Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 10.12.2020r. nr 340400/73960/2020 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24.08.2020r. nr [...], odmawiającą R s.c. prawa do zwolnienia z opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusze za maj 2020r.
W podstawie prawnej Prezes ZUS powołał art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz 31zq ust. 8 ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) – dalej powoływana jako ustawa.
W uzasadnieniu decyzji I instancji organ stwierdził, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania składek, o których mowa w art. 31 zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za miesiące objęte wnioskiem nie później niż do 30.06.2020r. Natomiast skarżąca wymaganą deklarację złożyła 7.07.2020r., zatem zwolnienie z obowiązku opłacania składek za maj 2020r. jej nie przysługuje.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że istotnie sporna deklaracja nie została dostarczona do ZUS w ustawowym terminie pomimo tego, że zestaw został wysłany 2.06.2020r., lecz było to spowodowane ciągłym i uporczywym zawieszaniem się systemu "Płatnik" oraz systemu PUE, jak również przeciążeniem serwerów w czerwcu 2020r. Pandemia spowodowała trudności w przesyłaniu deklaracji i uzyskaniu potwierdzeń dostarczenia zestawów. Skarżąca po kilka godzin próbowała łączyć się z systemem w czerwcu. Natomiast przedsiębiorca nie może ponosić konsekwencji błędów w systemach informatycznych. Niezwłocznie po stwierdzeniu niemożności uzyskania potwierdzenia wysłania zestawu, cały zestaw został ponownie wysłany 7.07.2020r.
Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie ZUS. Stwierdził, że w czerwcu nie występowały problemy z wysyłką dokumentów w ramach programu "Płatnik", co wynika z danych dostępnych na stronach internetowych ZUS. Tym samym przyczyna nieterminowego złożenia deklaracji nie została potwierdzona. Przytoczył jednocześnie regulacje prawne dot. składania deklaracji i warunków zwolnienia tj. 31zq ust. 1 i ust. 3, z których wynika, że płatnik jest zobowiązany do przesyłania deklaracji lub imiennych raportów miesięcznych w terminach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz że warunkiem zwolnienia jest ich przesłanie do 30 czerwca 2020r., czego płatnik w odmienieniu deklaracji za maj 2020r. nie uczynił.
Skarżąca na to rozstrzygnięcie wywiodła skargę do WSA.
W skardze zarzuciła naruszenie:
- 1. Przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- a) art. 9 kpa, art 10 § 1-3 Kpa oraz art. 79a § 1 Kpa w zw. z art. 180 Kpa oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nienależyte poinformowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy oraz nieumożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji odmawiającej zwolnienia z opłacania składek, a w szczególności nieuwzględnienie okoliczności związanej z niemożliwością złożenia deklaracji rozliczeniowych oraz raportu DRA oraz ZUS RCA za 05/2020 z uwagi na problemy techniczne systemu, za pośrednictwem którego dokonywano kilkukrotnie prób złożenia ww. dokumentów w przepisanym ustawą terminie, co miało bezpośredni wpływ na pozbawienie skarżącego prawa do zwolnienia z opłacania składek;
- b) art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 kpa w zw. z art. 180 kpa oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewyjaśnienie wszystkich wątpliwości co do treści decyzji z 10.12.2020 r. w zakresie, w jakim organ uznał, iż w czerwcu 2020 r. nie występowały problemy z wysyłką dokumentów do ZUS w ramach programu "Płatnik", podczas gdy na stronie internetowej ZUS pojawiały się komunikaty potwierdzające przerwy w działaniu systemów, za pośrednictwem których wysyłane były dokumenty, co w konsekwencji spowodowało dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, z naruszeniem zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, w szczególności w odniesieniu do okoliczności przedstawionych w wyjaśnieniach skarżącego dot. ciągłego i uporczywego zawieszania się systemu "Płatnik" oraz systemu PUE, co w rezultacie doprowadziło do wydania odmownej decyzji w zakresie zwolnienia ze składek;
- c) art. 8 § 1 kpa, art. 35 § 3 kpa w zw. z art. 180 kpa oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niezałatwienie sprawy przez organ w ustawowo określonym terminie tj. najpóźniej w terminie 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania przy jednoczesnym negatywnym rozpatrzeniu wniosku skarżącego o zwolnienie ze składek na ubezpieczenia społeczne z uwagi na niezachowanie terminu do złożenia wymaganych dokumentów, co w konsekwencji powoduje naruszenie zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania i wywołuje u skarżącego duże poczucie niesprawiedliwości oraz utratę zaufania do organów administracji publicznej.
