń postępowania mających wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, orzekający w niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo zinterpretował i zastosował obowiązujące normy prawa materialnego i procesowego, a tym samym zaskarżoną decyzję należało uznać za zgodną z prawem.
Przypomnieć należy, że przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest zmiana decyzji Wójta Gminy K. 26 lipca 2021 r. w sprawie przyznania skarżącej zasiłku stałego - w zakresie wysokości tego zasiłku.
Powodem do zmiany wysokości zasiłku stałego stały się w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne, które w ocenie organów determinowały sposób ustalenia dochodu skarżącej. Zdaniem organów, w trakcie korzystania z opisanej formy pomocy społecznej, przyznanej skarżącej mocą pierwotnej decyzji Wójta Gminy K. z dnia 26 lipca 2021 r., nastąpiła zmiana sytuacji majątkowej beneficjentki tejże pomocy.
Mianowicie, na mocy decyzji Wójta Gminy K. z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr OPS.5210.000612.2021) skarżąca uzyskała prawo do świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł miesięcznie z wyrównaniem od lutego 2020 r. do lipca 2021 r., w łącznej wysokości 3.885,12 zł.
Orzekając zatem o nowej wysokości zasiłku stałego organy uwzględniły - poza dodatkowo uzyskanym przez skarżącą zasiłkiem pielęgnacyjnym w wysokości 215,84 zł - również wypłatę wyrównania w wysokości 3.885,12 zł za okres 18 miesięcy. Jednakże odmiennie ją rozliczyły. Organ I instancji uznał bowiem, że należy ją rozliczyć zgodnie z zasadami określonymi w art. 8 ust. 11 u.p.s., natomiast Kolegium uznało, że zastosowanie w tym wypadku znajdzie art. 8 ust. 12 u.p.s.
Skład orzekający w niniejszej sprawie po przeanalizowaniu przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz poglądów judykatury, przychylił się do stanowiska Kolegium, stwierdzając, że uzyskany przez skarżącą dochód związany uzyskaniem wyrównania z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego za zaległy okres należy rozliczyć zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 12 u.p.s.
Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 11 u.p.s., w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
- 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej;
- 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie
- - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Natomiast w myśl art. 8 ust. 12 u.p.s., w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano dochód.
Treść cytowanych powyżej przepisów nie budzi wątpliwości Sądu. W art. 8 ust. 11 u.p.s. mowa jest bowiem o "dochodzie jednorazowym", mającym charakter świadczenia incydentalnego (np. odszkodowanie, przysporzenie z tytułu darowizny lub dziedziczenia, podziału majątku wspólnego), uzyskanym w okresie 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej.
Z kolei w art. 8 ust. 12 u.p.s. mowa jest o "uzyskaniu jednorazowo dochodu należnego za dany okres". Zasiłek pielęgnacyjny ma charakter świadczenia okresowego, a więc powtarzalnego, stąd brak jest podstaw do zakwalifikowania go do świadczeń jednorazowych, o których mowa w ust.
11. W omawianym przypadku uzyskanego dochodu nie rozlicza się na 12 miesięcy, lecz na okres, za który dochód wypłacono. Oznacza to, że dochód wypłacony po upływie okresu, którego dotyczył, dolicza się do dochodu za minione miesiące.
W tym względzie Sąd zwraca uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2017 r. (sygn. akt I OSK 484/17), który został powołany przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w którym odnośnie interpretacji art. 8 ust. 12 u.p.s. wskazano, iż w sytuacji wypłacenia jednorazowo zaległych, a należnych świadczeń, ta jednorazowa wypłata powiększy w odpowiedniej części dochód za każdy z tych miesięcy z osobna. Dochód wypłacony po upływie okresu, którego dotyczy, dolicza się do dochodu za minione miesiące (nie na przyszłość). Kwotę tego dochodu należy więc uwzględnić w odpowiednich częściach w dochodzie rodziny w miesiącach, za które świadczenie zostało przyznane. Na podobną interpretację wskazał NSA w wyrokach: z dnia 24 czerwca 2020 r. (sygn. akt I OSK 223/20); z dnia 8 lutego 2017 r. (sygn. akt I OSK 2071/16) i z dnia 30 lipca 2015 r. (sygn. akt I OSK 1050/15).
