Uzasadnienie
Prezydent Miasta G., po rozpatrzeniu wniosku z dnia 27 listopada 2015 r., działając decyzją z dnia 23 grudnia 2015 r. nr [...] odmówił M. T. przyznania pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność, leki, środki higieny, odzież, buty, opłaty za prąd i gaz, koszty przejazdu, koszty telefoniczne oraz koszty leczenia.
Ponieważ w dniu 1 grudnia 2015 r. M. T. złożyła kolejny, tożsamy w treści wniosek, Prezydent Miasta G., po jego rozpatrzeniu wydał w dniu 31 grudnia 2015 r. decyzję nr [...], w której także odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na żywność, leki, środki higieny, odzież, buty, opłaty za prąd i gaz, koszty przejazdu, koszty telefoniczne oraz koszty leczenia.
Jako podstawę prawną wydanych decyzji wskazano art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 2, art. 8 ust. 3, art. 12, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.),
Organ ustalił, że M. T. jest osobą pozostającą w rodzinie składającej się z czterech osób. Dochód rodziny wnioskodawczyni przekroczył kryterium dochodowe (tj. 2056 zł.), wynosząc w każdym z miesięcy bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosków 2559,28 zł. Jednocześnie ustalono, że rodzina jest w posiadaniu kwoty ponad 32 000 zł wypłaconej tytułem zaległego i bieżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ pierwszej instancji wskazał, że po wnikliwym i szczegółowym przeanalizowaniu sytuacji życiowej i bytowej M. T. nie dał wiary jej oświadczeniom o prowadzeniu oddzielnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Nie dano również wiary twierdzeniom, że K. T. z dnia na dzień pozbawił córkę środków do życia.
W świetle powyższych okoliczności organ uznał, że dochód rodziny oraz pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne dają możliwość zagospodarowania na bieżące wydatki. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły jednocześnie szczególnie uzasadnione przypadki zezwalające na udzielenie pomocy finansowej, o jakiej mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. pomocy osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Podkreślono, że przyznawanie specjalnych zasiłków celowych należy do zadań własnych gminy, w ramach których organy gminy są zobowiązane zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby mieszkańców gminy. Środki finansowe Ośrodka przeznaczone na ten cel są jednocześnie znacznie ograniczone.
M. T. wniosła odwołania od ww. decyzji podnosząc, że organ nie wziął pod uwagę oświadczenia jej ojca, w którym odmawia on utrzymania córki i finansowania jej składek na ubezpieczenie. Odwołująca się podała ponadto, że uległa wypadkowi i oczekuje pomocy w związku z kosztami leczenia, szczególnie, że organ odmówił opłacania za M. T. składek na ubezpieczenie zdrowotne, a świadczenie pielęgnacyjne, o które wystąpiła w związku z opieką nad chorą matką, wciąż nie zostało jej przyznane. M. T. podkreśliła, że wbrew ustaleniom organów, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.
Decyzjami z dnia 24 lutego 2016 r. nr [...] oraz nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1-2, art. 41 pkt 1 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżone decyzje.
Organ odwoławczy wskazał, że dochód rodziny został prawidłowo ustalony w wysokości 2559,28 zł, co daje kwotę dochodu na osobę w rodzinie w wysokości 639,82 zł. Dodatkowo rodzina otrzymała w grudniu 2014r. kwotę zaległego świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości ponad 32.000 zł.
Z tego względu zasiłek celowy nie mógł zostać przyznany wnioskodawczyni z uwagi na fakt, że dochód na osobę w rodzinie przekroczył wysokość kryterium dochodowego, ustalonego w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy na kwotę 514 zł.
Kolegium podzieliło także ocenę organu I instancji, że w rodzinie T. nie doszło do zdarzeń, które pozwalałyby uznać, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przepadek, pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazano, że rodzina T. znajduje się w lepszej sytuacji, niż przeciętna rodzina objęta pomocą tego samego ośrodka pomocy społecznej. Zaspokojenie potrzeb bytowych może zatem nastąpić przy pomocy środków znajdujących się w dyspozycji rodziny. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że M. T. nie prowadzi odrębnego, jednoosobowego gospodarstwa domowego. Wskazano wy tym zakresie, że sytuacja życiowa rodziny T. jest dobrze organom znana, bowiem K. T. nieprzerwanie od listopada 2011 r. ubiega się co miesiąc o pomoc społeczną w formie zasiłków okresowych i celowych. M. T. nie posiada własnego dochodu.
