Uzasadnienie
Skargą z dnia [...] W. B. zaskarżył decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych.
Odpowiadając w terminie na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, skarżący wniósł pismem z dnia [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następnie dnia [...] składając wniosek na formularzu PPF.
Uzasadniając wniosek, wnioskodawca podkreślił, że uzyskuje dochody z działalności rolniczej w wysokości około [...] zł, ponosząc koszty utrzymania w kwocie [...] zł i wydatkując na leczenie [...] kwotę [...] zł. Zaznaczył, że w toku egzekucji ściągane są od niego alimenty na dzieci wynoszące łącznie [...] zł oraz że korzysta z finansowej pomocy najbliższej rodziny. We wniosku wymieniono tylko jeden składnik majątkowy - nieruchomość rolną.
Pismem doręczonym w dniu [...] referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie m.in. zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego oraz kopii dowodu rejestracyjnego posiadanego przez niego pojazdu.
Pismem z dnia [...] wnioskodawca wniósł o przedłużenie terminu do wykonania tego wezwania, "z uwagi na czas oczekiwania" na wydanie zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego. Wyjaśnił ponadto, że pomoc finansową w kwotach od [...] do [...] zł otrzymuje od rodziców, którzy z nim zamieszkują, oraz od babci. Podniósł też, iż nie została mu przyznana płatność do gruntu rolnego za [...] r. Do pisma załączono kopie: rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego, wystawionych na nazwisko jego rodziców oraz postanowienia zabezpieczającego powództwo o alimenty poprzez zobowiązanie skarżącego do zapłaty co miesiąc wskazanej wyżej kwoty.
Zarządzeniem z dnia [...] referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do wykonania wspomnianego wezwania o 7 dni, jednocześnie wzywając go dodatkowo do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, tj. w szczególności przez jego rodziców, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok [...] złożonych przez skarżącego oraz jego rodziców, a jeśli zeznania te nie były jeszcze złożone - za rok [...], przedstawienie odpisu ostatniej decyzji przyznającej skarżącemu dopłaty związane z posiadanym przez niego gospodarstwem rolnym oraz nadesłanie oświadczeń członków rodziny skarżącego wskazujących wysokość pomocy finansowej udzielonej wnioskodawcy w okresie ostatnich trzech miesięcy.
Odpowiadając na to wezwanie, skarżący oświadczył, że nie otrzymał jeszcze zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego, zapowiadając jego nadesłanie po jego uzyskaniu. Wyjaśnił również, że zamieszkuje samotnie oraz że nie zostały mu przyznane dopłaty związane z posiadaniem tego gospodarstwa.
Wnioskodawca nadesłał oświadczenia rodziców o udzielanej mu pomocy oraz odpisy: decyzji z dnia [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, podsumowania księgi przychodów i rozchodów dotyczącej tej działalności za [...] (wykazano w niej stratę narastającą od początku roku w kwocie [...] zł), zeznania podatkowego skarżącego za [...] r. (wykazano w niej stratę z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł) oraz dziewięciu zawiadomień z dnia [...] o zajęciu rachunku bankowego skarżącego w związku z zaległościami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (najniższa suma należności wyliczonych w tych zawiadomieniach to [...] zł, najwyższa – [...] zł).
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 marca 2009 r. sygn. akt III SA/GI 1119/08 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podkreślono, że warunkiem uzyskania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż w jego najogólniej rozumianej sytuacji materialnej powyższa przesłanka została spełniona, bowiem nie wykonał w całości wezwań do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Uwaga ta została odniesiona w szczególności do zaświadczenia o dochodowości posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego, którego wnioskodawca nie nadesłał, pomimo przedłużenia terminu wyznaczonego do dokonania tej czynności oraz zapewnień składanych w tej materii.
Od powyższego rozstrzygnięcia referendarza przy piśmie z dnia [...] został wniesiony sprzeciw, w którym skarżący zaakcentował, że powierzchnia jego gospodarstwa obejmuje zaledwie ponad [...] ha, a niezłożenie zaświadczenia o dochodowości spowodowane jest trudnościami obiektywnymi. Wyjaśnił, że zamieszkuje sam, aczkolwiek niektóre rachunki, regulowane przez niego wystawione są na rodziców. Załączył kopię zeznania [...] za rok [...], w którym wskazał, że jego działalność pozarolnicza generuje stratę w wysokości [...] zł.
Przy piśmie z dnia [...] dołączone zostały kopie zaświadczenia wystawione przez Wójta Gminy K. o dochodowości gospodarstwa rolnego (z którego wynika, że w [..] r. z gruntów własnych osiągnął dochód [...] zł, z gruntów współwłasnych osiągnął dochód [...] zł, a z gruntów dzierżawionych – [...] zł) oraz kopia wypowiedzenia umowy dzierżawy przez skarżącego gruntów rolnych od Nadleśnictwa K. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że od daty wypowiedzenia nie osiąga on z ww. gruntów żadnych dochodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.
Wskutek złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego w terminie przewidzianym w art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej ustawą P.p.s.a.) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie dotyczącym kosztów sądowych podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, a uprzednie orzeczenie w tym przedmiocie traci moc (art. 260 P.p.s.a.).
Na wstępie Sąd wyjaśnia, że – stosownie do art. 220 § 1 P.p.s.a. sądy administracyjne nie podejmują żadnych czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Kwestia prawa pomocy posiada zatem pierwszeństwo, przed rozpatrzeniem innych wniosków, przy czym nie dotyczy to sytuacji pisma podlegającemu odrzuceniu, zgodnie z art. 222 P.p.s.a.
Instytucja prawa pomocy stanowi szczególny przypadek wyłączenia wobec strony postępowania sądowego obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, wynikającego z art. 199 P.p.s.a. Jej zastosowanie następuje zatem wyłącznie w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Ocenie rozpoznającego taki wniosek podlegają wszystkie składniki majątkowe podmiotu z nim występującego, przy czym zastrzec należy, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, iż jego stan majątkowy uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Z kolei stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.
Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy P.p.s.a.). Z przepisu art. 246 § 1 pkt. 2 wynika z kolei, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).
W ocenie Sądu ustalony w sprawie stan faktyczny sprawy pozwala na przyjęcie, że w sytuacji skarżącego zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Oceniając finansową zdolność skarżącej do poniesienia kosztów postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd wziął pod uwagę, że skarżący po wydaniu postanowienia przez referendarza sądowego z dnia 18 marca 2009 r. dostarczył kopię zaświadczenia Urzędu Gminy K. o dochodowości gospodarstwa rolnego posiadanego przez skarżącego oraz kopię wypowiedzenia umowy dzierżawionych przez skarżącego gruntów rolnych od Nadleśnictwa K. Co prawda działalność pozarolnicza skarżącego generuje stratę w wysokości [...] zł (za [...] r.), lecz gospodarstwo jest dochodowe.
Sąd wziął również pod uwagę, że wnioskodawca do pisma z [...] r. dołączył kopie dokumentów obrazujących obciążenie alimentacyjne, co – w powiązaniu z zaległościami w spłacaniu bieżących rachunków - pozwala na przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.
Z uwagi jednak na okoliczność posiadania gospodarstwa rolnego i niekwestionowanie zdolności do pracy wnioskodawcy należy przyjąć, że jego majątkowa sytuacja może się zmienić, od czego należy uzależnić ewentualne dalsze zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy P.p.s.a. i art. 260 tego aktu.