Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 311/24

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2024 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") oraz w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku z dnia 12 marca 2024 r., którym oddalono zarzuty wniesione przez K. A. (dalej: "skarżąca") w sprawie egzekucji administracyjnej.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

W dniu 2 czerwca 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku przesłał skarżącej upomnienie w celu rozpoczęcia uzupełnienia brakujących obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka M. T. urodzonego w dniu 4 października 2018 r. lub przedstawienia zaświadczenia o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień lub poinformowania o szczepieniach rozpoczętych w innym gabinecie szczepień w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia.

W związku z niewykonaniem przez skarżącą powyższego obowiązku, w dniu 13 grudnia 2023 r. organ pierwszej instancji wystawił tytuł wykonawczy nr [...], którym nałożył na skarżącą obowiązek poddania dziecka w czasie 12 miesięcy od dnia otrzymania tytułu wykonawczego obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce oraz wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2023 r. Wojewoda Pomorski nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej zarzucając:

1. - brak wymagalności obowiązku z uwagi na skierowanie małoletniego w dniu 3 kwietnia 2023 r. do poradni specjalistycznej, skutkujące odroczeniem małoletniego od obowiązkowych szczepień ochronnych, określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm.) - dalej: "ustawa",
2. - określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
3. - naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj. niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy oraz brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Skarżąca wyjaśniła, że jej syn został skierowany do poradni specjalistycznej – pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka, celem wykluczenia przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych. Dziecko posiada szereg problemów zdrowotnych oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych ma miejsce do czasu odbycia wizyty w poradni specjalistycznej i wypowiedzenia się przez lekarza specjalistę co do dalszych szczepień i możliwości wykluczenia przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych.

Zdaniem skarżącej ogólne wskazanie przez organ na art. 17 ust. 1 ustawy pomija konieczność wykonania badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Wierzyciel pominął nadto obowiązek wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy. Tymczasem zaświadczenie takie stanowi dowód potwierdzający kwalifikację dziecka do szczepień. Brak wystawienia zaświadczenia potwierdza brak wymagalności obowiązku. Nadto brak wskazania w tytule wykonawczym art. 17 ust. 2 i 4 ustawy oznacza, że obowiązek został określony w sposób wybiórczy, albowiem wykonanie szczepienia bez wykonania badania kwalifikacyjnego jest niemożliwe. W części C tytułu wykonawczego nie została wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji. Nie jest zaś dopuszczalne prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który nie odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku w uzasadnieniu postanowienia oddalającego zarzuty wyjaśnił, że w dniu 3 kwietnia 2023 r. w NZOZ [...] w S. zostało przeprowadzone przez lekarza badanie kwalifikacyjne potwierdzone wystawionym zaświadczeniem o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, z którego wynika, że stwierdzono brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych. Lekarz kwalifikujący do szczepienia nie wskazał na potrzebę odroczenia szczepień ze względu na wystawione skierowanie. Organ dodał, że mimo wystawionego zaświadczenia o braku przeciwwskazań do szczepień skarżąca nie stawiła się z dzieckiem w punkcie szczepień w celu jego realizacji. Nie przedstawiła również informacji, która stanowiłaby przesłankę do wstrzymania lub umorzenia postępowania administracyjnego.

Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji uznając zarzuty przedstawione w zażaleniu za bezzasadne.

Organ drugiej instancji stwierdził, że w protokole kontroli z dnia 18 sierpnia 2022 r. zapisano, że z wpisów w Karcie Uodpornienia dziecka urodzonego dnia 4 października 2018 r. wiadomo, iż dziecko nie zostało objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym przeciwko poliomyelitis, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu b, zakażeniu Streptococcus pneumoniae, wzw B, odrze śwince, różyczce. Organ pierwszej instancji dwukrotnie wezwał prawnego opiekuna dziecka, do wykonania ww. obowiązkowych szczepień ochronnych. Wezwania miały na celu przypomnienie o obowiązku rodziców poddania dziecka szczepieniom ochronnym zgodnie z PSO. Pismem z dnia 2 czerwca 2023 r. przesłano do strony upomnienie, wzywając do niezwłocznego wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka. Przed wystosowaniem do strony upomnienia organ pierwszej instancji powziął z NZOZ [...] w S. informację o treści: "po badaniu i otrzymaniu zaświadczenia o przeprowadzonej kwalifikacji i zgody lekarza na szczepienie rodzice wraz z dzieckiem nie zgłosili się do gabinetu szczepień celem wykonania szczepienia.

