Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], (Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. (dalej: ZUS, organ I instancji) z dnia [...] r. nr [...], odmawiającą B. M. (dalej skarżący) umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne.
Organ I instancji odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł. w tym:
- a) na ubezpieczenia społeczne – za okres 11/2016 r. – 10/2018 r. składek w łącznej kwocie [...]zł. w tym z tytułu:
składek-[...]zł.
odsetek-[...]zł.
kosztów upomnienia-[...]zł.
- b) na ubezpieczenie zdrowotne – za okres 11/2016 r. – 10/2018 r., w łącznej kwocie [...]zł. w tym z tytułu:
składek-[...]zł.
odsetek-[...]zł.
kosztów upomnienia-[...]zł.
Odsetki liczone na 9 marca 2021 r. tj. na dzień złożenia wniosku.
W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.", jako podstawę formalną oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423) dalej: ustawa o sus.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 9 marca 2021 roku skarżący zwrócił się o umorzenie całości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne do Urzędu Skarbowego w W., który to wniosek zgodnie z właściwością rzeczową przekazał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) We wniosku wskazał przyczyny, uniemożliwiające mu spełnienie zaległych świadczeń oraz przesłanki związane z trudną sytuacją materialną, w tym że mimo rozwodu nie ma z żoną podziału majątku wspólnego i że został przez byłą żonę wymeldowany z domu którego jest współwłaścicielem oraz okradziony z pieniędzy i akcji.
W uzasadnieniu decyzji z [...] r., oznaczonej numerem [...] wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust 2,3,3a i art. 32 ustawy o sus, w oparciu o § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U nr 141, poz.1365) zwanego dalej: rozporządzeniem. ZUS ustalił, że wnioskodawca wyrejestrował działalność gospodarczą w dniu 1 listopada 2018 r,. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Nie ponosi żadnych wydatków.
- 1. Jest właścicielem nieruchomości: domu położonego w P. ul. [...], nr KW. [...],
- 2. współwłaścicielem grunty orne (wspólność małżeńska) nieruchomości: o pow. [...] ha w miejscowości P. nr KW [...],
- 3. współwłaścicielem budynków, łąk, roli (wspólność małżeńska) nieruchomości: o pow. [...]ha w miejscowości P. nr KW [...].
Odmawiając wnioskodawcy umorzenia należnych składek ZUS stwierdził, że wniosek nie opiera się na żadnej z ustawowych podstaw umorzenia zaległości, wymienionych taksatywnie w przepisach art. 28 ust. 2 i ust.3, 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Organ podniósł, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania.
Powołując przepis art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 ustawy o sus wskazał, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiły przesłanki nieściągalności należności, nie było też prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą w stosunku do zadłużenia wnioskodawcy. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania.
Organ ustalił również, że należności z tytułu zaległych składek nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Nie nastąpiło również stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy o sus.
W oparciu o przedstawione powyżej fakty organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy o sus, stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.
Organ nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie przepisów rozporządzenia. W sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
Jak wynikało z analizy dokumentacji, wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej.
Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ skarżący nie wskazał, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Skarżący nie wskazał też problemów zdrowotnych oraz, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przyznanym na stałe, w którym stwierdzono by zdolność do pracy w warunkach pracy chronionej, wraz z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
W kontekście powyższego brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia względem ZUS.
Organ odmówił również umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Organ podniósł również, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że wnioskodawca nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. W ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materiaIno-bytowa strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę powstałego zobowiązania,
Od decyzji z dnia [...] r. nr [...], skarżący w dniu 10 czerwca 2021 roku złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS utrzymał wspomnianą wcześniej decyzję w mocy. Organ stwierdził w szczególności, że w skardze nie zawarto żadnych zarzutów wobec kwestionowanej decyzji.
Organ dokonał ponownej analizy przesłanek rozporządzenia i ustalił, że skarżący ma przyznane świadczenie emerytalne w wysokości [...]zł. brutto z którego nie są dokonywane potrącenia. Nadto organ wskazał, że skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji obrazującej aktualny stan majątkowy oraz rodzinny. Jak również nie wykazał kwot zadłużenia oraz terminów i wysokości spłat z podnoszonych przez niego zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów. Wobec czego organ odwoławczy nie stwierdził podstaw do umorzenia należności z tytułu składek uznając, że w kwestionowana decyzja jest prawidłowa.
Na tą decyzję z dnia [...] r. nr [...] skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach za pośrednictwem organu. Skarga wpłynęła do organu w dniu 23 września 2021 roku. Wnosząc o uchylenie decyzji Prezesa ZUS, skarżący powołał się na stwierdzenie Naczelnika Urzędu Skarbowego lub Komornika Sądowego z którego wynika brak majątku do przeprowadzenia egzekucji oraz, że nie można umorzyć należności, ponieważ z emerytury skarżącego będzie można przeprowadzić egzekucję.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, podnosząc te same okoliczności prawne i faktyczne, które wcześniej opisał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 – dalej określanej skrótem p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanych wyżej ramach Sąd stwierdził, że decyzje organów wydane w sprawie nie naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność ich uchylenia.