Wskazując na powyższe uchybienia, wniosła o:
- 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;
- 2. przeprowadzenie dowodu z ogłoszeń internetowych na okoliczność ograniczeń w funkcjonowaniu portalu PUE.
W uzasadnieniu podniosła, że twierdzenie ZUS co do niewystępowania w czerwcu 2020r. zakłóceń w funkcjonowaniu systemu nie jest zgodne z prawdą, gdyż jak wynika z informacji dostępnych pod adresem https://www.zus.pl /o- zus/komunikaty/komunikaty-techniczne, ZUS informował o problemach technicznych w programie "Płatnik" i portalu PUE aż ośmiokrotnie w okresie od początku czerwca do dnia złożenia wniosku przez skarżącego tj. w dniach: 17 czerwca, 18 czerwca (2 komunikaty), 25 czerwca (2 komunikaty), 1 lipca (2 komunikaty) oraz 2 lipca. Zdaniem strony powyższe dowodzi jednoznacznie, iż organ nie dołożył należytej staranności i nie zweryfikował w sposób prawidłowy wyjaśnień skarżącej.
Nadto wskazała, iż deklaracje rozliczeniowe oraz raporty zostały przesłane niezwłocznie po uzyskaniu informacji z Biura Rachunkowego, iż po raz kolejny nie było możliwe uzyskanie potwierdzenia zestawu za maj 2020 roku tj. gdy tylko udało się połączyć z systemem w dniu 7.07.2020 r. Natomiast skarżąca nie powinna ponosić konsekwencji wadliwego działania systemu ZUS, skutkujących trudnościami w uzyskaniu potwierdzeń dostarczenia zestawów. Wreszcie zarzuciła, że organ sam rozpoznał sprawę z naruszeniem terminu ustawowego.
Do skargi skarżąca załączyła 8 wydruków z systemu "Płatnik" za okres od 18.06. do 2.07. potwierdzających, że sam ZUS informował o możliwych ograniczeniach w komunikacji z ZUS w ramach programu Płatnik w tym czasie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Podniósł, że skarżąca nie przedłożyła dowodów na wadliwe funkcjonowanie systemu, gdyż te, które dołączyła do skargi dotyczą prac serwisowych, zatem zarzuty strony co do wielogodzinnych prób łączenia się z systemem ZUS w czerwcu 2020r. są gołosłowne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 31 zq ust. 3 ustawy z 2.03.2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.), warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r.
Z akt sprawy wynika, że 14.04.2020r. strona złożyła wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za marzec – maj 2020r. i terminowo złożyła deklaracje za marzec i kwiecień, wobec czego została zwolniona z obowiązku opłacenia tych składek. Spór dotyczy zaś zwolnienia i deklaracji za maj 2020r., co do której strona twierdzi, że nieterminowe jej złożenie zostało spowodowane wadliwością działania systemu ZUS.
W tak zarysowanym sporze Sąd podzielił stanowisko strony skarżącej.
W rozstrzygnięciu organu II instancji, jak i odpowiedzi na skargę ZUS twierdził, że w ogóle nie występowały zakłócenia w działaniu systemu ZUS, podczas gdy z dowodów dołączonych do skargi wynika coś wręcz przeciwnego. Faktem jest, że zakłócenia dotyczą głównie godzin nocnych, tym niemniej potwierdzają pośrednio tezę strony o tym, że zakłócenia występowały, a nie organu, że ich nie było.