Rodzice dziecka nie kontaktowali się z przychodnią celem umówienia wizyty szczepiennej". Do tej informacji dołączono zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, w którym w sposób jasny, przejrzysty i czytelny lekarz wskazał stwierdzenie braku przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciw wyszczególnionym szczepieniom, natomiast w pozycji dedykowanej do stwierdzenia odroczenia długotrwałego w związku ze skierowaniem na konsultację specjalistyczną lekarz nie dokonał żadnej adnotacji.

W ocenie organu drugiej instancji dziecko M. T. do dnia złożenia zażalenia wolą prawnego opiekuna/rodzica nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w prawidłowo wystawionym kwalifikującym do szczepienia zaświadczeniu lekarskim. Nadto PPIS w Słupsku w postanowieniu z dnia 12 marca 2024 r. udzielił merytorycznego uzasadnienia, wskazując stosowne podstawy prawne.

Zdaniem organu drugiej instancji bezzasadne są zarzuty braku wymagalności obowiązku, albowiem o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który z różnych względów sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Zdaniem organu niezasadny jest więc zarzut niezgodności z prawem obowiązku przeprowadzenia szczepienia w związku z niewykluczeniem przez lekarza wszelkich przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych badaniem kwalifikacyjnym.

Art. 17 ust. 2 ustawy stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja, jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu czasu dotyczy odroczenie.

Po tym - wskazanym określoną datą - terminie odroczenia szczepienia, gdyby takowe wskazanie odnotował lekarz w zaświadczeniu, także należałoby dziecko zaszczepić. Bezzasadny jest zarzut powołania się organu pierwszej instancji na dowody nieznane stronie. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku po uzyskaniu pisemnej informacji z NZOZ [...] w S. oraz na podstawie dokumentacji medycznej załączonej do tego pisma ustalił, że małoletni został poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnym przed szczepieniami w dniu 3 kwietnia 2023 r., lecz pomimo pozytywnej kwalifikacji bezpośrednio po wizycie ani w ciągu 24 godzin od kwalifikacji, opiekunowie prawni wraz z dzieckiem nie zgłosili się do gabinetu zabiegowego celem wykonania szczepień, co w ocenie lekarza było jednoznaczne z odmową poddania się obowiązkowi szczepień ochronnych. Zdaniem organu Konkludując, powyższe stoi w sprzeczności z zarzutem strony, że "organ powołuje się na dowody nieznane stronie tj. zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu lekarskim kwalifikacyjnym, którego treść nie jest stronie znana".

Organ nie zgodził się również z zarzutem opisanym przez stronę jako brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwskazań, mimo stawienia się na badanie kwalifikacyjne. Z zebranego materiału dowodowego wynika bezspornie, że - będąc osobą zobowiązaną - strona nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Art. 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 w zw. z art. 17 ustawy oraz w związku z przepisami ustawy z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1545 ze zm.).

Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 ustawy nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. W związku z powyższym zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077). Zgodnie z § 3 ust. 2 schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia.

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mają uprawnienie egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych o czym stanowi treść art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., w którym zapisano, że egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki o charakterze niepieniężnym, pozostające we właściwości administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji do organów administracyjnych, na podstawie przepisu szczególnego. Tak więc, stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 416), państwowy powiatowy inspektor sanitarny jest organem rządowej administracji zespolonej w powiecie, uprawnionym do egzekwowania obowiązku szczepień ochronnych. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania, nie jest możliwe.

Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Nie ma zatem racji strona wywodząc, że nie powstał obowiązek, zarzucając przy tym naruszenie przepisów prawa administracyjnego.

