Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 października 2010 r. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy Stronie skarżącej.
Po wniesieniu skargi kasacyjnej z dnia [...] r. Pełnomocnik Strony skarżącej został wezwany do usunięcia braków tej skargi poprzez uiszczenia wpisu sądowego. Wezwanie to Pełnomocnik odebrał dnia [...] r., jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru.
Wnioskiem z dnia [...] r. (PPF) Pełnomocnik ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu podał, że Skarżący nie posiada majątku w postaci nieruchomości i przedmiotów wartościowych. Natomiast jest właścicielem udziałów w "A"Sp. z o.o. o wartości nominalnej 25.000 zł. Miesięcznie osiąga kwotę dochodu wynoszącą 800 zł z tytułu umowy o pracę. Wydatkuje ją na opłaty (media i opłaty związane z mieszkaniem) - 300 zł, a pozostałe środki przeznacza na utrzymanie. Jest Prezesem firmy "B" S.A. i likwidatorem w 3 innych spółkach, ale z tytułu tych funkcji nie otrzymuje wynagrodzenia. Poinformował również, że wartość rynkowa udziałów w "A"Sp. z o.o. wynosi 0 zł, ponieważ udziały te zostały przewłaszczone na zabezpieczenie pożyczki udzielonej Skarżącemu.
Pismem z dnia [...] r. Pełnomocnik został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14, pod rygorem braku wykazania istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, poprzez:
a/ udzielenie informacji;
- - pod jakim adresem Strona skarżąca obecnie zamieszkuje i wyjaśnienie przy tym rozbieżności wynikających z podania dwóch adresów w pkt 2.1. i 2.2. niniejszego wniosku w stosunku do jednego zawartego we wniosku o prawo pomocy z dnia 23 maca 2010 r.,
- - kto jest właścicielem danej nieruchomości lub lokalu, w którym Strona zamieszkuje ze wskazaniem tytułu prawnego,
- - w zakresie nie istnienia już wspólnego gospodarstwa domowego z żoną,
- - kto ponosi koszty utrzymania mieszkania w podanej kwocie 300 zł,
- - od jakiego podmiotu uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 800 zł,
- - w jakich Spółkach Strona jest ustanowiona likwidatorem, 2/ przedłożenie odpisów bądź kserokopii potwierdzonych za zgodność z oryginałem;
- - zeznania podatkowego lub zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ podatkowy o wysokości osiągniętego przez Stronę w 2011 r. dochodu,
- - dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez Stronę z tytułu utrzymania mieszkania,
- - umowy, na podstawie której Strona uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 800 zł,
- - zeznań podatkowych w podatku dochodowym i bilansów za 2011 r. firmy "B" S.A., "A" Sp. z o.o. i Spółek, w których Strona jest likwidatorem,
- - umowy przewłaszczenia udziałów w "A" Sp. z o.o. na rzecz "C" Sp. z o.o. oraz umowy pożyczki, której umowa przewłaszczenia stanowi zabezpieczenie,
- - dokumentów, z których wynika zajęcie udziałów w "A" Sp. z o.o. przez organ egzekucyjny,
Wezwanie to zostało odebrane dnia [...] r.
W piśmie z dnia [...] r. Pełnomocnik Strony skarżącej złożył oświadczenie o cofnięciu skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak stanowi art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
1/ w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje przykładowo zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Przy stosowaniu przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z jego wykładni.
Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (zob. postanowienie NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 844/11, LEX nr 1113661).
Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 P.p.s.a.).
Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., II FZ 128/12, LEX nr 1116173).
Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej obejmującej zarówno dochody, ponoszone wydatki jak i inny majątek będący w jego posiadaniu, skutkuje brakiem wystarczających danych co do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. To z kolei uniemożliwia dokonanie pełnej oceny czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GZ 52/12, LEX nr 1125486).
Małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej czy pozostawanie w separacji faktycznej (zob. postanowienia NSA z dnia 7 czerwca 2011 r., II FZ 272/11, LEX nr 1083182; z dnia 2 września 2009 r., I FZ 199/09, LEX nr 612561; z dnia 26 sierpnia 2009 r., I FZ 243/09, LEX nr 554620; z dnia 19 sierpnia 2009 r., I FZ 336/09, LEX nr 554656; z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 113/09, LEX nr 546385; z dnia 19 maja 2009 r., I FZ 125/09, LEX nr 574754 oraz z dnia 26 listopada 2008 r., I FZ 463/08, LEX nr 565693).
W przedmiotowej sprawie Strona wnosiła o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na etapie wniesienia skargi kasacyjnej, czyli w ramach częściowego zwolnienia określonego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Tym samym Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Mimo wezwania nie zostały przesłane dodatkowe informacje lub dokumenty wyjaśniające aktualną sytuację finansową i rodzinną Skarżącego w stosunku do sytuacji zaistniałej przed wydanym już w sprawie postanowieniem z dnia 29 października 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy.
Zdaniem Sądu w tym stanie faktycznym zawarte we wniosku oświadczenia w zakresie majątku i dochodów nie zostały potwierdzone lub uprawdopodobnione odpowiednimi dokumentami.
Należy zgodzić się z wyżej prezentowanym ogólnym stanowiskiem, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej danego wnioskodawcy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli po wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. on sam nie wykazuje w pełni istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy.
Tym samym brak jest podstaw faktycznych do zmiany wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 165 P.p.s.a. i przyznania takiego prawa w chwili obecnej.
Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 165 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
W efekcie tego orzeczenia wystąpił obowiązek uiszczenia należnych kosztów sądowych od złożonej skargi kasacyjnej, które nie zostały wpłacone, a wyznaczony termin już upłynął. W związku z tym istnieje też podstawa do odrzucenia skargi kasacyjnej zgodnie z art. 220 § 3 P.p.s.a., co orzeczono w pkt 2 sentencji.
Sąd wydał postanowienie w pkt 2 sentencji równocześnie z orzeczeniem w pkt 1, bo miał na uwadze treść pisma z dnia 31 lipca 2012 r., którym cofnięto skargę kasacyjną. Z art. 220 § 1 P.p.s.a. wynika, że sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Tym samym, aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł orzekać w sprawie cofnięcia skargi kasacyjnej poprzez umorzenie tego postępowania, Strona winna uiścić wcześniej należną opłatę, tj. wpis sądowy od skargi kasacyjnej lub korzystać ze stosowanego prawa pomocy.
W związku z tym Sąd najpierw rozstrzygnął kwestię prawa pomocy. Nie mógł umorzyć postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ brak jest podstaw prawnych do wydania takiego postanowienia incydentalnego. Umorzenie postępowania na podstawie art. 161 P.p.s.a. następuje tylko w sprawie sądowoadministracyjnej wszczętej skargą lub wnioskiem. W następstwie tego orzekł o odrzuceniu skargi kasacyjnej ze względu na brak uiszczenia należnego wpisu sądowego.