Uzasadnienie
W dniu 26 lutego 2019 r. B.K. (zwana dalej "stroną" lub "skarżącą") złożyła wniosek o udzielenie pomocy materialnej w roku akademickim 2018/2019 przez przyznanie stypendium socjalnego.
Decyzją z dnia 1 kwietnia 2019 r. (nr [...]) Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu - działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 23 ze zm. – dalej powoływanej jako: "k.p.a."), art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1, 3 i 4, art. 179, art. 182, art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz.1365 ze zm.), art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 5, § 6 i § 7 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu (Zarządzenie Rektora nr [...] z dnia 12 września 2011 r. ze zm. - dalej zwanego też "regulaminem") - odmówiła stronie przyznania stypendium socjalnego.
W uzasadnieniu Komisja wskazała, że zgodnie z § 5 ust. 2 regulaminu, studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługuje stypendium socjalne i specjalne dla osób niepełnosprawnych, chyba że kontynuuje studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu magistra, jednakże nie dłużej niż przez okres 3 lat. Ponieważ strona ukończyła już w 1996 r. studia magisterskie na kierunku historia, odmówiono stronie wnioskowanego stypendium socjalnego.
Strona wniosła odwołanie od tej decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu decyzją z dnia 13 maja 2019 r. (nr [...]) - działając na podstawie art. 104 w zw. art. 127 k.p.a., art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175 ust. 1, 3 i 4, art. 179, art. 182, art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 5, § 6 i § 7 regulaminu - podtrzymała w całości decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej o nieprzyznaniu stypendium socjalnego z powodu ukończenia studiów magisterskich.
W uzasadnieniu Komisja Odwoławcza wskazała, że rozstrzygnięcie podjęte przez Wydziałową Komisję Stypendialną Wydziału Prawa i Administracji jest zgodne z obowiązującymi przepisami ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu, zgodnie z którymi, student, który ukończył już jeden kierunek studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym nie ma prawa do świadczeń pomocy materialnej na kolejnym kierunku studiów.
B.K. zaskarżyła ww. decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia 13 maja 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia 1 kwietnia 2019 r.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- 1. błędną interpretację art. 184 ust. 1 pkt 5 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 5 ust. 2 regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom;
- 2. zastosowanie przepisu jeszcze nieobowiązującego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.).
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że istotne znaczenie ma, wyrażona w art. 6 k.p.a. zasada legalizmu, zgodnie z którą niejasności i wątpliwości co do treści przepisów nie mogą być interpretowane na niekorzyść strony. Zdaniem skarżącej nie jest ona studentem, którego dotyczy § 5 ust. 2 regulaminu i art. 184 ust. 1 pkt 5 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, ponieważ nie można uznać w jej przypadku, że kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów po ukończeniu jednego, gdyż minęły aż 23 lata od ukończenia historii (1996). Powołane przepisy dotyczą studentów studiujących na kilku kierunkach jednocześnie, którzy w międzyczasie kończą jeden z nich, kontynuując naukę na kolejnym. Zgodnie ze słownikową definicją wyraz "kontynuacja" to określenie dotyczące czynności rozpoczętej, wykonywanie jej w dalszym ciągu, w krótkim czasie od jej rozpoczęcia. Na pewno nie można uznać za kontynuację czynności - nauki po 23 latach.
Ponadto organ uczelni ma obowiązek stosować przepisy obowiązujące w dacie wydawania decyzji, a jak jednoznacznie wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Odwoławcza Komisja Stypendialna zastosowała art. 93 ust. 2 pkt 2 lit. a/ ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, który będzie obowiązywać dopiero od 1 października 2019 r.
W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast – stosownie do art. 135 p.p.s.a. - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm. – dalej w skrócie jako: "p.s.w."), oraz przepisy – wydanego przez Rektora Uniwersytetu w oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 186 ust. 1 tej ustawy – zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu z dnia 12 września 2011 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Uniwersytetu, zwanego dalej "regulaminem".
Stosownie do art. 173 ust. 1 pkt 1 p.s.w. student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Określone w art. 173 ust. 1 p.s.w. prawo do pomocy materialnej przysługuje zatem studentowi, czyli osobie kształcącej się na studiach wyższych (art. 2 ust. 1 pkt 18k p.s.w.), które ustawa definiuje jako studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, prowadzone przez uczelnię do tego uprawnioną (art. 2 ust. 1 pkt 5 p.s.w.).
W myśl art. 179 ust. 1 p.s.w. stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przy czym przyznanie ww. stypendium uzależnione jest od wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta.
W przywołanych przepisach ustawa – Prawo o szkolnictwie wyższym określa "warunki pozytywne", które należy spełnić, aby móc starać się o przyznanie stypendium socjalnego. Ustawa ta określa też jednak "warunki negatywne", których spełnienie uniemożliwia otrzymywanie świadczeń wymienionych w art. 173 ust. 1 p.s.w., w tym stypendium socjalnego. Jednym z takich przepisów - mającym zastosowanie w niniejszej sprawie - jest art. 184 ust. 5 p.s.w.
Stosownie do art. 184 ust. 5 p.s.w. studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173 ust. 1 p.s.w., chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowe go magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.