Zdaniem organu drugiej instancji organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał powstanie obowiązku szczepień dziecka jako wymagalny wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia.

Interpretacja, przedstawiona przez skarżącą, zgodnie z którą okoliczność, że dziecko jest wcześniakiem ze stwierdzoną retinopatią i jest alergikiem, stanowi przeciwwskazanie do szczepień, jest błędna. Przy tego typu interpretacji żadne dziecko, urodzone przedwcześnie czy mające skłonność do alergii, nie podlegałoby obowiązkowi szczepiennemu. Niewątpliwie do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia indywidualnego pacjenta. Lekarz wskazał w zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz wyszczególnił konkretnie przeciwko jakim chorobom. Dziecko zgodnie z tym należało zaszczepić niezależnie od wystawionego skierowania do poradni specjalistycznej, bowiem skierowanie sensu stricto nie daje podstaw do odroczenia szczepienia, ale jest konsekwencją jego wykonania w celu jego dalszego procedowania w tym ewentualnego ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień.

Strona tego nie uczyniła. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem, na którą składają się dwie czynności: badanie lekarskie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Badanie kwalifikacyjne musi być aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Lekarz odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwskazania do wykonania szczepienia. W przypadku szczepień ochronnych nie może być mowy o dobrowolności przystąpienia pacjenta do świadczenia zdrowotnego. Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, którym jest obowiązkowe szczepienie ochronne.

Niezależnie od powyższego, organ wskazał, że odpowiedzi na ewentualne wątpliwości, nie należą do obowiązków i kompetencji lekarza. Lekarz odnosi się wyłącznie do stanu zdrowia dziecka w dniu kwalifikacji do szczepień. Pytania te powinny zostać skierowane do właściwych organów.

Osoby chore są dyskwalifikowane od szczepień, nawet z możliwością dłuższego odroczenia wykonania wakcynacji, jednakże wówczas wymagane jest stosowne zaświadczenie od lekarza. Strona w zażaleniu przywołuje jako podstawę odroczenia szczepienia jedynie skierowanie na badania specjalistyczne, stwierdza natomiast, że nie ma wiedzy o zaświadczeniu o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym zgodnym z załącznikiem nr 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych sczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), które daje podstawę do odroczenia szczepienia. Z informacji personelu NZOZ [...] wiadomo jednak, że strona po kwalifikacji do szczepienia nie udała się na wykonanie wakcynacji.

Jak dodał organ drugiej instancji szczepienia ochronne są wynikiem postępu medycyny, a ich przeznaczeniem jest zabezpieczenie pacjenta jako jednostki, jak i całego społeczeństwa, przed skutkami groźnych chorób. Co więcej, ich stosowanie poprzedza procedura dopuszczenia tego produktu do obrotu na terytorium Polski.

Organ drugiej instancji ocenił postępowanie administracyjne oraz egzekucyjne organu pierwszej instancji jako przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wskazał, że zarzuty zgłaszane przez stronę nie mogły być rozpatrywane przez organ pierwszej instancji inaczej niż tylko w toku toczących się postępowań. Tak więc formułowane zarzuty nie dotyczą funkcjonowania i działalności PPIS a wyłącznie mają odniesienie do praw i obowiązków osoby zobowiązanej jako strony postępowania i w takim kontekście powinny być rozpatrywane. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku w tytule wykonawczym Nr [...] z dnia 13 grudnia 2023 r. określił jednoznacznie treść obowiązku. Tytuł wykonawczy został przygotowany w sposób prawidłowy. Organ pierwszej instancji z należytą starannością podał informacje mające istotne znaczenie w sprawie.

