Uzasadnienie
Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS lub organ rentowy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w R. z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego do grudnia 2017 r., wydaną względem P. H. (dalej skarżący lub wnioskodawca).
Uzasadniając decyzję organ wskazał, że [...] r. wydał decyzję nr [...] o wysokości zadłużenia na ubezpieczenie społeczne za okres od lutego do grudnia 2017 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2020 r. Skarżący odwołał się od tej decyzji. W odwołaniu zawarł wniosek o umorzenie należności. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z [...] r. oddalił odwołanie. Wyrokiem z [...] r. Sąd Apelacyjny w K. oddalił apelację skarżącego i przekazał do ZUS wniosek zawierający prośbę o umorzenie należności z tytułu składek.
Uzasadniając zawarty w odwołaniu wniosek o umorzenie należności skarżący poinformował, że prowadzi działalność taksówkarską, która przynosi miesięczny przychód rzędu [...] zł a koszty uzyskania tego przychodu wynoszą około [...] zł na dzień, tj. [...] zł na miesiąc. Jednak szczegółowo wymienione przez wnioskodawcę koszty utrzymania działalności kształtują się na zbliżonym poziomie, przy czym skarżący nie wlicza w tym zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, na które go nie stać. Wskazał, że korzysta z wsparcia syna mającego jednak także własną rodzinę.
Organ rentowy po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z [...] r., nr [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał ponadto zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego ani że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W tym stanie rzeczy skarżący złożył w dniu [...] r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Oświadczył że jest niezadowolony z wydanej decyzji. Dodał, że nie rozumie dlaczego organ rentowy nie rozpatrzył pozytywnie złożonych wniosków o umorzenie, zwłaszcza, że jedna z decyzji odmawiających umorzenia została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Zaznaczył, że nie zgadza się również ze stanowiskiem organu, który uznał, że złożony wniosek o umorzenie jest przedwczesny. Oświadczył, że skoro składki za okres od lutego do grudnia 2017 r. są wymagane to organ rentowy ma możliwość umorzyć wskazane zaległości.
W dniu [...] r. wnioskodawca uzupełnił wniosek o ponowne umorzenie informacją, że wniósł o umorzenie ww. należności za cały okres objęty decyzją. Dodał, że nie zgadza się z decyzją ZUS o braku spełnienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Dodał, że organ rentowy nie wyjaśnił powodu braku spełniania przez skarżącego ustawowych przesłanek. Zaznaczył, że w jego sprawie występują również m.in. przesłanki z u.s.u.s, które uzasadniają jego stanowisko o konieczności umorzenia względem zaległych należności. Oświadczył, że nie rozumie stanowiska organu rentowego stwierdzającego, że wnioskodawca nie zaprzestał prowadzenia działalności – podkreślił, że posiadanie statusu właściciela firmy nie jest jednoznaczne z prowadzeniem działalności. Dodał że nie posiada majątku, a wszczęta egzekucja została umorzona w wyniku bezskuteczności działań.. Oświadczył, że działania ZUS to nadużycie ze strony organów administracji publicznej.
Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Na podstawnie nadesłanych dokumentów stwierdził, że wnioskodawca jest stanu wolnego. Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w 2017 r wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie [...] zł a koszty ok. [...] zł. Majątek firmowy określił na [...] zł,. W 2017 r. skarżący otrzymał opłaty nabywców tylko natychmiastowe; firma miała wielu odbiorców i dostawców oraz nie uzyskiwała wsparcia z zewnątrz. W 2018 r. określił majątek firmowy na [...] zł. W roku tym skarżący nie pracował zawodowo, pobierał świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł brutto, [...] zł netto. Nie osiągał dochodów z innych źródeł. Nie pobierał zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosił stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie [...] zł, koszty związane z leczeniem w kwocie [...] zł oraz inne w kwocie [...] zł. Gospodarstwo domowe skarżący prowadził samodzielnie.
