Uzasadnienie
Decyzją z 4 listopada 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej: ZUS) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku L.S. (dalej: strona, skarżąca) o umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne za okres 4/1999 - 5/2005, 10/2005-05/2012, 10/2012 - 05/2013 w łącznej wysokości [...] zł oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres od 4/2000 - 5/2012, 7/2012-5/2013 w łącznej wysokości [...]zł.
W podstawie prawnej decyzji powołał art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, zwanej dalej K.p.a.), art. 30, art. 83b ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., zwanej dalej: u.s.u.s.).
W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca 26 lipca 2021 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. ZUS ustalił, że na koncie skarżącej figurują, między innymi, zaległe składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz w części finansowanej przez płatnika.
Następnie organ przytoczył treść art. 30, art. 28 ust. 3a oraz art. 61a § 1 i 83b u.s.u.s., stwierdzając, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego ZUS uprawniony jest do umorzenia należności z tytułu składek. Podobnie do składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek, nie znajduje zastosowania przepis art.28 ust. 3a u.s.u.s., przewidujący możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku braku całkowitej nieściągalności. Ponieważ składki objęte wnioskiem w części wymienionej wyżej, stanowią składki finansowane przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek, to organ odmówił wszczęcia postępowania w tym zakresie i jednocześnie poinformował, że wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w pozostałej części (składek finansowanych przez osobę ubezpieczoną będącą płatnikiem składek) zostanie rozpatrzony merytorycznie odrębną decyzją.
W skardze do sądu administracyjnego, strona działając przez pełnomocnika, wskazała, że spłaca zadłużenie wobec ZUS w miarę swoich możliwości, co pochłania ponad 20% jej emerytury tj. 240 zł z 1.049 zł miesięcznie. Stwierdziła, że w jej odczuciu ZUS stawia przeszkody w spłacie zadłużenia, bowiem jej zadłużenie nie maleje. Wyjaśniła, że w okresie układu ratalnego wstrzymane jest naliczanie odsetek, ale przy kolejnym układzie ratalnym naliczane są opłaty prolongacyjne, których wysokość przekracza wysokość kwot wpłacanych z tytułu układu. Jednocześnie skarżąca wskazała jako przyczynę problemów w spłacie zobowiązań wobec ZUS, włamanie do lokalu, w którym w przeszłości prowadzona była działalność gospodarcza, podczas którego doszło do kradzieży towaru (alkoholu, papierosów, ubrań, gotówki), jak również zniszczeń w lokalu (okna, drzwi, sprzęt, konieczność wymiany zamków i innych zabezpieczeń). Skarżąca wskazała też, że 12 grudnia 2004 r. doszło do doszczętnego spalenia lokalu, a straty wywołane pożarem sięgnęły około [...] tysięcy złotych. W obu sprawach postępowania karne zostały umorzone z powodu niewykrycia sprawców. Skarżąca podniosła, że te wydarzenia miały wpływ na jej stan zdrowia. Obecne schorzenia wymagają stałego leczenia. Również stan zdrowia jej męża nie jest dobry i w znacznym stopniu ogranicza jego aktywność fizyczną.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wskazać należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz.U. z 2019 r. 2167ze zm.). Wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji administracyjnej może nastąpić tylko, jeśli: a) zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób wyżej wskazany, determinuje oddalenie skargi (art. 151 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w zakreślonych wyżej ramach, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tej decyzji z obrotu prawnego.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Stosownie do tego przepisu organ obowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego, jeżeli żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w ww. przepisie należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżący wystąpił bowiem do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych (oraz w części finansowanej przez płatnika).
Zauważyć należy, że stosownie do treści art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art.
- Z kolei z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s., przewidującego umorzenie zaległych składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wynika, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.
W konsekwencji, w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami nie ma w ogóle możliwości ich umarzania. Inaczej mówiąc nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tym zakresie. Przedstawiona wykładnia znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie wskazuje się, iż wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. (np.: wyrok NSA z 25 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1520/11, publ.: CBOSA). Podkreślenia wymaga również, że to nie płatnik, lecz ubezpieczony ponosi rzeczywisty ciężar finansowy ww. składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (porównaj: wyrok NSA z 22 maja 2014 r. sygn. akt II GSK 461/13, publ.: CBOSA).
W związku z powyższym organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.