K. A. wniosła skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia postanowień organów obu instancji i umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

1. - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku na dzień wszczęcia postępowania podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na skierowanie małoletniego w dniu 3 kwietnia 2023 r. do poradni specjalistycznej z jednoczesnym odroczeniem obowiązku do czasu konsultacji w ww. poradni oraz brak wykluczenia przeciwwskazań,
2. - określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez zobowiązanie do poddania małoletniego nieistniejącym w harmonogramie szczepieniom ochronnym, brak tożsamości obowiązku określonego w upomnieniu, tytule wykonawczym i skarżonym postanowieniu,
3. - naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez organ drugiej instancji do zarzutów skarżącej,
4. - naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu,
5. - naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez brak rozpoznania przez organ drugiej instancji zarzutów skarżącej,
6. - naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,
7. - naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, wniosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia wierzyciela.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na brak spójności pomiędzy obowiązkiem określonym w upomnieniu, tytule wykonawczym i zaskarżonym postanowieniu. Wierzyciel wystawiając upomnienie nie określił dawek poszczególnych szczepień, jak również w sposób nieprawidłowy zdefiniował obowiązek. Obowiązek określony w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym dotyczy wykonania szczepień, które nie istniały tak w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załącznik nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Nie istnieje w tym akcie prawnym szczepienie przeciwko WZW typu B, lecz wirusowe zapalenie wątroby typu B, to samo dotyczy poliomyelitis, świnki. Są to odpowiednio szczepienia zdefiniowane jako ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), nagminne zapalenie przyusznic (świnka). A zatem obowiązek również z tego punktu widzenia został zdefiniowany w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami.

Z tych względów, jak również z uwagi na brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku, zarówno wierzyciel, jak i organ drugiej instancji w sposób istotny naruszyli obowiązujące przepisy.

Odnosząc się do podstawy faktycznej określenia wymagalności obowiązku skarżąca podniosła, że wymagalność tę może określić jedynie lekarz. Obowiązek został przez stronę w całości wykonany, jeszcze przed wszczęciem postępowania, co wynika bezpośrednio z przedłożonej do akt sprawy dokumentacji medycznej małoletniego. Podczas lekarskiego badania kwalifikacyjnego, które miało miejsce w dniu 3 kwietnia 2023 r. małoletni został skierowany do poradni specjalistycznej - szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka. A zatem na dzień wystawienia tytułu wykonawczego obowiązek nie może być uznany za wymagalny. Jednocześnie z przyczyn znanych jedynie lekarzowi fakt odroczenia nie został odnotowany w dokumentacji medycznej małoletniego, co jest istotnym uchybieniem lekarza.

Zdaniem skarżącej, wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku, jest niepełna. Nadto w ocenie skarżącej doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie odnosi się do zarzutów złożonych przez skarżącą. Skarżąca nigdy nie kwestionowała obowiązku szczepień, jednakże ograniczenie podstawy prawnej obowiązku do art. 5 ustawy uznać również należy za niewystarczające. Istotnym uchybieniem jest brak wskazania w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji, do czego organ nie odniósł się. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie spełnia wymogów określonych w k.p.a.

Skarżąca podniosła, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest stwierdzenie, że egzekwowany obowiązek wobec konkretnej osoby istnieje i jest wymagalny. Badanie to winno obejmować dzień wystawienia upomnienia, które bezpośrednio poprzedza wszczęcie egzekucji administracyjnej, a przede wszystkim dzień wystawienia tytułu wykonawczego, czyli 13 grudnia 2023 r. Na chwilę tę obowiązek nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie schemat szczepień ochronnych wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. W aktach sprawy brak jest dowodu na wykluczenie przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych.

Zdaniem skarżącej organ ograniczył się do przytoczenia przepisów dotyczących obowiązku szczepień, której to podstawy prawnej skarżąca nie kwestionuje, natomiast w jej ocenie świadczy to o braku uzasadnienia przez organ wydanego w sprawie postanowienia. Wskazuje to także w ocenie strony, że powołanych przepisów prawnych dotyczących podstawy prawnej obowiązku i wymagalności szczepień, w żaden sposób nie odniesiono do stanu faktycznego tej sprawy.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to ma doniosłe znaczenia zarówno z punktu widzenia kwalifikacji do szczepień, jak i prawnego, tj. samego obowiązku szczepień. Lekarz w trakcie badania kwalifikacyjnego decyduje o tym czy dziecko może zostać poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym, czy też nie kwalifikuje się do tych szczepień.