Nie miał żadnych dodatkowych zobowiązań pieniężnych, jest wobec niego prowadzona egzekucja przez ZUS. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego oraz innych praw majątkowych, posiada samochód marki Opel Zafira z 2007 r.. Skarżący nie posiada wierzytelności a w prognozie poprawy sytuacji materialnej zaznaczył, że nie przewiduje poprawy sytuacji z uwagi na wysoką konkurencję, należności z tytułu składek nadal są wymagane i nie uległy przedawnieniu.
Na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ rentowy stwierdził, że w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wnioskodawca figuruje jako użytkownik wieczysty nieruchomości położonej w miejscowości P. o powierzchni [...] ha, na dokonano zabezpieczenia hipotecznego. W Centralnej Ewidencji Pojazdów skarżący figuruje jako właściciel samochodu marki Opel Zafira z 2007 r., na którym ZUS dokonał zastawu [...] r. w kwocie [...] zł. Skarżący w dniu [...] r. dokonał zawieszenia działalności gospodarczej, od [...] r. jest zgłoszony w Oddziale ZUS w R. jako emeryt i pobiera świadczenie emerytalne w wysokości. zł brutto, tj..zł netto; ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w kwocie. zł; do wypłaty pozostaje mu [...] zł.
Następnie organ rentowy przedstawił ustawowe przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i uznał, że skarżący nie spełnia żadnej z nich. Z oczywistych powodów wykluczył przesłankę związaną ze śmiercią ubezpieczonego. Dalej zwrócił uwagę, że nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, lub umorzył postępowanie upadłościowe z powodu braku wystarczającego majątku na zaspokojenie kosztów postepowania egzekucyjnego. Nie nastąpiło również zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub umorzonym postępowaniu upadłościowym. Organ rentowy wskazał, że prowadzenie działalności zostało zawieszone [...] r., co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej wykonywania. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Ponadto naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ rentowy zwrócił uwagę w tym kontekście, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w T. w dniu [...] r. wydała postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na spłatę świadczenia objętego tytułem wykonawczym, jednak nie daje to podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności ponieważ egzekucja jest nadal prowadzona przez Dyrektora ZUS. Ponadto w ocenie organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ skuteczne postępowanie egzekucyjne jest prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z [...] r. oraz [...] r., na podstawie których [...] r. dokonano zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego skarżącego w miesięcznej kwocie [...] zł.
Następnie organ rentowy podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz Rozporządzeniu. Uznał, że wnioskodawca – będący jednocześnie ubezpieczonym i płatnikiem nie spełnia również tych przesłanek. Zaznaczył, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Dalej zwrócił uwagę, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.
Dalej organ rentowy zaznaczył, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej wnioskodawca powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek.
Ponadto na skarżącym ciążył obowiązek do zachowania w tym zakresie należytej staranności od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.
Następnie organ rentowy podniósł, że załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna potwierdza liczne schorzenia występujące u wnioskodawcy, jednak nie udowodnił on, że stan jego zdrowia trwale wyklucza go z rynku pracy. Nie przedstawił dokumentacji stwierdzającej niezdolność do pracy (np. orzeczenia lekarskiego, orzeczenia o niepełnosprawności). Organ rentowy zauważył, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia a w aktach sprawy brak również potwierdzenia aby wnioskodawca sprawował opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
Organ ponownie podkreślił, że przesłanką umorzenia należności nie jest subiektywne odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. W tym kontekście organ rentowy wskazał, że budżet wnioskodawcy przewyższa kwotę minimum socjalnego ustaloną [...] r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za II kwartał 2020 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na [...] zł. Zauważył, że minimum socjalne jest jednym z najbardziej znanych wzorców konsumpcji niezamożnych gospodarstw domowych, opracowany przy wykorzystaniu metody potrzeb podstawowych. W ocenie organu rentowego aktualny budżet wnioskodawcy w pełni umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeć życiowych.