Przedmiotem sporu jest zasadność odmowy przez organ umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jedocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...]zł. z powodu braku przesłanek umorzenia.
W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawa o sus. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy o sus należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6, ww ustawy.
W art. 28 ust. 1 ustawy o sus. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.
- 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o sus, całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Wobec treści wniosku skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a ustawy o sus, w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne sprawy, w ocenie sądu, w zaskarżonej decyzji jest organ odniósł się do indywidualnych okoliczności i sytuacji skarżącego. Dokonując bowiem oceny poczynionych ustaleń organ uznał, że wobec skarżącego nie zachodzi również przesłanka zawarta § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Dokonana przez organ - na podstawie ww. kryterium - ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, nie przekracza w ocenie sądu granic uznania administracyjnego, jak i nie wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów i nie jest też sprzeczna z brzmieniem wskazanego § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to przepisem, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodującą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - jest przesłanką umorzenia zaległości.
Za spełnienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy uznać taką sytuację, gdy warunki bytowe osoby zobowiązanego powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji. W ocenie sądu taka sytuacja po stronie skarżącego nie wystąpiła.
Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji ZUS wykazał, prawidłowość prowadzonego postępowania w zakresie umorzenia zaległości oraz właściwie zastosował wskazane wyżej przepisy.
Z zebranych materiałów wynika, że nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem stronie przyznano prawo do pobierania świadczenia emerytalnego. Ponadto skarżący posiada majątek nieruchomy. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie wystąpiła też przesłanka dotycząca zdrowia która uwarunkowana jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanego lub jego członka rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającej opłacenie należności.
Sytuacja zdrowotna, jak również straty materialne, nie stanowią przesłanki z art. 28 ust. 2, 3 ustawy sus oraz nie mogą uzasadniać umorzenia należności.
Zasadnie ZUS zauważył, że zadeklarowany przez skarżącego stan materialny jest trudny, jednak nie korzysta on z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Jednocześnie brak jest informacji odnośnie źródeł dochodu, z których są pokrywane wskazywane przez stronę wydatki. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje więc podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna ma charakter definitywny.
Zasadnie również organ wskazał, że kwestia trudności finansowych skarżącego nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania umorzenia należności oraz odsetek z tytułu składek. Istotne jest to, aby konkretne okoliczności, jakie doprowadziły do sytuacji skarżącego, były wyjątkowe, niezależne od jego woli i sposobu postępowania, składając się na nadzwyczajność sytuacji. Subiektywnie ważny interes skarżącego nie może prowadzić do traktowania budżetu państwa jako źródła finansowania prowadzonej działalności gospodarczej środkami publicznymi, a instytucja umorzenia nie może być nadużywana.
W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego ani materialnego skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji, a uzasadnienie rozstrzygnięcia wskazuje na przesłanki, jakimi kierował się ZUS odmawiając umorzenia należności z tytułu zaległych składek.
Płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Należy przy tym wskazać, że obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.
W tym miejscu wypada zauważyć, że w postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w przytoczonych powyżej przepisach.
Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie budzą zastrzeżeń ustalenia organu administracji nie tylko odnośnie stanu zaległości skarżącego, ale także jego sytuacji materialno-bytowej, zobowiązań pieniężnych, braku oszczędności i majątku skarżącego, jego sytuacji zdrowotnej. Wyjaśnienie tych okoliczności odbyło się zgodnie z wymogami powołanych wyżej przepisów prawa i w sposób nie budzący zastrzeżeń Sądu.
W niniejszej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazuje, że organ dokonał wszechstronnej oceny stanu faktycznego skarżącego utrwalając jednocześnie w aktach wyniki badań.
Sąd dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia uznał, że organ, w ramach prawidłowo rozumianego uznania administracyjnego, właściwie rozważył przesłankę zarówno ważnego interesu strony jak też interesu publicznego, zachowując odpowiednie proporcje jednego i drugiego interesu, uwzględniając również konkretne okoliczności tej sprawy. Jak słusznie zauważył organ w zaskarżonej decyzji, o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria.
Prawidłowo zatem, zdaniem Sądu, organ rozważył ważny interes skarżącego oraz też okoliczności związane z powstaniem zadłużenia. Wykonywanie działalności gospodarczej ma charakter profesjonalny, prowadzący tę działalność wykonuje ją na własny koszt i ryzyko i nie może tego ryzyka przerzucać na organ.
Organ zasadnie, w świetle wniosku skarżącego podkreślił, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.
Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne gdyż niezasadnym byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości.
Sąd wskazuje, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. "powagi rzeczy osądzonej", co otwiera przed stroną możliwość wystąpienia do ZUS z nowym wnioskiem o umorzenie zadłużenia, gdyby sytuacja finansowa i zdrowotna strony znacznie się pogorszyła w porównaniu do tej, która stanowiła stan faktyczny w rozpoznanej sprawie.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.