Mieszka z rodzicami i siostrą w trzypokojowym mieszkaniu stanowiącym własność rodziców. Nie ma swojego pokoju, ani żadnych własnych sprzętów gospodarstwa domowego. Rodzina utrzymuje się z szeregu świadczeń socjalnych. Otrzymuje też dodatek mieszkaniowy przyznany na podstawie stosunku wydatków mieszkaniowych i dochodów czteroosobowego gospodarstwa domowego. Wydatki mieszkaniowe są zatem opłacane z dodatku mieszkaniowego i dochodów innych członków rodziny.
M. T. sprawuje opiekę nad matką. Zakres tej opieki oraz zakres obowiązków domowych M. organ pierwszej instancji ustalił m.in. w sprawie toczącej się przed Kolegium pod sygn. akt [...] (sprawa zasiłku okresowego na wniosek małżonków T.). Z oceny sytuacji rodziny wynika, że oprócz czynności związanych z pielęgnacją matki strona gotuje obiady, przygotowuje inne posiłki, sprząta mieszkanie, robi pranie - wspólnie dla całej rodziny, a nie tylko dla siebie. Rodzina wspólnie korzysta ze wszystkich pomieszczeń i sprzętów gospodarstwa domowego, wspólnie robi zakupy.
W toku wywiadu środowiskowego nie ustalono, aby ta sytuacja uległa jakimkolwiek zmianom. M. T. czynnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe całej rodziny.
Kolegium wskazało, że wie, że rodzice strony oświadczyli, iż nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne na rzecz córki. Wyjaśniono, że opłacanie składek ubezpieczeniowych nie stanowi jednak o utrzymaniu członka rodziny. Składki te są bowiem związane z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z zabezpieczenia socjalnego samej wnioskodawczyni, a nie z dochodem innych członków rodziny. Dalej wyjaśniono, że nieopłacanie składek ZUS i NFZ przez innych członków rodziny, którzy nie są do tego zobowiązani, nie ma znaczenia dla ustalenia, że w świetle zebranego materiału dowodowego bezsprzecznie cała rodzina wspólnie gospodaruje i zamieszkuje, tworząc rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Organ podkreślił, że M. T. już wcześniej występowała do organów o udzielenie pomocy finansowej w związku z kosztami leczenia nogi, która zwichnęła we wrześniu 2015 r. W sytuacji gdy ośrodek zaproponował M. T. pomoc rzeczową w postaci kul, kierowanie do organu powtarzających się wniosków o udzielenie pomocy na zakup kul i stabilizatora, świadczy o braku współdziałania strony w rozwiązaniu trudnej sytuacji, na którą się powołuje.
W ocenie organu strona działa za namową ojca, który próbuje uzyskać w ten sposób dostęp do kolejnych świadczeń z pomocy społecznej, ponieważ sam po otrzymaniu stałego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zaległych świadczeń w wysokiej kwocie nie może uzyskać kolejnych świadczeń z pomocy społecznej w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego. K. T. mając ogromny wpływ na wnioskodawczynię może dopuszczać się przemocy psychicznej wobec córki. Przypuszczenie takie wynika z faktu wszczęcia procedury "Niebieskiej karty".
W skardze na ww. decyzje wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. T. podkreśliła, że prowadzi odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżąca przyznaje, że mieszka wspólnie z rodzicami i siostrą. Wbrew ustaleniom organów nie gotuje jednak i nie pierze dla wszystkich członków rodziny. Nie ma możliwości współdecydowania o przeznaczeniu środków finansowych stanowiących dochód pozostałych członków rodziny i nie otrzymuje od rodziny żadnego finansowego wsparcia. Skarżąca zaprzecza także, aby odmówiła przyjęcia pomocy rzeczowej w postaci kul - taka pomoc nigdy nie została jej bowiem zaproponowana. M. T. podnosi, że pozostaje bez środków do życia. Jednocześnie, wbrew sugestiom organów, nie może podjąć pracy, ponieważ opiekuje się matką i wciąż oczekuje na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Wniesiona przez M. T. skarga na decyzję SKO z dnia 24 lutego 2016 r. nr [...] została zarejestrowana pod sygn. III SA/Gd 334/16, natomiast skarga na decyzję SKO z dnia 24 lutego 2016 r. nr [...] pod sygn. akt III SA/Gd 338/16.
