Uzasadnienie
Skarżący J. i S. K. w sporządzonych na formularzach urzędowych PPF wnioskach o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oświadczyli, że są emerytami, pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, osiągają miesięcznie łączny dochód w wysokości 3467,19 zł, zaś po opłaceniu rachunków, za media (700 zł miesięcznie), leki (200 zł), ubezpieczenie (100 zł miesięcznie), podatki od gruntu i opłatę dzierżawy (250 zł rocznie i 80 zł wraz z VAT), pozostaje im niewielka kwota na skromne codzienne bytowanie. Ponadto ponoszą koszty drobnych remontów mieszkania. Oświadczyli, że są właścicielami segmentu w zabudowie szeregowej o pow. 152 m2, przydomowej oranżerii o pow. 22,27 m2 (o wartości 25.000 zł) oraz ogródka przydomowego o pow. 189 m2. Są nadto współwłaścicielami pojazdu samochodowego marki Ford Focus o wartości 10.000 zł.
Wnioskodawcy wezwani do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów, obrazujących ich sytuację majątkową i możliwości płatnicze, nadesłali wyciągi z rachunku bankowego, potwierdzające zadeklarowaną wysokość dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych, a ponadto rachunki wskazujące na wysokość ponoszonych kosztów utrzymania, zakupu leków, jak również dowód wpłaty w dniu 22 grudnia 2016 r. opłaty sądowej do sprawy o sygn. akt II SA/Gd 686/16.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie częściowym, w tym przez zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt. FZ 794/04). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników.
To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r.,sygn. akt II CZ 104/84, Baza Orzeczeń LEX i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP.
Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób samotnych, bez majątku, bezrobotnych bez prawa do zasiłku czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt. OZ 862/04, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl).
W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Jeśli oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń.
Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawców zawarte w formularzach PPF budziły wątpliwości i były niewystarczające do rozpoznania wniosku. Odpowiedź wnioskodawców na wezwanie referendarza sądowego pozwoliła natomiast na stwierdzenie, że sytuacja majątkowa wnioskodawców pozwala im na partycypowanie w kosztach sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do kwoty 200 zł wpisu sądowego od skargi.
Nie można bowiem wnioskodawców zaliczyć do osób bez majątku oraz takich, które są całkowicie pozbawione możliwości zdobycia środków do życia. Wnioskodawcy zadeklarowali fakt uzyskiwania dochodu z tytułu świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3467,19 zł, a nadto są współwłaścicielami domu, oranżerii oraz działki gruntu stanowiącej ogród przydomowy, jak i samochodu osobowego. Udokumentowane zaś przez wnioskodawców stałe miesięczne wydatki kształtują się na niższym poziomie niż ich wysokość zadeklarowana w formularzu urzędowym PPF. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego rachunków wynikało, że średni miesięczny koszt zakupu leków wynosi 113 zł, zaś koszty ponoszone na podatek od nieruchomości, czynsz dzierżawny, ubezpieczenie, telewizję, energie elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, w skali miesiąca kształtują się na poziomie ok 600 zł. Po pokryciu ww. wydatków, wnioskodawcom pozostaje do dyspozycji kwota ok. 2800 zł, z której to kwoty, w ocenie referendarza sądowego, są oni w stanie pokryć jednocześnie inne ewentualne koszty utrzymania siebie i rodziny, jak również koszty sądowe należne na obecnym etapie postępowania.
Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.