Nadto zarzuty dotyczące wadliwości w działaniu systemu "Płatnik", zwłaszcza w czerwcu 2020r. były wielokrotnie podnoszone przed tut. Sądem, co jest mu wiadome z urzędu. Tytułem przykładu wskazać można wyroki III SA/Gl 1618/21, III SA/Gl 75/22 czy III SA/Gl 377/21. Problem ten wydaje się mieć szerszy zasięg, skoro był podnoszony także przed innymi sądami administracyjnymi, np. w sprawie I SA/Ol 225/22 czy I SA/Gd 286/22, co dodatkowo potwierdza argumentację strony. Natomiast skutki wadliwości w działaniu system opracowanego przecież przez sam ZUS i z którego płatnicy muszą korzystać, w całości zostały przerzucone na stronę.
Trzeba także zauważyć, że do postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek znajdują zastosowanie przepisy Kpa. Formułują one szereg wymogów, którym organ winien sprostać w toku postępowania.
I tak, stosownie do art. 7 Kpa, wyrażającego zasadę uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Zgodnie z art. 8 § 1 Kpa czyli zasadą zaufania do władzy publicznej, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Wreszcie zasada informowania stron, szczególnie istotna w kontekście przedmiotowego postępowania, wyrażona w art. 9 Kpa przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Badając przedmiotową sprawę Sąd doszedł do przekonania, że organ zasadom tym nie sprostał.
Skoro strona złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek oraz terminowo złożyła deklaracje za dwa pierwsze miesiące a nie dokonała tego za maj, to również pośrednio potwierdza tezę strony o problemach z komunikacją z ZUS występujących w czerwcu 2020r. Natomiast obowiązkiem organu działającego z zachowaniem zasady informowania oraz czuwającego nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa było niezwłoczne poinformowanie strony o tym, że konieczne jest złożenie innych jeszcze dokumentów. Działania organu, który obowiązku tego zaniedbał z pewnością nie sposób uznać za budujące zaufanie do organów.
W sprawie znaczenie ma również art. 35 Kpa, określający terminy załatwienia sprawy w podstępowaniu administracyjnym. I tak, zgodnie z § 2 ww. artykułu, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast – stosownie do § 3 - załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (...).
Prowadzi to do wniosku, że gdyby organ prowadził postępowanie właściwie i załatwił sprawę terminowo, tj. do 14.05.2020r., a najpóźniej do 14.06.2020r., pozwoliłoby to stronie na uzupełnienie brakującej deklaracji przed 30.06.2020r. i uzyskanie zwolnienia.
Wreszcie zwrócić należy uwagę na art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19.
Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491).
Zdaniem Sądu, celem ustawy COVID było umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w prowadzeniu działalności gospodarczej. W tym czasie wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej zadbania o zaspokojenie środków podstawowej egzystencji, ale również dopełnienia formalności dotychczas im nieznanych, wprowadzonych nowymi regulacjami prawnymi, z których uprzednio i nie korzystali. Regulacje art.15zzzzzn2 ustawy COVID miały zaś niewątpliwie na celu pomoc stronom w usuwaniu niekorzystnych dla nich skutków ograniczeń w funkcjonowaniu instytucji publicznych i utrudnień wynikających z tego dla stron.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do powyższych ocen Sądu. Uwzględni, że złożenie deklaracji za maj po 30.06.2020r. nastąpiło z powodu wadliwości w działaniu systemu, co do którego zapewnienie jego prawidłowego funkcjonowania obciąża ZUS, a nie stronę.
Z uwagi na naruszenie powołanych w uzasadnieniu przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). p.p.s.a.
O kosztach Sąd nie orzekał, gdyż sprawa korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a strona działała osobiście.