W ocenie skarżącej zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że postępowanie zainicjowane wystawionym upomnieniem obarczone jest rażącymi błędami, a obowiązek którego wykonania domaga się wierzyciel został przez stronę wykonany jeszcze przed wszczęciem postępowania, natomiast zarówno ustawowa procedura wykonywania szczepień, jak i prowadzone przez organy w sprawie postępowanie jest obarczone licznymi brakami, które w efekcie skutkują brakiem wymagalności obowiązku, jak też świadczą o bezprzedmiotowości prowadzonego względem strony skarżącej postępowania.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektora Sanitarny wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdził, że nie narusza ono przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego w stopniu, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 23 kwietnia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 12 marca 2024 r. w przedmiocie oddalenia zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1. 1) nieistnienie obowiązku;
2. 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
3. a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
4. b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
5. c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
6. 3) błąd co do zobowiązanego;
7. 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
8. 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
9. 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
10. a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
11. b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
12. c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art.33 § 2 u.p.e.a.).

Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.

Postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącej), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, czy też brak wymagalności obowiązku.

Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, jednakże nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

W niniejszej sprawie, skarżąca wniosła zarzuty związane z prowadzeniem przez Wojewodę Pomorskiego postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] wystawionym w dniu 13 grudnia 2023 r., a dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca podniosła zarzuty:

1. - braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a),
2. - określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a),
3. - naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł wykonawczy nie spełnienia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy z uwagi na: a) niewłaściwe podanie przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym, skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi b) brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Odnosząc się do ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553) i ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych – w dniu 13 grudnia 2023 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

W konsekwencji powyższego wyjaśnienia wymaga, że w cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Zarzut "niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a." możliwy był do podniesienia w poprzednim stanie prawnym, zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

W sprawie nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego przystąpienia przez organ egzekucyjny do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego, który, w ocenie strony skarżącej, nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., na co zasadnie zwracały uwagę w swych rozstrzygnięciach organy obu instancji. Trafnie zatem przyjęto, że wierzyciel, nie był w ogóle uprawniony i nie posiadał kompetencji do rozpoznania tak sformułowanego zarzutu. Nie jest on bowiem uprawniony do dokonywania oceny prawidłowości działania organu egzekucyjnego.

Jak wskazano w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej są sformalizowanym środkiem prawnym i można je wnieść tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Wśród tych przyczyn nie ma wad tytułu wykonawczego. Wady tytułu wykonawczego nie mogą także zostać zakwalifikowane jako brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. O braku wymagalności obowiązku decyduje bowiem inna kategoria zdarzeń, na co wskazuje treść art. 33 § pkt 6 lit. a i b u.p.e.a., w świetle którego, należą do nich takie okoliczności jak: odroczenie terminu wykonania obowiązku, czy rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych. Dopuszczenie w tym samym przepisie (pod lit. c) kwalifikacji braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny niż określona w lit. a i b, musi mieć zatem charakter tego rodzaju co wymienione w tym przepisie. Przykładowo do tych okoliczności należy zaliczyć takie zdarzenie, jak wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Do okoliczności tych nie należą natomiast wady tytułu wykonawczego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Szczecinie z dnia 22 marca 2000 r., sygn. akt SA/Sz 357/99, LEX nr 41537).).

Wierzyciel nie jest zobligowany do ustosunkowania się do treści zarzutów, które nie wypełniają dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ.

W pozostałym zakresie organy orzekające prawidłowo, w oparciu o art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. oddaliły zarzuty, jako bezzasadne.