W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.
Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowił połączyć sprawy o sygn. akt i III SA/Gd 334/16 oraz III SA/Gd 338/16 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawy w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), zwana dalej "ustawą".
Stosownie do art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 cyt. ustawy w zw. z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej(Dz.U. 2015 r. poz. 1058) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje:
- 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł,
- 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł,
- 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Decyzje wydawane w przedmiocie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 cyt. ustawy, oparte są o tzw. uznanie administracyjne, wskazany przepis stanowi bowiem, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podkreślania wymaga jednakże, że aby organ w ogóle mógł rozważać możliwość przyznania zasiłku celowego na ww. podstawie, konieczne jest ustalenie, czy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 cyt. ustawy.
W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, organ powinien jednak rozważyć, czy wnioskodawcy może być przyznany specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 cyt. ustawy.
Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 8 ust. 3 cyt. ustawy). W przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód (art. 8 ust. 12 cyt. ustawy).
Postępowanie w przedmiotowych sprawach zostało zainicjowane wnioskami złożonymi przez M. T. w dniu 27 listopada 2015 r., oraz w dniu 1 grudnia 2015 r. W celu rozpoznania tych wniosków wniosku organy miały tym samym za zadanie wyliczyć dochód na osobę w rodzinie odpowiednio za miesiąc październik 2015 r. i za miesiąc listopad 2015 r.
Rodzina T. składa się z czterech osób: K. T. i I. T. oraz ich dwóch córek: A. T. i M. T. Z informacji ustalonych przez organ wynika, że M. T. opiekuje się niepełnosprawną matką. Rodzina korzysta wspólnie z posiadanych środków pieniężnych, ściśle współpracuje w załatwianiu spraw życia codziennego, w tym w prowadzeniu gospodarstwa domowego. M. T. nie zamieszkuje w osobnym pokoju pomimo tego, że w mieszkaniu znajdują się wolne pokoje.
Poczynione przez organy ustalenia dotyczące sytuacji rodziny, świadczą o tym, że M. T. nie prowadzi odrębnego gospodarstwa domowego - kwestia ta była już wielokrotnie przedmiotem rozważań tut. Sądu w sprawach dotyczących skarg na decyzje administracyjne odmawiające świadczeń z pomocy społecznej M. T. Za zasadnością uznania, że skarżąca prowadzi odrębne gospodarstwo domowe nie przemawia argumentacja skarżącej, iż rodzice nie będą finansować składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Składki te nie stanowią bowiem o utrzymaniu członka rodziny. Są związane tylko z tytułem do ubezpieczenia wynikającym z ubezpieczenia socjalnego samej skarżącej, a nie z dochodem innych członków rodziny. Poza tym niezależnie od zakresu wzajemnego wspierania się skarżącej i jej rodziny, o ich wspólnym gospodarowaniu, poza faktem wspólnego zamieszkiwania, świadczy chociażby sytuacja finansowa skarżącej, która nie osiąga własnego dochodu.
Skarżąca w związku z brakiem dochodów nie jest w stanie pokryć miesięcznych kosztów zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Okoliczność ta rzutuje zatem na uznanie, że skarżąca wbrew swoim twierdzeniom cały czas pozostaje na utrzymaniu rodziców.
W sprawie przyjęto, że dochód rodziny zarówno w październiku 2015 r., jak i listopadzie 2015 r. wynosił każdorazowo 2559,28 zł, a składały się nań: renta socjalna A. T. w kwocie 643,02 zł, dwa zasiłki pielęgnacyjne na rzecz A. T. i I. T. po 153 zł, świadczenie pielęgnacyjne otrzymywane przez K. T. w kwocie 1.200 zł miesięcznie, dodatek mieszkaniowy w kwocie 394,86 zł oraz dodatek energetyczny w kwocie 15,40 zł.
Dochód rodziny w wysokości 2559,28 zł, przekraczał zatem kwotę kryterium dochodowego dla czteroosobowej rodziny, obowiązującego w dniu wydania zaskarżonych decyzji (2056 zł), co daje kwotę dochodu na jedną osobę w rodzinie w wysokości 639,82 zł. Kwota ta przekracza wysokość kryterium dochodowego ustalonego w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy na kwotę 514 zł.
