Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – 13 sierpnia 2015 r.) złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący L.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. Źródłem dochodu wnioskodawcy i jego żony są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 4.000 zł brutto miesięcznie. Wnioskodawca wraz z żoną posiadają dom o powierzchni 110 m2 oraz pawilon usługowy. Ze złożonego oświadczenia wynikało ponadto, że wnioskodawca oraz żona nie posiadają jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.
W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zakwestionował ponadto zasadność wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w dniu 23 kwietnia 2015 r. (vide: rubryka nr 1, nr 5 i nr 11 formularza PPF).
W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i jego żony, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2015 r., wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń:
- a) kserokopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez wnioskodawcę i jego żonę;
- b) oświadczenia czy wnioskodawca wraz z żoną uzyskują jakiekolwiek przychody w związku z posiadaniem pawilonu usługowego (wskazanego w rubryce nr 7.1 formularza PPF) a jeżeli tak to w jakiej wysokości;
- c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
- d) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy oraz żony (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, koszty zakupu lekarstw, inne);
- e) oświadczenia w przedmiocie wszelkich zarejestrowanych na wnioskodawcę oraz żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Wnioskodawca został jednocześnie pouczony, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Powyższe wezwanie zostało wnioskodawcy skutecznie doręczone w dniu 31 sierpnia 2015 r. (dowód: potwierdzenie odbioru podpisane przez żonę skarżącego – akta sprawy – k. 575) i pozostało bez odpowiedzi.
Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia i dokumenty nie zostały przedłożone w zakreślonym terminie referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 września 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Odpis ww. postanowienia został skarżącemu skutecznie doręczony w dniu 30 września 2015 r.
W dniu 5 października 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia.
W petitum wniesionego sprzeciwu wnioskodawca wskazał, że referendarz wydał postanowienie na posiedzeniu niejawnym nielegalnie. Ponadto wnioskodawca podniósł argumenty odnoszące się do wyroku wydanego w rozpatrywanej sprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - w brzmieniu dotychczasowym (zob. art. 3 zdanie drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2015 r., poz. 658) - w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Powyższa regulacja oznacza, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy postanowienia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu.
Oceniając obecnie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazuje, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Ze wskazanej regulacji normatywnej wynika, że wykazanie powyższych okoliczności należy do strony wnioskującej. Prawa pomocy należy odmówić, jeżeli podawane fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami i oświadczeniami dotyczącymi majątku i dochodów.
O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd (referendarz), który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 ww. ustawy wezwać wnioskodawcę do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów.
Co istotne, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (co w niniejszej sprawie miało miejsce z uwagi na wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 6 listopada 2014r., sygn. akt I OZ 978/14 oddalającego zażalenie wnioskodawcy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych), wnioskodawca może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznanie kolejnego wniosku nie może jednakże polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże bowiem nie tylko strony, ale także sąd.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zauważa, że ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne w jednym przypadku. Ten przypadek determinują okoliczności, które powstały później (to jest po prawomocnym oddaleniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy) i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r. sygn. akt II OZ 830/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy zauważyć, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 listopada 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w świetle zgromadzonych w sprawie materiałów skarżący nie może być uznany za osobę znajdującą się w skrajnie ciężkich warunkach materialnych uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że skarżący chcąc skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności.
Zestawiając powyższe stanowisko z okolicznościami faktycznymi związanymi z rozpatrywanym obecnie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że wnioskodawca w kolejnym postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie przedstawił jakichkolwiek nowych okoliczności rzutujących na zmianę oceny jego sytuacji majątkowej.
Istotne znaczenie ma tutaj również brak jakiejkolwiek odpowiedzi na ww. zarządzenie referendarza sądowego. Warto zaś podkreślić, że referendarz sądowy w skierowanym do wnioskodawcy wezwaniu starał się ułatwić uświadomienie całokształtu prawnie doniosłych okoliczności mających wpływ na finalne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Wnioskodawca istniejących wątpliwości nie usunął. Brak odpowiedzi na ww. zarządzenie referendarza sądowego (w zestawieniu z bardzo ogólnymi informacjami zawartymi w formularzu PPF) nie może zaś determinować oceny, że w przypadku wnioskodawcy istnieje obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Okolicznością uniemożlwiającą przyjęcie takiej oceny jest m.in. uzyskiwanie przez wnioskodawcę i jego żonę określonych, stałych dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych. Ponadto w złożonym formularzu wnioskodawca wskazał, że posiada określony majątek (vide: rubryka nr 7.1 formularza PPF).
W ocenie Sądu - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego żony i braku możliwości zweryfikowania danych podanych przez wnioskodawcę w formularzu PPF - nie jest możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów sądowych.
Zważyć ponadto należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń potwierdzających okoliczności wskazane we wniosku. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Odnosząc się z kolei do argumentów podniesionych w sprzeciwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazuje, że nie mogą one mieć wpływu na zasadność przyznania prawa pomocy.
Referendarz sądowy wydając zakwestionowane postanowienie działał bowiem w ramach przyznanych ustawowo kompetencji. Pozostała argumentacja wnioskodawcy odnosi się z kolei do wydanego w sprawie wyroku i z oczywistych względów nie może rzutować na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W konsekwencji powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 260 w zw. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.