Zarzuty podniesione na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. oraz art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., wbrew stanowisku strony skarżącej, oceniono pod kątem obowiązujących przepisów prawa, jak i stanu faktycznego sprawy ustalonego w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

W przedmiotowej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było stwierdzenie, że skarżąca nie poddała obowiązkowym szczepieniom ochronnym syna urodzonego w dniu 4 października 2018 r., którą to okoliczność potwierdza treść protokołu kontroli w NZOZ [...] w S., znajdująca się aktach przedmiotowej sprawy. Wynika z niego, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom przeciw poliomyelitis, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu B, Streptococcus pneumoniae, WZW typu B, odrze, śwince i różyczce. Stwierdzono dołączone do karty uodpornienia potwierdzenie odebrania w dniu 18 kwietnia 2019 r. wezwania na szczepienie kierowane do skarżącej, a także informację o niezgłaszaniu się osoby niepełnoletniej na szczepienia ochronne z dnia 6 maja 2019 r. i 5 czerwca 2019 r. Z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że do wykonania ww. szczepień nie doszło również pomimo zakwalifikowania dziecka do szczepień w dniu 3 kwietnia 2023 r. w trakcie lekarskiego badania, po którym to badaniu skarżąca nie zgłosiła się do gabinetu szczepień celem wykonania szczepienia, mimo wydania zaświadczenia o braku przeciwskazań do wykonania szczepień u dziecka.

Odnosząc się do pierwszego ze zgłoszonych zarzutów, Sąd na wstępie wskazuje, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Sąd podzielił stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 ustawy).

Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).

Zgodnie z art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia m.in: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).

Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Wskazać należy również, że w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej." Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Stwierdzić należy, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

W wystawionym w dniu 13 grudnia 2023 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u M. T. Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.

Jak wskazano już wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1. 1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2. 2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3. 3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4. 4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5. 5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6. 6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7. 7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka skarżącej obowiązkowe i wymagalne.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowana ustalona przez organy w toku postępowania okoliczność, że syn skarżącej nie został zaszczepiony wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami, pomimo że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.

W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

Trzeba zauważyć, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień u dziecka. Natomiast tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.).

Niezasadny jest zarzut braku wymagalności obowiązku wykonania szczepień ochronnych z uwagi na podnoszoną przez skarżącą okoliczność poddania dziecka w dniu 3 kwietnia 2023 r. badaniu kwalifikacyjnemu, w czasie którego – jak akcentuje skarżąca – nie zostały wykluczone przeciwwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz nie został ustalony indywidualny kalendarz szczepień.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 3 kwietnia 2023 r. lekarz z podmiotu leczniczego NZOZ [...] w S. stwierdził brak przeciwwskazań do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka skarżącej. Natomiast wystawienie przez tego samego lekarza w tym samym dniu skierowania do poradni szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka nie stanowi o braku przeciwwskazań zdrowotnych do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, na co wskazuje jednoznacznie treść powołanego zaświadczenia wydanego po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (k. 56 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Z art. 17 ust. 5 ustawy wynika, że w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Zgodnie z § 11 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

W ocenie Sądu odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego może nastąpić wyłącznie w wyniku przeprowadzenia konsultacji specjalistycznej. Dopiero ustalenie przez lekarza specjalistę, że istnieją podstawy do odroczenia szczepienia, może stanowić o przejściowym braku wymagalności obowiązku. Sporządzony przez lekarza specjalistę wynik konsultacji specjalistycznej obejmuje informacje umożliwiające ustalenie zakresu odroczenia terminu wykonania obowiązku. Z art. 17 ust. 5 ustawy nie wynika, że o odroczeniu terminu szczepienia decyduje lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne. Lekarz ten jest uprawniony do wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 ustawy) lub do skierowania pacjenta na specjalistyczne badanie. Z regulacją ustawową koresponduje treść rozporządzenia wykonawczego.

Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy nie wynika, aby skarżąca przedstawiła twierdzenia czy dowody wskazujące na realizację przez skarżącą skierowania do poradni specjalistycznej od daty jego wystawienia w dniu 3 kwietnia 2023 r., odbycie badania specjalistycznego oraz na ewentualne stwierdzenie przez lekarza specjalistę odroczenia terminu obowiązkowego szczepienia ochronnego.