Skoro zatem w niniejszej sprawie decyzją z dnia 2 sierpnia 2021 r. przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 lutego 2020 r. do 30 listopada 2022 r., to wypełnia to dyspozycję przepisu art. 8 ust. 12 u.p.s. Prawidłowo więc Kolegium uznało, że dochód wypłacony "z dołu" (a więc po upływie okresu, którego dotyczy), dolicza się do dochodu za minione miesiące. Nie ma przy tym znaczenia, że zasiłek pielęgnacyjny za minione miesiące wypłacony został jednorazowo, bowiem nadal świadczenie to jest świadczeniem okresowym, nie dochodem jednorazowym, o jakim mowa w art. 8 ust. 11 u.p.s.
Zaskarżona decyzja określająca skarżącej wysokość zasiłku stałego wydana została w trybie zmiany decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowy zasiłek, tj. na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku m.in. zmiany sytuacji dochodowej. Artykuł 106 ust. 3a u.p.s. stanowi zaś, że zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość świadczenia pieniężnego, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że dochód skarżącej zmienił się o kwotę, o której mowa w art. 106 ust. 3a u.p.s., tj. przekraczającą 10 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej które – zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. - wynosi 701 zł. Spełnione zatem zostały przesłanki do zmiany decyzji przyznającej skarżącej zasiłek stały.
Zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo zmieniło zatem decyzję Wójta Gminy K. z dnia 26 lipca 2021 r., w ten sposób, że określiło skarżącej od dnia 1 sierpnia 2021 r. wysokość zasiłku stałego na kwotę 485,16 zł, uwzględniając jej sytuację dochodową oraz obowiązujące przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy art. 8 u.p.s.
Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, że prawidłowo Kolegium uznało za bezpodstawne rozstrzyganie w decyzji w sprawie zmiany wysokości zasiłku stałego o zmianie wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne. Osoba uprawniona do zasiłku stałego podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z mocy prawa (art. 73 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1285 ze zm.). Przyznając zasiłek stały organ pomocy społecznej jest zobowiązany zgłosić osobę uprawnioną do ubezpieczenia zdrowotnego i opłacać składkę (o ile osoba ta nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu z innego tytułu). Czynności dotyczące opłacania składki mają jednak charakter jedynie czynności materialno-technicznych i brak jest podstaw do orzekania o nich w formie decyzji administracyjnej. Tym bardziej w razie zmiany decyzji w zakresie wysokości zasiłku stałego. Jak zasadnie bowiem Kolegium zauważyło w uzasadnieniu swojej decyzji, wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne nie uległa zmianie, gdyż nadal wynosi 9 % przyznanego zasiłku stałego.
Obnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej zawartego w skardze, a wskazującego na bezpodstawne zaliczenie do jej dochodu przyznanego jej zasiłku pielęgnacyjnego, wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o składniki wskazane w tym przepisie. Natomiast ust. 4 tego artykułu wymienia świadczenia, które nie podlegają wliczeniu do dochodu. Na gruncie przywołanych przepisów u.p.s. pod pojęciem dochodu należy zatem rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie w nich wymienionych. Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
Zasiłek pielęgnacyjny nie jest wymieniony wśród tych wyłączeń; nie da się go także zakwalifikować do opisanych w tym przepisie świadczeń, które mogą podlegać pewnej interpretacji, jak np. pieniężne świadczenie socjalne. Artykuł 8 ust. 1 pkt 4 u.p.s. wyłącza bowiem z dochodu tylko jednorazowe świadczenia socjalne, zaś zasiłek pielęgnacyjny nie ma charakteru jednorazowego.
Odnosząc się natomiast do zrzutu pełnomocnika skarżącej, że z uwagi na toczące się postepowanie w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego nie można w sposób kategoryczny określić daty przyznania tego zasiłku, a tym samym określić okresu jaki obejmuje uzyskany przez skarżącą z tego tytułu dochód, wskazać należy, że wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r. (sygn. akt III SA/Gd 1005/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 16 września 2021 r. (nr SKO.421.932.2021), którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 2 sierpnia 2021 r. (nr OPS.5210.000612.2021) w sprawie przyznania K. R. zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2020 r. do 30 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił zatem stanowisko organów, że zasiłek pielęgnacyjny należało przyznać K. R. począwszy od 1 lutego 2020 r. Wyrok ten, na dzień orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie, jest prawomocny.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – oddalił skargę.