Ponieważ ustalony dochód przekroczył kryterium dochodowe, organ prawidłowo rozważył możliwość przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazany przepis stanowi bowiem, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Pomoc ta ma jednak charakter wyjątkowy i doraźny i podobnie jak zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 cyt. ustawy opiera się na uznaniu administracyjnym.
W przedmiotowych sprawach organy obszernie uzasadniły, z jakich względów uznały, że sytuacja rodziny T. nie kwalifikuje się jako "szczególnie uzasadniony przypadek" opierając się w tym względzie na wynikach przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego, analizie wysokości dochodu rodziny w odniesieniu do sytuacji innych rodzin korzystających z pomocy społecznej, a także w odniesieniu do ograniczonych możliwości finansowych Ośrodka. Wzięto pod uwagę, że rodzina stale i od wielu korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, które stanowią podstawę utrzymania rodziny i uzyskiwanego przez nią dochodu. Organy negatywnie oceniły jednocześnie fakt, że postawa poszczególnych członków rodziny staje się coraz bardziej roszczeniowa, a cała rodzina w coraz większym stopniu uzależnia się od otrzymywanych z pomocy społecznej świadczeń. W tym zakresie podniesiono m.in., że M. T. już wcześniej występowała do organów o udzielenie pomocy finansowej w związku z kosztami leczenia nogi, która zwichnęła we wrześniu 2015 r. W sytuacji gdy ośrodek zaproponował M. T. pomoc rzeczową w postaci kul, kierowanie do organu powtarzających się wniosków o udzielenie pomocy na zakup kul i stabilizatora, świadczy o braku współdziałania strony w rozwiązaniu trudnej sytuacji, na którą się powołuje.
Organ podkreślił, że w sytuacji, gdy kule można wypożyczyć za darmo, ich zakup jest zbędnym wydatkiem dla rodziny utrzymującej się z niskich dochodów. Rezygnacja z natychmiast dostępnej pomocy rzeczowej i domaganie się wyłącznie pomocy w formie zasiłku, wskazują, że M. T. oraz K. T. nie są zainteresowani uzyskaniem realnej pomocy. Kolegium podkreśliło, że taka postawa nie zasługuje na aprobatę. Uzależnienie od pomocy społecznej w rodzinie T. zaczyna przybierać formy patologiczne. Członkowie rodziny składają bowiem niezgodne z prawdą oświadczenia zmierzające wyłącznie do uzyskania pomocy pieniężnej. W takiej sytuacji udzielanie pomocy pieniężnej na zasadzie wyjątku jest niewskazane, ponieważ pogłębi uzależnienie rodziny od pomocy społecznej i niechęć do podjęcia samodzielnych wysiłków w celu poprawy sytuacji rodziny. W tym kontekście wskazanie przez skarżącą na etapie postępowania sądowoadminsitracyjnego, że pomoc rzeczowa w postaci kul nigdy nie została Jej zaproponowana, jest w ocenie Sądu niewiarygodne.
Należy nadto podkreślić, że organy administracji publicznej odmawiając przyznania skarżącej zasiłków nie kwestionowały jej trudnej sytuacji życiowej, wskazując w szczególności na pozostawanie przez skarżącą pod silnym wpływem K. T., który manipuluje córką. Jak wskazano wyżej, wzięto jednak pod uwagę, że cała rodzina, która wspólnie gospodaruje, jest objęta przez Ośrodek stałą opieką i systematycznie otrzymuje pomoc ze środków publicznych, a pomoc ta jest jednocześnie jedynym źródłem jej dochodów.
Mając na uwadze powyższe, organy odmawiając skarżącej przyznania bezzwrotnych, specjalnych zasiłków celowych, nie naruszyły granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu odmowa przyznania zasiłku nie wykazuje w przedmiotowych sprawach cech arbitralności, czy dowolności, ponieważ została rzetelnie uzasadniona przez organ. Powody, dla których organ odmówił przyznania świadczeń zostały konkretnie wskazane, szczegółowo wyjaśnione i znajdują uzasadnione podstawy w zebranym organy materiale dowodowym.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.