W okolicznościach sprawy wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego oraz wystąpienie przez wierzyciela do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku dziecka skarżącej stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepień. Podmiot leczniczy jednocześnie informował wierzyciela pismami z dnia 10 października 2023 r. oraz z dnia 29 listopada 2023 r., że dziecko zostało podczas wizyty w dniu 3 kwietnia 2023 r. zakwalifikowane do wykonania szczepień ochronnych, jednak skarżąca nie stawiła się doi punktu szczepień, ani na wizytę u lekarza pediatry. Z informacji udzielonych przez podmiot leczniczy nie wynikało zatem, aby nie było możliwe zaszczepienie dziecka szczepionkami wymienionymi w tytule wykonawczym. Nie poddano także dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym pomimo wezwań do wykonania obowiązku, upomnienia skierowanego do skarżącej, wystawienia tytułu wykonawczego i nałożenia postanowieniem grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych.

Wymaga podkreślenia, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, realizowanym w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.

W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że dziecko skarżącej zostało poddane badaniu kwalifikacyjnemu i mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza nie została zaszczepiony. Samo poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia nie oznacza wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniu w sytuacji, gdy mimo braku przeciwwskazań zdrowotnych, nie zostały ostatecznie szczepienia wykonane. W tej sytuacji obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Dokumenty zgromadzone w sprawie jednoznacznie wskazują, że skarżąca uchyla się od realizacji wymagalnego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku, we wskazanym wyżej zakresie, są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

Jednocześnie, wbrew zarzutom podnoszonym przez skarżącą, sam tytuł wykonawczy z 13 grudnia 2023 r. spełnia wymogi z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru określonego w rozporządzeniu Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856 ze zm.), obowiązującym w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w przedmiotowej sprawie. W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także treść i podstawę prawną obowiązku. Okoliczność, że w tytule wykonawczym nie powołano art. 17 ust. 2 ustawy nie ma wpływu na prawidłowość tego tytułu, gdyż poddanie się badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. W tytule jest też podana podstawa egzekucji administracyjnej – art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego dziecka przez skarżącą.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd miał na względzie, że określenie treści egzekwowanego obowiązku w tytule wykonawczym w sposób węższy niż został on określony w treści upomnienia nie stanowi uchybienia, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a., egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Rolą instytucji upomnienia jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Zasadą jest, że upomnienie tylko jednokrotnie przypomina zobowiązanemu o powinności wykonania danego obowiązku pod rygorem jego przymusowego prawnego wyegzekwowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Kr 1178/22, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Mimo że upomnienie jest przesyłane zobowiązanemu tylko raz, nawet ewentualne umorzenie postępowania egzekucyjnego, nie powoduje zniweczenia skutków upomnienia doręczonego zobowiązanemu przed wszczęciem umorzonego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to możliwość wszczęcia kolejnego postępowania egzekucyjnego bez ponownego upominania zobowiązanego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 316/08, LEX nr 544573; wyrok z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 618/08, LEX nr 512826).

Ponowne wystawienie tytułu wykonawczego również nie pociąga za sobą konieczności ponownego upomnienia zobowiązanego. (zob. P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 15).

W niniejszej sprawie w treści upomnienia z dnia 2 czerwca 2023 r. PPIS wezwał skarżącą o obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince i różyczce. Natomiast w tytule wykonawczym z dnia 13 grudnia 2023 r. jest mowa o szczepieniach ochronnych przeciwko WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. Mimo zatem, że obowiązek określony w upomnieniu i tytule wykonawczym nie jest tożsamy, to został on zawężony, a nie rozszerzony. Tytuł wykonawczy nie zawiera wskazania obowiązku, który nie byłby zawarty we wcześniejszym upomnieniu. Z tych względów postępowanie egzekucyjne oparte na wystawieniu ww. tytułu wykonawczego zostało skutecznie wszczęte i może się toczyć. Również użycie oznaczeń jednostek chorobowych WZW tpu B i poliomyelitis nie budzi wątpliwości, o jakie szczepienia ochronne chodzi.

Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7a, art. 15, art. 77, art. 80 i art. 81a k.p.a. W sprawie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżąca, jako rodzic nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawiła lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka. Wskutek tego dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko chorobom zakaźnym wymienionym w rozporządzeniu. Obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, a więc zgoda szczepionego, bądź jego przedstawiciela ustawowego jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego.

Reasumując Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia PPIS w Słupsku.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.