Uzasadnienie
Wnioskiem zawartym w skardze na opisaną decyzję Dyrektora Izby Celnej [...], uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 24 lutego 2009 r. (data stempla pocztowego) W. U. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez skarżącą, jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Małżonkowie nie posiadają nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, są właścicielami samochodów:[...], rok produkcji 1999 oraz [...], rok produkcji 1992. Źródłem dochodu trzyosobowej rodziny jest działalność gospodarcza prowadzona przez małżonka skarżącej. Brak we wniosku danych o wysokości dochodów z tego tytułu skarżąca uzasadniła tym, iż nie zostało jeszcze sporządzone zeznanie podatkowe PIT-36L za 2008 r.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.
W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Na podstawie art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 marca 2009 r. (doręczonym w dniu 4 marca 2009 r.) skarżąca zobowiązana została do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisów zeznań podatkowych złożonych przez nią oraz małżonka za 2008 r. (jeżeli zostały już sporządzone); dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) z działalności gospodarczej małżonka za 2008 r.; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią oraz małżonka rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; odpisów złożonego przez jej małżonka we właściwym urzędzie skarbowym zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z jego aktualizacjami; dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez nią oraz małżonka w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych); oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na nią bądź małżonka pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji i aktualnej wartości); dodatkowego oświadczenia, czy aktualnie posiada status bezrobotnego, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej, przedłożenia stosownego dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (zaświadczenia, bądź kopii decyzji właściwego organu).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała zestawienia przychodów i wydatków (kosztów) dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez jej męża za 2008 r. oraz styczeń i luty br., wyciągi z dwóch rachunków bankowych za okres od listopada 2008 r. do stycznia br., kopie faktur oraz innych dokumentów potwierdzających wysokość kosztów utrzymania (opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, korzystanie z telefonów), zaległości czynszowych (wynoszących na dzień 31 grudnia 2008 r. - 2 782,45 zł), dowodów rejestracyjnych pojazdów wskazanych we wniosku, dokumentów obrazujących wysokość rocznej składki za ubezpieczenie OC pojazdu (570 zł) oraz raty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu (531,65 zł), kopię zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1 oraz decyzji z dnia 30 stycznia 2009 r. o uznaniu jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku.
Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem z przedłożonych na wezwanie dokumentów źródłowych wynika, iż skarżąca jest wprawdzie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, lecz jej małżonek, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uzyskał w 2008 r. przychody z działalności gospodarczej w wysokości 297 733,11 zł, ponosząc z tego tytułu koszty (zakup towarów handlowych według cen zakupu, pozostałe wydatki) w łącznej wysokości 198 256,95 zł, zaś w styczniu i lutym br. koszty działalności wyniosły ogółem 3 627,18 zł; małżonkowie są właścicielami dwóch samochodów o łącznej wartości około 11 500 zł, zaś średnie miesięczne koszty ich utrzymania (czynsz, energia elektryczna, gaz, wydatki na usługi telekomunikacyjne) wynoszą 864,02 zł. Ponadto skarżąca posiada kartę kredytową z limitem 2 700 zł.
Uzyskane przez męża skarżącej przychody (z uwzględnieniem udokumentowanych wydatków) wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie, w tym wpisu określonego przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, iż skarżąca oraz osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Sytuacja materialna wnioskodawczyni nie wskazuje na niemożność uiszczenia przez nią jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie pozwala uznać również, że nie jest w stanie ponieść ich bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego winny być bowiem ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.