Uzasadnienie
Pismem z dnia [...]r. skarżący H.P. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części obejmującej należny od wniesionej skargi wpis w kwocie 729,00 zł.
Wniosek ten powtórzył następnie na urzędowym formularzu (druk PPF) czyniąc tym samym zadość wezwaniu z dnia [...]r.
W uzasadnieniu powyższego podał, iż od stycznia 2009 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, która obejmuje "usługi motoryzacyjne i budowlane" osiągnął przychód w łącznej kwocie 27.000,00 zł. Po potrąceniu składek ZUS oraz należnego podatku dochodowego miesięcznie do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok. 1.300,00 zł. Tymczasem koszty utrzymania domu o pow. 167 m2, którego jest współwłaścicielem, wynoszą 450,00 zł. Z uwagi na stan zdrowia ponosi też dodatkowe wydatki na leki w wysokości ok. 70,00 zł. Ponadto na podstawie zawartej z "A" ugody zobowiązany jest do spłaty odsetek karnych w wysokości 304,00 zł na miesiąc. Jednocześnie przez Komornika Sądu Rejonowego w B. prowadzona jest egzekucja zobowiązań wynikających z upadłej spółki "B" na kwotę 30.000,00 zł. Dlatego też zmuszony był zadłużać się u osób prywatnych, których tożsamości nie wymienił.
Ponieważ podane we wniosku dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia [...] r. wezwano H.P. do:
- - nadesłania odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.;
- - przedłożenia odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość osiąganego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu w postaci stosownych deklaracji podatkowych PIT-5 oraz VAT-7 z okresu ostatnich sześciu miesięcy, podatkowej księgi przychodów i rozchodów oraz ewidencji środków trwałych, jeżeli takie są prowadzone, a także wyciągu z posiadanego rachunku bankowego obrazującego ilość zgromadzonych tam środków;
- - udokumentowania stosownymi fakturami VAT, rachunkami lub paragonami wystawionymi przez przychodnie, szpitale albo apteki ponoszonych na leczenie wydatków, natomiast w przypadku ich nieposiadania należało przedstawić zaświadczenie lekarskie potwierdzające fakt konieczności stałego zażywania leków, regularnego poddawania się odpłatnym świadczeniom leczniczym lub opiece osób trzecich;
- - nadesłania odpisów lub kserokopii składanych w okresie ostatnich dwóch lat kalendarzowych zeznań podatkowych albo zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w tych latach dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń;
- - przedłożenia odpisów lub kserokopii dokumentów potwierdzających przysługujący skarżącemu tytuł prawny do nieruchomości położonej przy ul. [...] w G., w tym jej wielkości, tj. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny itp., oraz wskazania kto partycypuje w kosztach jej utrzymania i w jakiej wysokości;
- - nadesłania odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki (ich wysokość, a także przewidywany termin spłaty) oraz zawarte w tym przedmiocie ugody;
- - złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawcy, tj. wskazania czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim czy też nie.
Wezwanie to – jak wynika z akt przedmiotowej sprawy – przesłane zostało na adres podany przez skarżącego i doręczone w dniu [...] r.
Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty źródłowe nie zostały jednak nadesłane.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.
Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy).
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy).
Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych w całości lub w części obejmującej należny od wniesionej skargi wpis w kwocie 729,00 zł nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna i bytowa została zachwiana w taki sposób, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ich ponieść.
Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red.
M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła.
Stosownie bowiem do treści art. 252 § 1 ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a gdy wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistej kondycji finansowej lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe wyjaśnienia lub przedłożyć dokumenty źródłowe, których przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).
Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Ograniczało się bowiem jedynie do przedstawienia takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego złym stanie finansowym. Te jednak z uwagi na bierną postawę skarżącego, który nie zareagował na wezwanie z dnia [...] r., nie mogły zostać skonfrontowane z dokumentami źródłowymi. Tym samym weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat sądowych i wydatków. Fakt spłacania kredytów zaciągniętych na firmę nie może być przecież uznany za mający priorytet względem należnych Skarbowi Państwa kosztów sądowych. Ponoszone z tego tytułu wydatki powinny bowiem znaleźć odzwierciedlenie w kosztach prowadzonej działalności.
Z kolei jej zyskowność winna podlegać szczegółowej analizie. Jednakże skarżący zignorował wezwanie do nadesłania stosownej dokumentacji obejmującej m.in. prowadzoną księgę przychodów i rozchodów, ewidencję środków trwałych, wyciąg z posiadanego rachunku bankowego oraz składane w ostatnim półroczu deklaracje podatkowe. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Co więcej w orzecznictwie sądowym zgodnie podkreśla się, iż dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 ustawy, rozpoznający wniosek może dokonać wnikliwej i rzetelnej oceny kondycji finansowej strony, w oparciu o którą wyda prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1115/04, niepubl.).
Natomiast uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt II FZ 540/07 niepubl.).
Wobec powyższego przyjąć należało, iż H.P. ubiegając się o zwolnienie od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść w całości lub w części obejmującej należny od wniesionej skargi wpis w kwocie 729,00 zł. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, Lex nr 164157).
W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.