Uzasadnienie
W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym P. T. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazał, że od [...] do [...] r. nie był nigdzie zatrudniony i nie posiadał żadnych dochodów. Od [...] r. podjął zatrudnienie w wymiarze ½ etatu za wynagrodzeniem [...] zł.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz żoną i córką. Wnioskujący nie posiada zasobów pieniężnych. Majątek skarżącego – zgodnie z treścią oświadczenia – stanowi mieszkanie o pow. [...] m². Dochód miesięczny ww. gospodarstwa domowego został oszacowany na kwotę [...] zł, w tym [...] zł tytułem wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego. W druku PPF skarżący oświadczył nadto, że na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w B. (sygn. akt [...]) nałożono na niego obowiązek alimentacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie.
Dokonawszy analizy treści wniosku oraz akt sądowych i administracyjnych, pismem z dnia 15 kwietnia 2009 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, tj.: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, woda, telefon; książeczka opłat czynszowych) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w przypadku występowania jakichkolwiek zaległości z tytułu rzeczonych opłat należało tą okoliczność wykazać za pomocą zaświadczeń właściwych podmiotów, 2) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej w druku PPF, tj. mieszkania o pow. [...] m² (np. za pomocą: aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia, itp.), 3) przedłożenie kserokopii złożonego za lata 2007-2008 przez skarżącego i jego małżonkę zeznania podatkowego albo zaświadczenia wystawionego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego w 2007 i 2008 r. dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń (w przypadku gdyby zeznanie podatkowe za 2008 r. nie zostało jeszcze złożone należało przesłać informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w postaci PIT-11), 4) nadesłanie zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń (kwoty netto) z okresu ostatnich trzech miesięcy (ten punkt wezwania dotyczy skarżącego i jego małżonki; zaświadczenia te winny uwzględniać premie oraz inne gratyfikacje otrzymywane poza wynagrodzeniem zasadniczym) wraz z informacją w jaki sposób środki te zostały wypłacone (przelew, wypłata w kasie, itp.), 5) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 6) wykazanie okoliczności nałożenia na skarżącego obowiązku alimentacyjnego do kwoty [...] zł miesięcznie (za pomocą kopii np. orzeczenia Sądu, potwierdzenia wpłat, zaświadczenia z zakładu pracy).
W omówionym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a.
Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego, wyciągi z rachunków bankowych należących do żony skarżącego (rachunek osobisty i rachunek firmy "A" I. N.-T.), kserokopie faktur dokumentujących dostawę mediów do lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...], zaświadczenia o zarobkach skarżącego i jego małżonki, zawiadomienie o wszczęciu wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego o egzekucję świadczeń alimentacyjnych, zeznania podatkowe na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008.
W oparciu o wskazany wyżej materiał źródłowy ustalono, co następuje. Dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi [...] zł brutto (suma dochodów skarżącego i jego małżonki z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz 1/12 dochodu uzyskanego przez I. N.-T. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej). Z przedłożonych materiałów źródłowych wynika, że miesięczne udokumentowane koszty utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę około [...] zł. Łączny dochód skarżącego i jego małżonki za rok 2008 r. wyniósł [...] zł brutto.
Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 523,00 zł.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.).
Ocena zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego pozwoliła przyjąć, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. Uznano, że poniesienie tych kosztów nie zagrozi minimum warunków socjalnych.
Konstatacja ta została wyprowadzona w oparciu o ustalony w tej sprawie stan faktyczny przy uwzględnieniu wyjaśnionych niżej założeń o charakterze metodologicznym.
Godzi się w tym miejscy wyjaśnić, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie kreuje wprost kryteriów, na podstawie których można określić wspomniane minimum. Nie mniej jednak pomocnym w tym zakresie jest art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), gdzie określone jest między innymi kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, które warunkuje udzielenie jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. Na dzień dzisiejszy kryterium to stanowi kwotę 351,00 zł (vide § 1 pkt 1 lit.b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej).
Należy też zwrócić uwagę skarżącego, że na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, badając jego sytuację materialną, przyjęto jego dochody oraz dochody I. N.-T., wszak w druku PPF skarżący oświadczył, że osoby te tworzą wspólne gospodarstwo domowe (patrz rubryki nr 6 i 10 druku PPF). Takie działanie jest wyrazem obowiązku płynącego z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie są obowiązani między innymi do wzajemnej pomocy, nie wyłączając z niej partycypacji w niezbędnych kosztach sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ.: ONSA i WSA 1/2005).
W tym stanie rzeczy należało zauważyć, że zgodnie z przyjętym wyżej kryterium dochodowym, aby mogło dojść do zagrożenia minimum egzystencji w rozpatrywanym przypadku, dochód tej rodziny musiałby wynieść co najwyżej równowartość [...] zł. Już sama deklaracja wysokości dochodu, wskazana w druku PPF, świadczy o tym, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego przekracza wspomniane kryterium. W tym miejscu krytycznie należy odnieść się do postawy skarżącego w toku niniejszego wpadkowego postępowania. Otóż w druku PPF zeznał on, że źródłami dochodów w jego gospodarstwie domowym pozostają tylko i wyłącznie wynagrodzenia za pracę. Tymczasem z dokumentów źródłowych wynika, że I. N.-T. osiągnęła w ubiegłym roku dochód z innego źródła, stanowiący blisko trzykrotność jej dochodu zadeklarowanego w urzędowym formularzu.
Na gruncie poczynionych wyżej spostrzeżeń zrodziło się podejrzenie, iż podejmując działania związane z obecnie rozstrzygniętym wnioskiem, realizowane przecież świadomie, skarżący kierował się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Potwierdzenia takiej konkluzji należy upatrywać dodatkowo w kontekście zadeklarowanego majątku osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Otóż lokal mieszkalny wskazany w druku PPF jest usytuowany w B. przy ul. [...]. Z dokumentów źródłowych wynika, że skarżący ponosi koszty utrzymania lokalu mieszkalnego położonego w B. przy ul. [...]. Jednocześnie miejscem zamieszkania skarżącego jest mieszkanie w B. przy ul. [...], co wynika z dotychczasowej korespondencji podjętej ze skarżącym.
Dodać trzeba, że skarżący pomimo precyzyjnego wezwania w tym zakresie, nadesłał zaświadczenie o własnych zarobkach, które nie zawiera informacji o sposobie wypłaty wynagrodzenia.
Wypada jeszcze w tym miejscu ponownie zaakcentować, że obowiązek udowodnienia, iż w konkretnym przypadku spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy ciąży na osobie, która o takie dobrodziejstwo procesowe się ubiega. Sąd, ani referendarz sądowy nie maja obowiązku prowadzenia czynności o charakterze dochodzeniowym, zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę cechujących się przy tym sporą dysproporcją. Wezwanie wystosowane do wnioskodawcy w trybie art. 255 P.p.s.a. stanowi jedynie wskazówkę co do charakteru dokumentów wymaganych przez Sąd (referendarza sądowego).
Z kolei składane oświadczenia i dokumenty źródłowe stanowią – w ocenie referendarza - świadome działanie wnioskodawcy. W przypadku więc, gdy oświadczenia zawarte w druku PPF nie znajdują odzwierciedlenia w nadesłanym materiale źródłowym, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.