Wykładnia art. 184 ust. 5 p.s.w. była wielokrotnie przedmiotem orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA: z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2531/16; z dnia 28 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 3000/17; z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2327/13; z dnia 31 października 2012 r., sygn. akt I OSK 1724/12), a także wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2013 r. (sygn. akt K 40/12).
Artykuł 184 ust. 5 p.s.w. ustanawia zasadę prawa do świadczeń pomocy materialnej do czasu ukończenia jednego kierunku studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym, z którego wynika, że student, który ukończył jeden kierunek studiów z tytułem zawodowym magistra lub równorzędnym, nie ma prawa do świadczeń pomocy materialnej na kolejnym kierunku studiów. Zgodnie z art. 184 ust. 5 p.s.w. student nie może otrzymać świadczeń wymienionych w art. 173 p.s.w. (m.in. stypendium socjalnego), jeśli uzyskał już tytuł magistra lub równorzędny na innym kierunku studiów, ponieważ w tym przypadku nie zostanie spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra.
Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku orzekł, że art. 184 ust. 5 p.s.w. w zakresie, w jakim wyłącza prawo studentów kontynuujących naukę na drugim kierunku po ukończeniu jednego kierunku studiów do otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w., jest zgodny z art 32 ust. 1 w związku z art 2 i art 70 ust 4 Konstytucji RP. Jakkolwiek wyrok Trybunału dotyczył stypendium rektora dla najlepszych studentów i stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, to - w ocenie Sądu - argumentacja zawarta w uzasadnieniu wyroku może znaleźć zastosowanie również w odniesieniu do pozostałych świadczeń wymienionych w art. 173 ust. 1 p.s.w.
Zdaniem Trybunału art. 184 ust. 5 p.s.w. nie narusza zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP), ani art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, który nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia obywatelom powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. W zakresie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), ustawodawca w art. 184 ust. 5 p.s.w. posłużył się kryterium, prowadzącym do zróżnicowania podmiotów podobnych, charakteryzujących się cechami relewantnymi z punktu widzenia ocenianej regulacji. Wedle Trybunału takie zróżnicowanie należy uznać za usprawiedliwione - legitymowanie się tytułem magistra (lub równorzędnym) uzasadnia wyłączenie z grona beneficjentów stypendiów naukowych nie tylko tych studentów, którzy uprzednio (na ukończonym kierunku studiów) pobierali stypendia określone w art. 173 ust. 1 pkt 3 i 4 p.s.w. (a zatem także stypendium socjalne określone w art. 173 ust. 1 pkt 1 p.s.w.), ale i studentów, który uprzednio nie korzystali z tego rodzaju stypendiów.
Wyłączenie przez ustawodawcę studentów, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów i uzyskali tytuł zawodowy magistra lub równorzędny z możliwości ubiegania się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa, na drugim kierunku studiów, nie świadczy o naruszeniu konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa, ponieważ studenci, którzy nie ukończyli jeszcze żadnego kierunku i studenci, którzy ukończyli już jeden kierunek studiów, stanowią dwie grupy studentów będących w zróżnicowanej sytuacji.
W tej sytuacji podkreślić należy, że posiadanie tytułu magistra wyklucza możliwość otrzymania każdego świadczenia wymienionego w art. 173 p.s.w.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca ukończyła w 1996 r. jednolite studia magisterskie stacjonarne na Wydziale Filologiczno-Historycznym Uniwersytetu na kierunku Historia, uzyskując tytuł magistra. Okoliczności tej nie kwestionowała też sama skarżąca, twierdząc jedynie, że w jej przypadku nie można mówić, iż kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów po ukończeniu jednego, gdyż minęły aż 23 lata od ukończenia przez nią studiów na kierunku historii (1996).
W ocenie Sądu z argumentacją skarżącej nie sposób się zgodzić. Brzmienie art. 184 ust. 5 p.s.w. jest jasne, dlatego należy zaaprobować stanowisko organu. Na odmienną interpretację przywołanego przepisu (i tym samym odmienne rozstrzygnięcie o przyznaniu stypendium socjalnego) nie mogą wpłynąć argumenty podnoszone przez skarżącą, interpretujące w istocie przesłankę "kontynuacji nauki", o której mowa w tym przepisie, w zależności od czasu który upłynął pomiędzy ukończeniem jednego kierunku studiów i rozpoczęciu drugiego kierunku. Wykładnia całego przepisu art. 184 ust. 5 p.s.w. prowadzi do wniosku, że skutecznie ubiegać się o stypendium socjalne może wyłącznie student, który dąży do uzyskania po raz pierwszy tytułu magistra, tak więc takiego stypendium nie może uzyskać student, który uzyskał już w przeszłości tytuł magistra na innym kierunku studiów, ponieważ właśnie w takim przypadku nie jest spełniona przesłanka kontynuowania studiów na drugim kierunku w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra.
W odniesieniu do zarzutu wskazującego na zastosowanie przez organy w niniejszej sprawie art. 93 ust. 2 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy wskazać, że jest on chybiony, gdyż żaden z organów rozpoznających niniejszą sprawę nie stosował tego przepisu, na co wskazuje treść podstawy prawnej uwidoczniona w zaskarżonych decyzjach.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.