Organ odwoławczy przyznał, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza jest niedochodowa, a z powodu wysokiej konkurencji nie przewiduje on poprawy sytuacji materialnej, jednakże podkreślił, że prowadzenie niedochodowej działalności gospodarczej nie może być podstawą do umorzenia należności publicznoprawnych. Zaznaczył również, że zawieszony status działalności gospodarczej skarżącego oznacza, że działalność może zostać ponownie przez niego wznowiona i być dodatkowym źródłem dochodu.
W oparciu o oświadczenie skarżącego, że nie korzysta on z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, organ rentowy przyjął wniosek, że skarżący może zaspokajać niezbędne potrzeby bytowe bez wsparcia ze strony instytucji socjalnych.
Podsumowując ZUS ocenił sytuację finansową wnioskodawcy jako trudną, ale nie stałą i ostateczną. Zaznaczył, że miesięczne koszty związane z utrzymaniem skarżącego nie są nadzwyczajnymi wydatkami, jakie musi ponosić, a ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Ponieważ poza zadłużeniem z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżący nie wykazał innych zaległości organ rentowy zauważył, że wnioskodawca posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie wykazanych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego.
W tym stanie rzeczy została złożona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z [...] r. W skardze skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji
- - naruszenie przepisu art. 7 kpa i art. 8 kpa w zw. z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia w zw. z art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa poprzez przeprowadzenie w sposób nierzetelny oceny dowodów i nieprawidłowe uznanie, iż w jego sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności oraz uzasadnienie swojego stanowiska przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji w sposób pozbawiony logiki;
- - naruszenie przepisu art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe uznanie, że w jego sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w powołanym wyżej przepisie.
W uzasadnieniu skargi skupił się na kwestii statusu swojej działalności gospodarczej i podkreślił, że pomimo formalnego zawieszenia nie ma zamiaru jej wznowić. Ponadto podkreślił, iż organ błędnie przyjął, iż jego trudna sytuacja finansowa ma charakter krótkotrwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest powołany w decyzjach art. 28 u.s.u.s. Ustawa ta w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów ZUS może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.);
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Podzielić należy stanowisko organu, iż w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ rentowy w uzasadnieniu odniósł się do każdej z tych przesłanek i wskazał, dlaczego skarżący ich nie spełnia.
Należy podkreślić, że ustalenia organu uznać należy za trafne. W zakresie braku przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4, 4a, 4 b i 5 nie były one kwestionowane przez skarżącego i nie są przedmiotem sporu.
Skarżący zgłosił natomiast zarzuty do ustaleń w zakresie braku przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. i w tym zakresie wyraził odmienny pogląd, uznając, iż faktycznie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej pomimo braku zgłoszenia tego faktu do Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. Należy jednak zgodzić się z organem, że sformułowanie zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ma charakter precyzyjny, nieprzewidujący wykładni rozszerzającej. Trafnie organ rentowy powołał się na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2017 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II OSK 347/17, zgodnie z którym "zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. Zaprzestanie prowadzenia nie obejmuje zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej, co wynika wprost z regulacji instytucji zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej w art. 14 a ustawy z 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. u. z 2015r. poz. 584), skoro w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej jest dopuszczalne podejmowanie pewnych czynności dotyczących działalności gospodarczej.
Wyklucza to przyjęcie, że zawieszenie działalności gospodarczej jest równoznaczne z zaprzestaniem działalności gospodarczej." Pogląd ten również Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Podniesiona przez skarżącego kwestia braku zamiaru wznowienia działalności gospodarczej nie mogła być wzięta przez organ. Przesłankami umorzenia winny być okoliczności obiektywne, weryfikowalne w sposób empiryczny.
Na marginesie warto zauważyć, że aby można było umorzyć zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. nie wystarczy samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, ale również "braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa". Skoro skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które może być przedmiotem egzekucji tym bardziej nie można przyjąć, by w stosunku do niego zachodziła wspomniana przesłanka.
