Uzasadnienie
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 czerwca 2016 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wniosek dotyczył zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata. Według oświadczenia wnioskodawcy odbywa on karę pozbawienia wolności, nie pracuje z uwagi na podstawowe wykształcenie oraz ogólny zły stan zdrowia. Zarządzeniem referendarza z dnia 29 kwietnia 2016 r. wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia złożonego oświadczenia przez przedłożenie określonych dokumentów i oświadczeń, dotyczących środków pieniężnych i postępowań sądowych, zainicjowanych przez wnioskodawcę, w tym dotyczących przewlekłości postępowania sądowego.
Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy referendarz wskazał, że to wnoszący o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Referendarz sądowy podniósł, że zgodnie z art. 113 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 1997 r., Nr 90, poz. 557 ze zm.) do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków, o których mowa w art. 126 § 1. Stosownie natomiast do treści art. 113 § 3 tej samej ustawy środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie.
Z kolei w myśl art. 113 § 5 na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny.
Z uwagi na to, że wnioskodawca żądanych informacji nie przedstawił referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niewykonanie wezwania do złożenia wyżej wskazanych dokumentów uniemożliwiło bowiem dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy i nie pozwoliło uznać za przekonujące ogólnikowych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy.
Żądane pisemne informacje w przedmiocie wysokości środków pieniężnych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, względnie kwot pieniężnych przekazanych na rzecz osób trzecich jak i informacje w przedmiocie wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na rzecz wnioskodawcy w prowadzonych postępowaniach sądowych były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części wnioskodawca może ponieść koszty postępowania przed sądem administracyjnym.
W ustawowym terminie J. J. wniósł od ww. postanowienia sprzeciw (zatytułowany "zażalenie").
We wniesionym sprzeciwie zakwestionował odmowę przyznania prawa pomocy wskazując, że z treści złożonego przez niego oświadczenia oraz z zaświadczenia z Aresztu Śledczego wynika brak możliwości opłacenia przez niego kosztów sądowych w całości, a zawiłość sprawy, profesjonalizm strony przeciwnej oraz warunki zdrowotne wnioskodawcy uzasadniają przyznanie mu pełnomocnika z urzędu. Do pisma załączono pismo Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 23 maja 2016 r., z którego wynika, że wnioskodawca nie jest zatrudniony odpłatnie w tamtejszej jednostce, karę pozbawienia wolności odbywa od 1 lutego 2000r. Dział finansowy zakładu przyjął do realizacji wymienione w piśmie zajęcia egzekucyjne dotyczące skarżącego w liczbie 12.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.
W ocenie Sądu wydane przez referendarza sądowego postanowienie jest prawidłowe.
Zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosił skarżący i o czym rozstrzygnął referendarz sądowy) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Warto w tym miejscu wskazać, że instytucja prawa pomocy zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania.
Istotnym jest jednakże wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie wnioskodawcy pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych.
Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie ustawowo określonych przesłanek prawa pomocy.
W ocenie Sądu referendarz sądowy rozpoznając złożony wniosek uznał w sposób zasadny, że ogólnikowe twierdzenia strony nie pozwalają na zidentyfikowanie aktualnych możliwości finansowych wnioskodawcy.
W sytuacji osób pozbawionych wolności miernikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania przed sądem są pisemne informacje w przedmiocie wysokości środków pieniężnych pozostających do dyspozycji osadzonego, względnie kwot pieniężnych przekazanych na rzecz osób trzecich. W odniesieniu do wnioskodawcy będącego inicjatorem licznych postępowań sądowych znaczenie mają również informacje w przedmiocie wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na jego rzecz w prowadzonych postępowaniach sądowych.
Żądane pisemne informacje w przedmiocie wysokości środków pieniężnych pozostających do dyspozycji wnioskodawcy, względnie kwot pieniężnych przekazanych na rzecz osób trzecich jak i informacje w przedmiocie wysokości kwot pieniężnych zasądzonych lub ewentualnie wypłaconych na rzecz wnioskodawcy w prowadzonych postępowaniach sądowych były nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części wnioskodawca może ponieść koszty postępowania przed sądem administracyjnym.
Z uwagi na to, że wnioskodawca żądanych informacji nie przedstawił referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.. Niewykonanie wezwania do złożenia wyżej wskazanych dokumentów uniemożliwiło bowiem dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy i nie pozwoliło uznać za przekonujące ogólnikowych deklaracji o zasadności przyznania mu prawa pomocy.
Wnioskodawca musi mieć świadomość, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków pieniężnych strony, bez przedstawienia dowodów na tę okoliczność, są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny tej sytuacji, gdyż nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Twierdzenie powyższe wspiera przyjęta postawa wnioskodawcy, który ignorując obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych poprzestaje na subiektywnym, błędnym przeświadczeniu, że sam fakt pozbawienia wolności jest wystarczający do pozytywnej oceny złożonego przez niego wniosku (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 164/13; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2013 r., sygn. akt II OZ 740/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Na zasadność przyznania prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem nie może mieć nadto wpływu argumentacja podniesiona w złożonym sprzeciwie. Podniesione tam okoliczności, dotyczące stanu zdrowia wnioskodawcy oraz zawiłości sprawy nie mieszczą się w katalogu ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy (art. 246 § 1 p.p.s.a.).
Również dołączonego do sprzeciwu pisma Dyrektora Zakładu Karnego w S. z dnia 23 maja 2016 r. nie można uznać za wykonanie zobowiązania, dotyczącego środków pieniężnych posiadanych przez wnioskodawcę, przekazywanych przez niego lub przekazywanych wnioskodawcy, nałożonego na wnioskodawcę wspomnianym zarządzeniem referendarza. Z kolei zawarte w tym piśmie informacje nie dają pełnego obrazu sytuacji finansowej, w jakiej wnioskodawca się znajduje.
W ocenie Sądu wnioskodawca w sposób selektywny i niepełny przedstawia swoją sytuację materialną. Uchylenie się zaś strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku PPF (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.).
Zatem w sytuacji gdy wnioskodawca nie przekazał informacji i dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową należało uznać, że nie wykazał, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.