Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] r. skarżący J.B. domagał się zwolnienia z kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków).
W uzasadnieniu powyższego podał, iż od 2 lutego 2009 r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Jednocześnie zobowiązany jest płacić alimenty na rzecz małoletnich dzieci po 1.000,00 zł miesięcznie. Dochody jego żony z tytułu umowy zlecenia wynoszą bowiem 325,00 zł. Tymczasem jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzona działalność gospodarcza.
Ponadto jako składniki posiadanego majątku wymienił współudział w nieruchomości, tj. 1/8 części oraz trzy samochody - [...] rocznik 2001, [...] rocznik 1988 i [...] rocznik 2001 (zajęty przez prokuraturę).
Ponieważ podane we wniosku dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, pismem z dnia 5 października 2009 r. wezwano J.B. do:
- - nadesłania składanych przez skarżącego i jego żonę zeznań podatkowych za 2008 r.;
- - przedłożenia kserokopii umowy zlecenia, z tytułu której żona skarżącego uzyskuje dochód;
- - orientacyjnego określenia wysokości miesięcznie ponoszonych w związku z kosztami utrzymania gospodarstwa domowego wydatków oraz udokumentowania ich za pomocą kopii faktur, rachunków i dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, energię elektryczną, wodę, odprowadzanie ścieków, gaz, telefon itd.;
- - sprecyzowania rodzaju i powierzchni nieruchomości, w której własności skarżący posiada udział oraz udokumentowania (odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego) tytułu prawnego do tej nieruchomości;
- - udokumentowania za pomocą właściwego orzeczenia sądu faktu, iż skarżący jest obowiązany do uiszczania świadczeń alimentacyjnych na utrzymanie dzieci;
- - nadesłania kserokopii podatkowej księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące;
- - przedłożenia kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca;
- - nadesłania odpisu ewidencji środków trwałych prowadzonej w zakresie działalności gospodarczej, obrazującej ich stan na koniec ubiegłego miesiąca, natomiast jeżeli figurujące w tej ewidencji środki trwałe uległy zajęciu w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, fakt ten należało udokumentować przedkładając np. zawiadomienia o zajęciu bądź stosowne zaświadczenia organu egzekucyjnego;
- - przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością) obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, natomiast w przypadku gdyby uzyskanie takiego wyciągu (w związku z zajęciem) nie było możliwe należało nadesłać zaświadczenie z banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku.
Wezwanie to – jak wynika z akt przedmiotowej sprawy – przesłane zostało na adres podany przez skarżącego, tj. ul. [...] w C. i wobec jego nieobecności w tym miejscu pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym do odbioru, o czym stosowne zawiadomienia w postaci awiza umieszczono w skrzynce na korespondencję.
Ponieważ skarżący nie odebrał wezwania w terminie wskazanym przesyłkę zwrócono do tut. Sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie", co oznacza, iż z upływem ostatniego dnia wyznaczonego mu przez pocztę terminu uznaje się je za doręczone (vide: wyrok TK z dnia 28 lutego 2006 r. sygn. akt P 13/05 opublik. w Dz. U. z 2006 r. Nr 38, poz. 268).
Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty nie zostały zatem nadesłane.
Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.
Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy).
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy).
Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jego sytuacja materialna i bytowa została zachwiana w taki sposób, iż w chwili obecnej nie jest w stanie ich ponieść.
Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red.
M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową.
Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).
Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Tymczasem złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd pismem z dnia 5 października 2009 r. zwrócono się do strony o uzupełnienie zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Orzekanie na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Ponieważ do dnia dzisiejszego skarżący nie wykonał wezwania weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny spowoduje uiszczenie występujących w sprawie kosztów sądowych. Wysokość osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodów nie została bowiem podana. Podobnie jak wielkość ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego wydatków.
Wobec powyższego przyjąć należało, iż J.B. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ich ponieść. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05).
W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.