Skarżący zarzucił organowi również naruszenie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe uznanie, że w jego sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w powołanym wyżej przepisie. Jednakże nie sprecyzował tego zarzutu, a w ocenie Sądu jest on chybiony. Zważyć należy, że zgodnie z tym przepisem umorzenie postępowania nastąpić może, gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W momencie gdy – jak w wypadku skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne trudno przyjąć taką tezę jako oczywistą, tj. jednoznaczną i niezaprzeczalną. W tym zakresie pogląd organu rentowego uznać należy za trafny.
Organ rozpoznając sprawę w pierwszej i drugiej instancji dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Nie stwierdził jednak zaistnienia tych przesłanek, w zakresie jaki uzasadniałby umorzenie należności.
Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.
Nie budzi wątpliwości, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Zauważyć należy, że obowiązek wyjaśnienia okoliczności istotnych dla sprawy, obciąża organ administracji publicznej, w tym przypadku ZUS, stosownie do dyspozycji art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. Aczkolwiek w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, iż ustawodawca w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nakłada właśnie na wnioskodawcę ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną (wyrok z 6 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 685/11). Zdaniem WSA w rozpatrywanej sprawie ZUS podjął szereg czynności zmierzających do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, do ustalenia sytuacji majątkowej i zdrowotnej strony.
Odnosząc powyższe ustalenia do niniejszej sprawy Sąd podziela pogląd organu rentowego, iż przesłanki określone w § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie mają zastosowania w wypadku skarżącego.
Pierwsza z tych przesłanek występuje wtedy, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oznacza to, że umorzenie należności może być uzasadnione nie samym tylko pogorszeniem sytuacji majątkowej zobowiązanego a jedynie doprowadzeniem do sytuacji, w której popadnie on w stan ubóstwa. Sąd uznaje za właściwe przyjęcie do oceny tej przesłanki zastosowanie przez organ obiektywnego wzorca socjalnego w postaci minimum socjalnego, którego to kryterium skarżący nie spełnia. Trudno uznać za miarodajne stwierdzenie, że już obecnie wypłacane świadczenie emerytalne nie gwarantuje mu zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych.
Należy zwrócić uwagę, że pod pojęciem tym należy rozumieć środki potrzebne życia każdemu człowiekowi (żywność, woda, ubrania, środki czystości, elki itp.) Jest oczywistym, że skarżący, jak każdy ma swoje subiektywne wymagania, jednak nie korzystają z ochrony przewidzianej tym przepisem.
Również trafnie organ rentowy przyjął, że nie zachodzi druga z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Skarżący nie poniósł straty materialnej w wyniku klęski żywiołowej (tj. pożaru, powodzi, trzęsienia ziemi itp.) ani innego nadzwyczajnego zdarzenia. Za nadzwyczajną okoliczność nie może być uznany brak dochodów z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Należy zauważyć, że o umorzeniu należności z tego tytułu można mówić jedynie wtedy, gdy dalsze prowadzenie działalności jest niemożliwe, co również nie występuje w sytuacji skarżącego, który wprawdzie swoją działalność zawiesił, ale w każdym czasie może wrócić do jej prowadzenia.
W odniesieniu do ostatniej z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia zauważyć należy, że sama przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym jest jedynie wtedy przesłanką umorzenia gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący pobiera stałe świadczenie emerytalne, więc niezależnie od wykazanych w postępowaniu przed organem schorzeń jest w stanie opłacić należność.
Za niezasadne uznać należy zarzuty naruszenia prawa procesowego a to art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Podkreślić należy, że organ przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera dogłębną ocenę stanu majątkowego skarżącego i szczegółowo wykazuje dlaczego skarżący nie może skorzystać z dobrodziejstwa umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki.
Podsumowując stwierdzić należy, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.
Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 p.p.s.a. i na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.
Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.)